Nieuws

Verdeelde Gezondheidsraad wil prikstop AstraZeneca verlengen

De Gezondheidsraad adviseert minister Hugo de Jonge het vaccineren met AstraZeneca voor 60-minners tot nader order te staken. De Raad heeft zelfs even overwogen om het vaccin helemaal in de ban te doen, bevestigen meerdere bronnen rondom de Gezondheidsraad.

Een huisarts in Gieten vaccineert een vrouw tegen het coronavirus. Beeld ANP
Een huisarts in Gieten vaccineert een vrouw tegen het coronavirus.Beeld ANP

Wel kunnen mensen die al een eerste prik met het vaccin hebben gehad, terug voor een tweede prik, om volledig gevaccineerd te zijn, schrijft de Gezondheidsraad donderdagavond in zijn advies.

Na de eerdere prikstop kreeg minister De Jonge het verwijt de wetenschap niet goed te hebben geraadpleegd. Daarom heeft de minister nu de Gezondheidsraad om een spoedadvies gevraagd.

Maar ook in dat advies staat nu dat het beter is om geen enkel risico te nemen. Om het vertrouwen in vaccinatie in het algemeen niet te schaden, moet Nederland er voorlopig van afzien om mensen onder de zestig het AstraZeneca-vaccin te geven. In de Gezondheidsraad zelf is daarover verdeeldheid.

‘Deze stop is zo zonde, we zijn nu net levens aan het redden’, vindt hoogleraar evaluatie van de gezondheidszorg Carin Uyl-de Groot (Erasmus Universiteit). Uyl is lid van de Raad, maar heeft het ontwerpadvies nog niet gezien. Ze vraagt zich af hoeveel levens de prikstop zal kosten: ‘Het vervelende is dat als er iets misgaat, het meteen een gezicht heeft. Terwijl je de mensen die je ermee redt, niet ziet.’

Pauze

Hoogleraar inwendige geneeskunde Saskia Middeldorp (Radboud UMC) was bij het vooroverleg van de Raad betrokken, en wil daarom inhoudelijk niets over de zaak kwijt. Toch blijkt ze het oneens met het advies: ‘We zitten middenin een pandemie. Als je geen alternatief hebt, levert doorprikken zoveel meer op dan een groep uitsluiten.’

Met de oproep tot een verlengde prikstop gaat de Gezondheidsraad in tegen de aanbeveling van de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA, die woensdag benadrukte dat de voordelen van vaccineren met AstraZeneca veel groter zijn dan de nadelen. Na 34 miljoen prikken met het vaccin in Europa, zijn er nu 169 gevallen van verdachte trombose aan het licht gekomen, waarvan in elk geval 18 met dodelijke afloop.

Tabellen

Wat niet helpt, is dat de EMA de precieze medische details nog niet beschikbaar heeft gemaakt. ‘Dat maakt het ongemakkelijk om nu een advies te moeten uitbrengen’, zegt Middeldorp. ‘Eigenlijk vraagt de minister te snel om een advies. We hebben die tabellen van de EMA nodig.’

Volgens de EMA kan ongeveer één op de 100 duizend gevaccineerden worden getroffen door ongewone trombose, die bij juiste behandeling in de meeste gevallen overigens niet dodelijk afloopt. De kans voor iemand onder de zestig om aan covid te overlijden, is in ons land ongeveer een op de vijfduizend.

‘Als je heel Rotterdam zou vaccineren, zou er statistisch gezien misschien één persoon overlijden aan de bijwerking’, zegt hoogleraar epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC). ‘Maar haast niemand meer aan covid. De stad zou weer open kunnen, je zou weer naar de Kuip kunnen. Als je het zo bekijkt, is de afweging niet erg moeilijk.’

Duitsland

Ook Duitsland, Spanje en Italië zien voorlopig af van het vaccineren van mensen onder de 60. Al vindt in elk geval de Duitse overheid wel dat mensen die al een prik hebben gehad ook de tweede dosis moeten halen, en kunnen burgers zich in overleg met hun huisarts alsnog laten inenten met het AstraZeneca-vaccin. Denemarken, een ander land dat een vaccinstop instelde, beraadt zich nog.

Het Verenigd Koninkrijk, thuisland van het ‘Oxfordvaccin’ van AstraZeneca, maakte gisteren bekend het vaccin niet meer toe te dienen aan mensen onder de dertig. Uit een net afgeronde Britse weging van het bewijs door de Universiteit van Cambridge blijkt dat twintigers de enige leeftijdsgroep is waar, bij een epidemie die op een laag pitje voortgaat, de kans op ernstige bijwerkingen iets groter is dan de kans om met corona op de intensive care te belanden.

VIPIT

Voor dertigers is de kans op ic-opname al drie keer groter dan de kans op trombose, blijkt uit de berekeningen. Vijftigers hebben bij een matige epidemie zelfs 26 keer zoveel kans om op de ic te belanden door corona dan te worden getroffen door een ernstige bijwerking.

Bij de bijwerking gaat het om een aandoening genaamd VIPIT, ofwel ‘vaccin-geïnduceerde protrombotische immuun-trombocytopenie’. Daarbij valt het lichaam de eigen bloedplaatjes aan, met als gevolg bloedplaatjestekort (trombocytopenie) en bloedstolsels op ongewone plaatsen. Andere vaccins hebben de bijwerking vermoedelijk niet.

Wie wordt er op dit moment nu wel en niet ingeënt met AstraZeneca?
Afgelopen vrijdag besloot het ministerie van Volksgezondheid het AstraZeneca-vaccin niet meer aan 60-minners te geven. Dat gebeurde uit voorzorg. Bijwerkingencentrum Lareb had vijf meldingen ontvangen van een zeldzame, ernstige bijwerking van het vaccin: uitgebreide trombose met een laag aantal bloedplaatjes. Eén persoon was als gevolg van deze bijwerking overleden.

Op zaterdag besloot overkoepelende organisatie GGD GHOR Nederland vervolgens de enkele honderden overgebleven afspraken van 60-plussers ook af te zeggen. Het betrof zorgmedewerkers van boven de 60; de GGD’s vaccineren in deze periode alleen zorgmedewerkers met AstraZeneca en een klein deel van hen is ouder dan 60 jaar. Dat besluit moest verspilling voorkomen, zo legde een woordvoerder uit: ‘Die mensen zouden de komende dagen verspreid over 70 tot 80 locaties langskomen. Dat betekent 1 tot 5 per plek per dag. Aangezien we 10, 11 of 12 prikken uit een flesje halen zou dat tot verspilling leiden en hebben we ze per sms afgezegd.’

Huisartsen vaccineren op dit moment nog wel met AstraZeneca. Niet bij mensen onder de 60 jaar met het syndroom van Down of met morbide obesitas. Maar wel bij alle mensen tussen de 60 en 65 jaar, voor wier vaccinatie de huisartsen verantwoordelijk zijn. Deze groep van 60- tot 65-jarigen vormde al voor de prikstop verreweg de grootste groep personen die deze week met AstraZeneca zou worden gevaccineerd.

Pepijn de Lange

Meer over