nieuws

Verlenging kernwapenverdrag door VS ‘nog belangrijker nu relatie met Rusland zo vijandig is’

Het laatste grote kernwapenverdrag tussen de VS en Rusland - New Start - kan vlak voordat het verloopt, alsnog worden gered. De regering-Biden wil het verdrag verlengen met vijf jaar, conform een voorstel dat Rusland vorig jaar deed.

Barack Obama en Dmitry Medvedev bij een persconferentie in 2010, na het tekenen van kernwapenverdrag START II. Beeld REUTERS
Barack Obama en Dmitry Medvedev bij een persconferentie in 2010, na het tekenen van kernwapenverdrag START II.Beeld REUTERS

Dat is goed nieuws voor de wapenbeheersing, aldus Derek Johnson, het hoofd van Global Zero, een organisatie die pleit voor kernontwapening. ‘Het aanbod van president Biden signaleert een terugkeer naar serieuze diplomatie die een pad biedt naar een veiligere toekomst voor allen’, zei hij tegen Politico.

Het verdrag uit 2010 stelt maxima van 1550 ontplooide strategische kernkoppen en 700 ontplooide overbrengingsmiddelen voor beide landen, en bevat belangrijke verificatieprocedures. ‘De verlenging van dit verdrag is nog belangrijker nu de relatie met Rusland zo vijandig is als nu’, zei de woordvoerder van het Witte Huis, Jen Psaki. ‘New Start is het enig overblijvende verdrag dat beperkingen oplegt aan Russische nucleaire strijdkrachten en is een anker van de strategische stabiliteit tussen onze twee landen.’

Een Pentagon-woordvoerder voegde eraan toe dat de VS het zich niet kunnen veroorloven de ‘uitgebreide inspectie- en notificatie-instrumenten uit het verdrag’ te verliezen.

Bemoedigend

De Russische topdiplomaat Oeljanov noemde Bidens standpunt ‘bemoedigend’. Het geeft volgens hem beide zijden meer tijd ‘aanvullende maatregelen te bespreken om de strategische stabiliteit te versterken.’ Ook de woordvoerder van president Poetin verwelkomde ‘de politieke wil’ het verdrag te verlengen. ‘Verder zal alles afhangen van de details van het voorstel.’

Onder Bidens voorganger, Donald Trump, strandden pogingen het verdrag uit te breiden met China en ook met andere soorten wapens. De regering-Trump pleitte uiteindelijk ook voor een kortere verlenging, iets waar ook sommige experts in het Biden-kamp voorstander van waren om de druk op Rusland te vergroten.

De VS hopen nu de komende vijf jaar te kunnen gebruiken om het verdrag uit te breiden of aan te passen aan de veranderende tijd. China, tot dusver een veel kleinere nucleaire macht, is volgens experts bezig zijn arsenaal snel uit te breiden. Het land houdt tot dusver grote afstand tot elke poging het te betrekken bij wapenbeheersing.

Sceptisch

Experts zijn overigens sceptisch over de kansen van uitgebreidere afspraken met Moskou over kernwapens. Deze zouden volgens Rusland dan ook moeten gaan over raketverdediging en ruimtewapens - wat weinig kans maakt in Washington. Beide landen zijn bezig hun arsenalen te moderniseren en technologische ontwikkelingen maken het maken van afspraken over wapenbeheersing nog moeilijker dan voorheen.

De afgelopen jaren zijn een aantal voor Europa cruciale akkoorden gesneuveld. Eerst het INF-verdrag, dat een verbod inhield op kernwapens en overbrengingsmiddelen voor de middellange afstand - en dat volgens de VS, de Navo en Nederland jarenlang geschonden werd door Rusland. Vorig jaar ging ook het Open Skies-verdrag eraan, dat tientallen landen rechten gaf op verkenningsvluchten boven elkaars grondgebied en bedoeld was als vertrouwenwekkende maatregel. Ook hierbij nam Washington het voortouw - wat tot onvrede leidde in Europa.

Voor de VS waren vooral de beperkingen die Rusland oplegde aan vluchten boven de exclave Kaliningrad een doorn in het oog. Rusland ontkende dat deze een schending waren, onder meer verwijzend naar beperkingen op vluchten boven Alaska. Vorige week stapte ook Rusland uit het verdrag.

Nonproliferatieverdrag

Vrijdag is wel het nieuwe verdrag inzake een Kernwapenverbod in werking getreden, waar 51 landen die geen kernwapens hebben aan deelnemen - maar niet de nucleaire staten en Navo-lidstaten. De hoeksteen voor wapenbeheersing en ontwapening blijft het Nonproliferatieverdrag - waaraan 191 staten (inclusief landen met kernwapens) deelnemen en waarvan afgelopen jaar het vijftigjarig bestaan werd gevierd.

Vanuit de regering-Biden is onderstreept dat de poging New Start te verlengen geen onderdeel uitmaakt van een breder offensief om de relaties met Rusland te verbeteren - een ambitie die presidenten Obama en Trump bij hun aantreden wel hadden. ‘Terwijl we met Rusland werken, zullen we er ook aan werken om Rusland verantwoordelijk te stellen voor de roekeloze en agressieve acties die we de afgelopen maanden en jaren gezien hebben’, zei een functionaris in de Washington Post.

Biden kondigde na de vergiftiging van Aleksej Navalny vorig jaar al aan dat hij ‘met bondgenoten en partners het Poetin-bewind verantwoordelijk wil stellen voor zijn misdaden’.

Meer over