Verkrachter uit Virginia wordt in Palermo een heilige

Eerst ter dood gebracht in de Amerikaanse staat Virginia, daarna een heldenbegrafenis gekregen in de Siciliaanse hoofdstad Palermo. In een paar dagen tijd is Joseph O'Dell, die is terechtgesteld wegens verkrachting en moord, van een misdadiger een martelaar geworden....

Van onze correspondent

Jan van der Putten

ROME

Zijn vrouw en de religieuze die hem heeft bijgestaan, zijn ontvangen door de paus en door Italiaanse parlementariërs. Ook in Italië vinden sommigen dat allemaal net iets te veel eer.

Lori Urs, de vrouw die acht uur na haar huwelijk met O'Dell zijn weduwe werd, dreef door dat hij in Palermo zou worden begraven. De rest van de familie had een stille begrafenis gewild in de Verenigde Staten, maar de weduwe zei dat de wens van haar man moest worden gerespecteerd.

Wilde ze Palermo bedanken voor de solidariteit? Of wilde ze vooral, zoals de decaan van de Italiaanse journalistiek, Indro Montanelli, suggereert, de hoofdrol spelen in de O'Dell-show?

Leoluca Orlando, de links-populistische burgemeester van Palermo, die hard werkt aan zijn herverkiezing, had O'Dell uitgeroepen tot ereburger van Palermo. Demonstratief was hij naar Virginia gereisd om gouverneur Allen te bewegen gratie te verlenen. Palermo zelf heeft een traditie van moorden die niet worden gepleegd op last van de rechter, maar van de maffia.

De stad is ook dol op macabere rituelen. Woensdag kwam O'Dells lichaam in Palermo aan, vergezeld door de weduwe en de Amerikaanse religieuze Helen Prejean. Deze antidoodstraf-activiste heeft het door de gelijknamige film bekend geworden boek Dead Man Walking geschreven. In de familiekapel van een adellijk geslacht bracht het stoffelijk overschot de nacht door.

In aanwezigheid van honderden mensen werd donderdag onder regie van de burgemeester een rouwmis opgedragen op het kerkhof van Santa Maria del Gesù. O'Dells laatste rustplaats is een tombe van de congregatie van de heilige Benedictus de Moor, een van de schutspatroons van Palermo. Twee dagen voor zijn dood werd O'Dell gebombardeerd tot erelid van de congregatie. Hij ligt nu naast een bekende tenor. Vlakbij rusten het puikje van de lokale aristocratie en het schuim van de maffia.

De weduwe heeft de tekst opgesteld die in het Engels en het Italiaans op de grafsteen is gebeiteld: 'Joseph O'Dell III, beminde echtgenoot van Lori Urs O'Dell, ereburger van Palermo, gedood door Virginia, VS, in naam van een genadeloos en bruut rechtsstelsel.' De crimineel van Virginia is in Palermo definitief een heilige geworden.

De bemoeienis van paus Johannes Paulus II met de zaak O'Dell laat zich gemakkelijk verklaren. De kerk is een radicale tegenstander van de doodstraf geworden. O'Dell was niet de eerste terdoodveroordeelde voor wie de paus om gratie heeft gevraagd.

De paus wil zich uitdrukkelijk niet mengen in de schuldvraag. Het gaat hem om uitsluitend om een principiële afwijzing van de doodstraf. Woensdag zei hij tegen de weduwe van O'Dell dat hij bidt voor diens ziel.

Raadselachtig daarentegen is de adoptie van O'Dell door Italië, waar president, premier en parlement om gratieverlening hebben gevraagd. In dramatische tv-uitzendingen werden de seconden afgeteld die hem nog scheidden van de dood, terwijl links en rechts demonstranten de straat op gingen. Overtuigde activisten tegen de doodstraf kregen gezelschap van een bonte stoet medestanders. Werden die alleen gedreven door afgrijzen? Of misschien ook door minder zuivere motieven?

Feit is dat de doodstraf haaks staat op de Italiaanse mentaliteit van tolerantie en pardon. De langdurige voorbereidingen voor de executie komen weerzinwekkend over. Maar in de misdaden die O'Dell zijn aangewreven, was niemand geïnteresseerd. En niemand heeft zich iets aangetrokken van het lot van, bijvoorbeeld, de Amerikanen die voor en na de martelaar O'Dell zijn terechtgesteld.

Sommige commentatoren leggen deze selectieve verontwaardiging over één enkele 'legale moord' uit als een vorm van nationaal exhibitionisme, een manier om allen te tonen dat de Italianen het hart op de juiste plaats dragen. Het zou een onbewuste compensatie zijn voor de nationale ondeugden van cynisme en egoïsme.

Maar misschien spelen ook ouderwetse anti-Amerikaanse sentimenten mee. Ondanks al hun politieke gedaantewisselingen zouden de erfgenamen van de communisten, neofascisten en linkse christen-democraten de yankees nog altijd verachten. Deze politici zagen de kans schoon om in het mediacircus rond de terechtstelling van O'Dell gratis een wit voetje te halen.

En zo is een onbekende verkrachter en moordenaar ereburger geworden van een grote Italiaanse stad, die de vlaggen voor hem halfstok hangt en hem begraaft in een adellijk mausoleum. Weduwen van vooraanstaande maffiaslachtoffers hebben burgemeester Orlando eraan herinnerd dat hij hún echtgenoten heeft vergeten.

Rechtse parlementariërs hebben vragen gesteld over deze 'groteske farce'. Ze willen weten wie de kosten draagt 'voor de overtocht van het lijk van een crimineel'. Maar stellen ze die vragen uit heuse verontwaardiging? Of hopen ze, net als Orlando met zijn O'Dell-show, er zelf politiek beter van te worden?

Meer over