Analyse

Verkiezingsdebatten en campagne tijdens de stembusgang, kan dat eigenlijk wel?

Corona maakt alles anders, ook de verkiezingen. De stembus opent dit jaar op 15 maart en sluit pas de 17e. Maar het slotdebat van de NOS is pas de 16e, ’s avonds laat. Terwijl er al stemmen zijn uitgebracht nog in debat gaan, is dat wel gewenst?

Oud-D66 leider Pechtold maakt een ‘stemfie’ bij de Gemeenteraadsverkiezingen van 2014. Beeld ANP, Olaf Kraak
Oud-D66 leider Pechtold maakt een ‘stemfie’ bij de Gemeenteraadsverkiezingen van 2014.Beeld ANP, Olaf Kraak

Met die vraag zat de NOS zelf ook in de maag, zo valt te lezen op haar website. Er is overwogen het slotdebat op zondag 14 maart te houden, maar dan zouden de christelijke partijen niet meedoen, schrijft de omroep. En zaterdag vond de omroep wel erg vroeg voor een slotdebat.

Voor EenVandaag is de stembusgang tijdens hun 1-op-1-debatten van 15 maart geen hoofdpijndossier. ‘Stemmen voor 15 en 16 maart is bedoeld voor risicogroepen, waarbij er maar een beperkt aantal stembureaus open is’, laat hoofdredacteur Rene van Brakel in een reactie weten. Dat is inderdaad de bedoeling van het kabinet: woensdag riep minister Ollongren (Binnenlandse Zaken) iedereen die niet tot een risicogroep behoort pas op 17 maart te gaan stemmen.

‘De campagne gaat maandag en dinsdag ook gewoon door, daarbinnen past juist een debat en is het onze journalistieke taak om helder te krijgen waar partijen voor staan en hoe ze over thema’s en kwesties denken’, zegt Van Brakel.

Volgens Rens Vliegenthart, hoogleraar media en samenleving, kunnen de campagnes en debatten niet zo veel kwaad. ‘Dat aandeel gaat toch relatief beperkt zijn. En laten we die debatten niet te belangrijk maken. Als mensen zich willen informeren kunnen ze dat op allerlei manieren doen. Via de media, of via de partijen op sociale media. Ik ben zeker niet negatief over de informatievoorziening deze verkiezingen.’

En zelfs als de debatten en campagnes na 15 maart een wezenlijke rol zouden spelen, is dat voor Vliegenthart nog geen reden ze af te schaffen. ‘Als je die discussie doortrekt, moet je nu al stoppen. Er kan nu al per post worden gestemd, dat zijn 2,4 miljoen mensen.’

Campagneverbod

Nederland kent een liberale omgang met de verkiezingsdag. In sommige andere landen is het wettelijk verboden campagne te voeren tijdens de stembusgang. In Montenegro geldt zelfs een campagneverbod van 48 uur voor politieke partijen. Tot 2016 kon iedere Sloveen die op verkiezingsdag de naam van een politicus in de mond nam, ook op sociale media, worden opgepakt.

In Nederland is alleen campagnevoeren in de buurt van een geopend stemlokaal verboden. Lang heerste er wel een soort ongeschreven afspraak om geen campagne te voeren op verkiezingsdag, maar met alle sociale media-posts op verkiezingsdag en de opkomst van ‘stemfies’ was die afspraak al langer aan erosie onderhevig.

Ook opiniepeilingen, in Italië bijvoorbeeld vanaf twee weken voor de verkiezingen verboden, mogen gewoon doorgaan. Ollongren sprak wel met de grote Nederlandse peilers over hun plannen en mogelijke invloed op de verkiezingen. Maar die peilers waren het unaniem eens dat ze niets anders gaan doen dan bij normale verkiezingen. De slotpeilingen van I&O, Kantar en Maurice de Hond zullen ‘gewoon’ op 16 maart gepubliceerd worden, IPSOS doet op 17 maart de exitpolls voor de NOS-uitzending.

Meer over