Verkiezingen op leven en dood in Baskenland

'Willen wij zelf Baskenland regeren of willen wij dat het een bijkantoor van Madrid wordt?' De retorische vraag van Juan José Ibarretxe aan zijn aanhang in Bilbao is in nationalistische ogen de kern van wat bij de verkiezingen op het spel staat....

De campagne is er een van heel grote woorden, veel groter nog dan gebruikelijk in het roerige noorden van Spanje. De vervroegde verkiezingen voor een nieuw parlement in Baskenland komende zondag zijn een strijd op leven en dood, tussen democraten en fascisten, tussen onderdrukkers en vrijheidslievenden, tussen 'binnendringers die propaganda maken met een lijk dat nog warm is' en 'sociaalnationalisten die een etnische zuivering willen doorvoeren'. Wie in deze contekst voor leugenaar wordt uitgemaakt, komt er heel genadig af.

Voor de Baskische Nationalistische Partij (PNV), al twintig jaar de grootste regeringspartij in de Spaanse deelstaat, is er sprake van een samenzwering tegen de Basken, 'een overvalpoging van Madrid'.

Het bewijs daarvoor is dat premier Aznar zijn adjudant en ex-minister van Binnenlandse Zaken Mayor Oreja, al jaren de populairste politicus van Spanje, naar Baskenland heeft gedirigeerd om de macht te veroveren. Als hij daarin slaagt, zeggen de nationalisten, staat de Basken een ouderwetse onderdrukking te wachten.

'Mayor is de politiekandidaat', zegt Xabier Arzalluz, voorzitter van de PNV en sinds jaar en dag de machtigste man van Baskenland. 'Hij is daardoor niet eens onze grootste vijand, want hij geniet hier maar weinig waardering. Een Spaanse ex-minister van Binnenlandse Zaken die jaren de Spaanse politie heeft geleid, kan geen lehendakari (Baskisch president) worden. Maar Mayor is onze beste verkiezingsagent: hij belichaamt de angst die naar Baskenland komt.'

Aznar en Arzalluz konden het ooit zo goed met elkaar vinden dat de PNV in het parlement in Madrid de regering van de Partido Popular volmondig steunde. Daaraan kwam een einde toen de PNV samen met radicale nationalisten én de ETA het zogenoemde Pact van Estella tekende waarin het model van autonomie binnen Spanje definitief werd afgeschreven en de volledige onafhankelijkheid als doel werd gesteld.

De PNV sloot zelfs een regeerakkoord met Euskal Herritarrok (EH), de politieke tak van de ETA. Dat werd verbroken toen anderhalf jaar geleden de ETA een bestand beëindigde en opnieuw begon te moorden. President Ibarretxe raakte zijn meerderheid kwijt en probeerde vergeefs aan te kloppen bij de 'constitutionele' partijen. De breuk was compleet, want een partij die zaken doet met terroristen zet zichzelf democratisch buitenspel. Ibarretxe kon niet anders dan vervroegde verkiezingen uitschrijven.

De opening van de campagne was een opzienbarende politieke happening: de rechtse kandidaat Mayor Oreja presenteerde zich samen met de socialistische kandidaat Redondo. De twee partijen bestrijden elkaar op landelijk niveau te vuur en te zwaard, maar hebben elkaar in Baskenland gevonden: hun politici zijn de slachtoffers van de terreur van de ETA en van het dagelijks straatgeweld van de aanhang van de terroristen. Voorop staat een einde maken aan het geweld en dat kan alleen door de nationalisten uit de macht te verdrijven.

Daarnaast verdedigen de PP en de socialisten de Spaanse grondwet en de autonomie van Baskenland. 'Het concept dat Aznar van Spanje heeft is dat van generaal Franco', zegt Arzalluz. Zijn PNV vermijdt in de campagne nadrukkelijk het woord onafhankelijkheid en gebruikt slechts het verhullende 'soevereititeit'. In tegenstelling tot de politieke tak van de ETA waarvoor de afscheiding van Spanje de raison d'être is.

De oude binnenstad van San Sebastian is het bastion van de radicalen, voor wie de toekomst al is aangebroken. De propaganda van EH hier kwam in twee golven: eerst affiches met een zwangere vrouw, een symbool voor de aanstaande geboorte van het vrije Baskenland. De meeste zijn beklad met het opschrift: 'Abortus nu!' Deze week zijn de affiches vervangen door nieuwe met de afbeelding van een pasgeboren baby.

De geboorte vond plaats op het vrijwel hetzelfde moment dat de ETA zich met de moord op een PP-senator actief in de campagne mengde. Die kreeg daardoor een luguber Baskisch aanzien met een begrafenis, herdenkingsdiensten en demonstraties. 'Het enige antwoord dat wij Basken kunnen geven op de terreur, is massaal gaan stemmen', zei Mayor Oreja. 'Het getuigt van een enorme morele laagheid het verspilde bloed te misbruiken voor verkiezingsdoeleinden', reageerde Arzalluz.

Arnaldo Otegi, lijsttrekker van EH, ging nog een stap verder: 'Het veroordelen van aanslagen is eigen aan lafaards. Wat wij nodig hebben is minder krokodillentranen en meer oplossingen voor Baskenland.' Otegi hoeft niet zoals vele Basken te vrezen voor zijn leven, en zijn auto en zijn huis worden niet in brand gestoken. Terwijl de helft van de Baskische maatschappij die angsten wel heeft, zegt Otegi cynisch slechts voor één ding bang te zijn: dat zijn voetbalclub Real Sociedad aan het eind van het seizoen degradeert.

Meer over