Verkoop collectie roept vragen op

Escher, Appel, Raveel: alles gaat weg bij De Beyerd in Breda. Verkoop uit museumcollecties ligt gevoelig. Houdt De Beyerd zich aan de regels?...

Van onze verslaggever Joost Ramaer

Met de opbrengst, naar verwachting zo'n 450 duizend euro, wil directeur Frank Tiesing grafisch werk aanschaffen voor het ingrijpend verbouwde Museum voor Grafische Vormgeving De Beyerd, dat in 2006 klaar moet zijn. 'Oud voor nieuw', zo rechtvaardigt Tiesing de veiling. 'Achter onze oude collectie zat geen enkel plan. Opeenvolgende directeuren hebben tot ongeveer 1980 incidenteel schilderijen aangekocht. De meeste stukken stonden in depot en waren voor het publiek niet te zien.'

Een museum dat het bordje 'Alles Moet Weg' in de etalage zet: dat is nog niet eerder vertoond in de toch al gevoelige geschiedenis van verkoop uit museumcollecties. Rudi Fuchs moest in 1989 na luide protesten bakzeil halen, toen hij als directeur van het Haagse Gemeentemuseum twee Picasso's en een Monet wilde verkopen om zijn aankoopfonds te spekken. Hetzelfde overkwam Chris Dercon, toen deze een Rothko van Boijmans wilde verkopen voor 3,5 miljoen euro.

Dat laatste incident inspireerde D66-politicus Boris Dittrich tot een pleidooi voor een gedragscode met een onafhankelijke toetsingscommissie, die de verkoop van werken uit museumcollecties moest regelen en aan banden leggen. 'Die code is er nooit gekomen', zegt Tiesing. 'Wel veel discussie, en dat is alleen maar goed.'

Volgens hem is de Beyerd-veiling niet te vergelijken met bovenstaande voorbeelden. 'Wij zijn een kleine regionale instelling die zich wil specialiseren. Dat bevordert de duidelijkheid in het Nederlandse museumaanbod.' En bovendien: 'Picasso's en Rothko's: met alle respect, dat is toch andere koek dan onze schilderijen.'

Maar Sjarel Ex, directeur van het Centraal Museum in Utrecht, is het niet met Tiesing eens. Hij wijst erop dat er wel degelijk regels bestaan voor het afstoten van collecties. Die zijn vervat in een richtlijn van de Nederlandse Museumvereniging (NMV). 'Daarin staat welke stappen een museum moet nemen voordat het overgaat tot een verkoop. Zo moeten de af te stoten werken eerst worden aangeboden aan de andere Nederlandse musea. De Beyerd heeft nooit bij ons aangeklopt.'

Ex is zeker geen principieel tegenstander van collectieverkopen. 'Onderdeel van het verzamelen door een museum is: steeds opnieuw de samenstelling van je collectie bekijken. Soms besluit je dan om het beheer van bepaalde werken te staken.' Ontzamelen, noemt Ex dat.

Het Centraal Museum heeft zelf zo'n operatie op stapel staan. 'Wij publiceren binnenkort onze collectiecatalogus moderne kunst. Daarvoor hebben wij drie jaar lang zesduizend werken bestudeerd die hier sinds 1921 zijn verzameld. Daarvan willen wij er zeshonderd afstoten.' Financiële overwegingen zoals bij De Beyerd spelen bij die verkoop geen enkele rol, benadrukt Ex. 'Ik noem een voorbeeld: een bepaalde grafiekmap hebben wij dubbel, één keer gekocht, één keer geschonken.'

Geld behóórt ook niet voorop te staan, vindt Ex. 'Voor uitbreiding van het aankoopfonds zijn er andere wegen, zoals sponsoring.' Hij roemt de manier waarop de gemeente Den Bosch twee jaar geleden zijn BKR-collectie ophief. 'Daar zaten veel interessante werken tussen, omdat die verzameling was ontstaan in een bloeiperiode van de Brabantse beeldende kunst. Den Bosch heeft de BKR-werken aan alle Nederlandse musea om niet aangeboden.' Zo verwierf het Centraal Museum 25 stukken. 'Dát is nou een voorbeeld van zorgvuldig ontzamelen.'

Tiesing betwist dat hij in strijd met de richtlijn heeft gehandeld. 'Natuurlijk houden wij ons daaraan. De Beyerd is tenslotte aspirant-lid van de NMV.' Voor de veiling heeft hij advies ingewonnen bij onder meer het Instituut Collectie Nederland (ICN), beheerder van het staatskunstbezit. ICN-directeur Rik Vos ziet geen been in de Beyerd-verkoop: 'Aanbieden aan andere musea kan toch ook via een veiling? Die is openbaar en voor iedereen toegankelijk.' Kan zijn, vindt Ex. 'Maar ik zou het nooit zo doen.'

Meer over