Analyse

Verleidelijke gedachte: de avondklok kunnen we wel missen. Of niet?

Een demonstratie tegen de avondklok en andere  coronaregels, afgelopen zondag op het Museumplein in Amsterdam. Beeld Joris van Gennip
Een demonstratie tegen de avondklok en andere coronaregels, afgelopen zondag op het Museumplein in Amsterdam.Beeld Joris van Gennip

De basisschool en kinderopvang weer open, vooruit. Maar ook de winkels weer open als afhaalloket en wellicht een einde aan de avondklok? Dat gaat veel wetenschappers te ver.

De avondklok, en dan na tien nachten alweer beginnen over het niet verlengen ervan? ‘Als we dat nu zouden beslissen, zou ik dat echt ontzettend, enorm…’ OMT-lid en arts-microbioloog Marc Bonten (UMC Utrecht) slikt zijn woorden in. ‘Ik zou zoiets niet adviseren’, drukt hij zich nog net op tijd diplomatiek uit.

Kabinet houdt de voet op de rem: lockdown duurt tot zeker 2 maart.

Zeker: het aantal besmettingen daalt als een kleuter op een glijbaan, van tegen de zesduizend per dag bij aanvang van de avondklok tot rond de drieduizend nu. Zelfs het aantal ziekenhuisopnames zakt gestaag.

Maar dat is de buitenkant. ‘Er zit nog een stroming onder, van een ander virus, dat toeneemt’, waarschuwt Bonten. Dat is de beruchte Britse variant, het gemuteerde virus dat 30 tot 50 procent besmettelijker is en inmiddels misschien wel tweederde van alle besmettingen uitmaakt. ‘Je moet dit niet analyseren als één, maar als twee epidemieën, die door elkaar heen lopen’, zegt Bonten.

Ondenkbaar

‘Dit is voor het eerst dat ik het niet begrijp’, zegt bij het LUMC ook hoogleraar epidemiologie Frits Rosendaal. ‘Een week geleden waren we nog in alle staten en hebben we die avondklok ingevoerd. Het is ondenkbaar dat je nu al kunt zien wat dat heeft uitgehaald. Er is dus geen enkele reden om nu alweer te beginnen over afschaffing ervan.’

Rosendaal zegt het zo: ‘Je hebt het gevoel dat dit samenvalt met de omslag van sommige ministers van minister naar lijsttrekker van hun partij. Als dat zo is, zou ik dat vreselijk vinden. Want elke drie minuten iets aan je maatregelen veranderen, is precies wat je niet moet doen. Bij een patiënt wissel je ook niet elke dag van antibiotica.’

Bewijs dat avondklokken wel of niet werken, is schaars. Bij invoering ervan zei minister Hugo de Jonge nog dat de avondklok overdracht van het virus 8 tot 13 procent zou verminderen, maar dat is niet helemaal waar: de cijfers komen uit een onderzoek naar het effect van álle vrijheidsbeperkende maatregelen. Franse datajournalisten ontdekten intussen dat de avondklok in elk geval in Frankrijk op het oog weinig uitmaakt: in regio’s met een avondklok ging het aantal besmettingen niet sneller omlaag dan in gebieden zónder.

Even aanzien

‘Er is geen bewijs voor heel veel dat we momenteel doen’, zegt Rosendaal. ‘Maar je moet ook afgaan op je intuïtie. Het is toch wel logisch dat het effect heeft als mensen ’s avonds niet meer de straat opgaan.’ In Californië signaleerde epidemioloog Anne Rimoin bovendien een bijeffect van de avondklok: mensen gingen ook andere maatregelen serieuzer nemen, kennelijk geschrokken van de ernst die zo’n avondklok uitstraalt – het is menens.

Er zit maar een ding op, vindt Bonten: de boel nog even aanzien. ‘We hebben de avondklok nu ruim een week. Vrijdag verwachten we nieuwe cijfers, dan zouden we voor het eerst iets van een effect kunnen zien.’ Als de Britse variant zijn opmars voortzet, zou dat volgens de rekenmodellen overigens pas de komende twee weken te zien moeten zijn in het aantal ziekenhuisopnames. Inmiddels heeft het kabinet het besluit over de avondklok nog enkele dagen voor zich uitgeschoven.

Wat geldt voor de avondklok, geldt min of meer ook voor de winkelsluiting. Naar verwachting zal het meer mensen op de been brengen als men langs de winkels mag om bestellingen af te halen. Op straat zal dat de overdracht van het virus niet direct aanjagen, maar het is het totale pakket dat telt: van mensen die elkaar opzoeken om samen naar de stad te gaan, tot klanten die gezamenlijk in een bus, tram of metro stappen die ze anders niet hadden genomen.

Minder reizen

Het RIVM zegt in elk geval één effect van de verscherpte maatregelen te zien: ‘Het aantal mensen dat reist tussen 21.00 en 4.30 uur is teruggelopen’, zoals het OMT noteert in zijn kabinetsadvies. Of dat direct doorwerkt in de besmettingen, is de vraag. Volgens een recente Chinese studie ging het aantal besmettingen in dat land niet zozeer direct naar beneden, maar verplaatsen ze zich eerst, van buitenshuis naar binnen het huishouden, voordat de epidemie begon te doven.

Burgemeester en voorzitter van het Veiligheidsberaad Hubert Bruls wees op nog een nadeel: is de avondklok eenmaal afgeschaft, dan zal het lastig zijn hem opnieuw in te voeren. Rosendaal onderkent dat bezwaar: ‘Stel, je schrapt de avondklok weg en ziet dat de epidemie weer wat aantrekt. Wat dan? Moet je zo’n avondklok weer invoeren?’

Lees meer

De scholen weer open met de Britse variant die rondwaart, is dat wel veilig?

Al onze reportages, analyses en beschouwingen over de coronacrisis kunt u vinden in ons coronadossier.

Waarom lukt het vaccinfabrikanten niet om voldoende doses te produceren?

Volg het laatste nieuws omtrent het coronavirus in ons liveblog.

Meer over