VERHAAL ZONDER WOORDEN OVER ULTIEME ONDERWERELD

Enkele weken geleden publiceerde het vakblad De Journalist een opmerkelijke foto. Een aantal fotografen stond ergens in Afrika zij aan zij gebogen boven een stapel lijken....

Fotografen zijn niet blij met dit soort foto's, waarop ze zèlf onderwerp worden. Dit drietal ook niet, zo bleek uit het verhaal bij de foto's. Ze mopperden op de maker van de foto: 'Dat doe je niet, dat past niet binnen de mores van het vak.' Een van de klagers was James Nachtwey, al tweemaal winnaar van de World Press Award en door velen gezien als de beste oorlogsfotograaf van de afgelopen jaren. Een andere fotograaf was Gilles Peress, net als Nachtwey lid van het gerenommeerde fotopersbureau Magnum.

Deze Gilles Peress heeft zich de laatste jaren ontwikkeld tot een van de opvallendste fotografen. Zijn Telex Persan, een fotoboek over het Iran van Khomeini, hoort thuis in de Top-10 van fotojournalistieke publikaties - als in dit verband van zo'n lijstje mag worden gesproken. Zijn nieuwste boek hoort er ook in thuis.

Farewell to Bosnia heet het en zelden hebben we zo'n sprakeloos makend boek gezien. Sprakeloos, omdat het vrijwel geheel tekstloos en dus een ècht fotoboek is; sprakeloos ook omdat de beelden die Peress toont, woorden overbodig maken.

Want ja, Peress heeft in Bosnië ook weer veelvuldig met de camera boven slachtoffers gebogen gestaan, want dat is nu eenmaal zijn werk.

We volgen hem op zijn reis door het voormalige Joegoslavië. Het is een echte reis, beginnend met foto's die vluchtig vanachter het stoffige autoraam zijn gemaakt, van als soldaat verklede vogelverschrikkers, van omgevallen minaretten, van vluchtelingen in de stromende regen die de auto van de fotojournalist tegemoet komen.

We dalen dieper af in deze hel. Ziekenhuizen, gevangenenkampen, inderhaast aangelegde kerkhoven. Midden-Bosnië in: het wordt nog erger. Lijken in plastic, massagraven. Mostar, bloed op de straat, zandzakken in de gangen, amputaties. Deze eigenzinnige fotograaf gunt je geen rust.

En dan de ultieme onderwereld: Sarajevo. Weer zien we de kapotgeschoten stad vanachter een relatief veilige autoruit, maar dan gaan we de straat op en blijft niets ons bespaard. Moet er nog meer gezegd worden? Peress kan het tekstloos. Het mortuarium, de vrouw met de verschrikkelijke beenwond, de jongeman zonder handen, de kindertekening van de mortieraanval - hier schieten woorden tekort. We zouden het nog kunnen hebben over de compositie van de zwart-wit foto's (die heel bijzonder is), over de opmerkelijke lay-out van dit boek (die eigenzinnig is), maar we laten het hierbij.

Rolf Bos

Gilles Peress: Farewell to Bosnia.

Scalo Publishers, import Nilsson & Lamm; ¿ 110,05.

ISBN 1 881616 22 3.

Meer over