Vermeend opent met belastingplan aanval op kerk en gezin

Onder het mom van een stelselvereenvoudiging heeft staatssecretaris Vermeend een lastenverschuiving in het vooruitzicht gesteld die volgens Ewout van den Berg vooral charitatieve instellingen en gezinnen ernstig zal benadelen....

STAATSSECRETARIS Vermeend heeft in de Volkskrant van 3 mei uiteengezet hoe het belastingstelsel er in de volgende eeuw moet uitzien. De coalitiepartijen en de grootste oppositiepartij hebben volop de loftrompet bespeeld. Er zijn echter ook kritische kanttekeningen te plaatsten.

De lasten op arbeid dienen volgens de staatssecretaris in grote mate te worden verschoven naar lasten op verbruik. De inkomstenbelastingtarieven zullen fors omlaag gaan. Maar er zal echter een groot aantal aftrekposten worden geschrapt, hierdoor zal de gemiddelde belastingdruk in de inkomstenbelasting minder hard dalen dan op het eerste gezicht lijkt. Voorts zal een belasting worden geheven over het verbruik.

Als gevolg van de lastenverschuiving gaat een grote groep belastingbetalers er zeker netto op vooruit. De keerzijde van deze medaille is dat een andere groep burgers en instellingen er op achteruit gaat. Zo zullen burgers met een laag inkomen nauwelijks of geen voordeel hebben van een verlaging van de tarieven in de inkomstenbelasting.

Zij zullen echter wel worden geconfronteerd met hogere btw tarieven en een lagere belastingvrije som. En dat zal weer tot looneisen leiden, en tot een verhoging van de uitkeringen. De loonkosten gaan daardoor omhoog, hetgeen schadelijk is voor de werkgelegenheid.

Ook instellingen die geen winst nastreven en daardoor niet belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting zijn, zullen zwaar worden gedupeerd. Zo kunnen kerken en overige niet winstnastrevende instellingen een fors hogere lastendruk tegemoet zien. De vraag is bovendien of Vermeend de aftrekbaarheid van giften in stand wil houden. Afschaffing zou een ramp zijn voor de kerken. Hetzelfde geldt voor de Hartstichting, de Nierstichting enzovoort.

Voorts wil de staatssecretaris naast het verhogen van de reguliere BTW ook een extra hoog tarief voor bijzonder milieuvervuilende goederen en stoffen invoeren. Op bedrijven en ondernemingen heeft dit geen invloed. Zij krijgen immers de btw terugbetaald door de belastingdienst.

Indien de btw op milieubelastende goederen en stoffen - zoals benzine, aardgas en bestrijdingsmiddelen - omhoog gaat, krijgt de burger wel een hogere rekening, maar de ondernemer niet. De ondernemer wordt daardoor niet gestimuleerd om zuiniger om te gaan met schadelijke stoffen. In dit geval doet de staatssecretaris er goed aan om - als het milieu hem tenminste ter harte gaat - geen bijzonder btw tarief, maar een accijns in te voeren.

Onbegrijpelijk is dat de staatssecretaris niets heeft opgesomd over de toerekening van inkomstenbestanddelen bij gehuwde en ongehuwde partners. In de huidige belastingheffing is er namelijk een onderscheid tussen beide.

Gehuwden worden belast volgens het zogenoemde beperkt-samenvoegingsstelsel. Dit houdt in dat onder andere het arbeidsinkomen en de winst uit een onderneming bij de partner wordt belast die het daadwerkelijk heeft verdiend. Andere soorten inkomsten zoals rente en dividenden worden bij gehuwden per definitie toegerekend aan de partner met het hoogste inkomen, onafhankelijk van degene die het heeft verdiend. Gevolg hiervan is dat ook negatieve rente zoals de hypotheekaftrek volledig bij de meestverdienende in aftrek kan worden gebracht.

Als verzachting van het feit dat alle inkomsten aan de meestverdienende worden toegerekend, en dus tegen een hoger marginaal tarief worden belast, is in het verleden de overdracht van de belastingvrije som van de ene partner naar de andere gecreëerd.

Ongehuwden worden thans echter belast naar het individuele stelsel. Dit houdt in dat elke partner slechts wordt belast voor de inkomensbestanddelen die de partner zelf genereert. Rente-inkomsten en dividenden worden niet - zoals bij gehuwden - uit vanzelfsprekendheid bij de partner met het hoogste inkomen in aanmerking genomen. Rente en dividenden worden daardoor bij ongehuwden tegen een gemiddeld lager tarief belast.

Omdat bij ongehuwden hierdoor een nadeel bestond voor de aftrek van hypotheekrente, is een aantal jaren geleden door de staatssecretaris goedgekeurd dat ongehuwde partners ook de mogelijkheid moeten hebben om betaalde hypotheekrente aan elkaar over te dragen. Voorts hebben ongehuwden ook de mogelijkheid gekregen om de belastingvrije som aan elkaar over te dragen.

Uit het bovenstaande kan worden opgemaakt dat ongehuwde partners in de loop der tijd wel de rechten van gehuwden hebben verworven maar niet de verplichtingen.

Het zou daarom goed zijn als de positieve renten en dividenden ook bij gehuwden zou worden toegerekend aan de partner die ze heeft gegenereerd, opdat gehuwden niet langer fiscaal worden benadeeld. Voor een kabinet dat voorstander zegt te zijn van fiscale individualisering, is dit een uitgelezen kans om iets van dit streven te verwezenlijken.

Voorts staat in de nieuwe plannen het voornemen om de overdracht van de belastingvrije som te beperken. Als consequentie heeft dit dat een alleenverdiener en een alleenstaande met een even hoog inkomen op gelijke wijze worden belast. De alleenverdiener heeft een niet-werkende partner die hoogstwaarschijnlijk thuis de kinderen opvoedt. In dit geval vormt afschaffing van de mogelijkheid tot overdacht van de belastingvrije som een zeer rigoureuze ingreep die met een forse tariefsverlaging financieel niet wordt goedgemaakt.

In plaats van afschaffing is omzetting in een zorgloon van 300 gulden per maand een goed alternatief. Uit een zorgloon ontstaat een enorme stimulans om voor de zorgende partner alsnog de arbeidsmarkt te betreden.

Feit is dat de staatssecretaris slechts een belastingverschuiving presenteert. Een lastenverschuiving heeft grote consequenties voor burgers en instellingen die geen voordeel hebben van een lastenverlichting, maar wel worden geconfronteerd met een lastenverzwaring.

In de plannen van Vermeend zijn dit de burgers met een laag inkomen en niet winst nastrevende instellingen. Voorts is hierboven aangegeven dat gehuwden in de belastingheffing worden benadeeld. Een afschaffing van de overdracht van de belastingvrije som heeft grote financiele gevolgen voor gezinnen.

Waarom niet een blijvend drastische lastenverlaging, waarbij tevens vele volstrekt zinloze subsidies met een even groot bedrag worden verlaagd? Dan zou ons land zich pas echt kunnen vergelijken met Duitsland, waar het tarief van de eerste schijf naar 15 procent gaat.

Ewout van den Berg is fiscaal econoom.

Meer over