Verdachten van weleer zijn nu kandidaat

Veel verwachten ze er niet van, de opstellers van een lijst met 61 'foute' kandidaten voor de verkiezingen in Indonesi'We hopen alleen dat mensen erdoor gaan nadenken.'..

Hunawan liep op 14 mei 1998 het huis uit om een stuk zeep te kopen. Hij was zeventien, zegt zijn moeder Ruminah na enig nadenken. Jakarta was in die dagen een chaos. Het waren de bloedige nadagen van het Soeharto-bewind. Twee dagen tevoren hadden Indonesische troepen bij de Trisaktiuniversiteit vier studenten doodgeschoten. Overal werd geplunderd en brand gesticht. Hunawan is nooit meer teruggekomen.

Hij was opgepakt, werd er gezegd, dus ging Ruminah naar de politie. Daar kreeg ze te horen dat hij naar huis was gegaan, maar thuis was hij niet. Ruminah zag hem ook niet tussen de tientallen mannen die vlakbij hun huis door militairen op een legervrachtwagen werden geladen. Zij zocht alle ziekenhuizen van Jakarta af, en de mortuaria. Zij bekeek de lijken die in een massagraf in Cibubur werden gestort. Hunawan vond ze niet.

Ruminah heeft alles geprobeerd om gerechtigheid te krijgen voor de verdwijning van haar zoon. De verantwoordelijken voor de verdwijning, voor de schietpartij bij 'Trisakti' en voor twee latere incidenten in Semanggi, waar minstens 26 demonstranten de dood vonden, zijn nooit berecht. Een speciale parlementaire commissie heeft de politie vrijgepleit: er zou niets onoirbaars zijn gebeurd.

De verdachten van weleer nemen nu vooraanstaande posities in bij de komende parlements-en presidentsverkiezingen. De toenmalige chef-staf van de strijdkrachten Wiranto en de bevelhebber van het leger in Jakarta, Prabowo Subianto, zijn potenti kandidaten van Golkar voor het presidentschap. Dibyo Widodo, de bevelhebber van de politie ten tijde van 'Trisakti', is kandidaat voor een parlementszetel voor de partij van Suharto's dochter Siti Hardiyanti Rukmana ('Tutut').

Onopgemerkt blijft dat niet. Dibyo Widodo's naam staat niet alleen op de kandidatenlijst, hij staat ook op een net gepubliceerde lijst van 61 'besmette' politici. Deze 'zwarte lijst' is samengesteld door tientallen organisaties die strijden voor mensenrechten en tegen corruptie. Widodo staat erop, en ook alle leden van de parlementscommissie die het doodschieten van de dertig studenten heeft gesanctioneerd. In de rij korupsi zijn Taufik Kiemas, de echtgenoot van president Megawati Soekarnoputri, en Megawati's broer Guruh Soekarnoputra de prominentste boosdoeners.

Spectaculair is de aanklacht tegen Kiemas en Guruh niet: zij komen nooit naar het parlement maar strijken wel het presentiegeldop. Een bagatel vergeleken bij de grote corruptie waarbij vooral Taufik Kiemas volgens hardnekkige geruchten betrokken zou zijn. 'Het is inderdaad niet veel', erkent Luky Djani, een van de opstellers van de lijst. 'Maar wij hebben alleen die gevallen opgenomen waarvan wij harde bewijzen hebben.' Vooral daarom is de lijst opmerkelijk kort: 61 'foute' politici op meer dan zevenduizend kandidaten. Dat is nog niet eens 1 procent, en dat in een van de meest corrupte landen ter wereld. 'Wij kunnen niet iedereen controleren. Wij hopen dat mensen die deze lijst zien extra goed nadenken over hun keuze.'

Veel hoop daarop heeft Djani overigens niet. 'De democratie in Indonesis niet volwassen: 65 procent van de stemmen komt van het platteland, waar de mensen zeer traditioneel en zeer loyaal stemmen. Zij doen wat de lokale leiders zeggen. Leerlingen op moslimscholen stemmen wat hun leraren opdragen. In de stad geven de mensen hun stem aan de hoogste bieder. Indonesi zijn zmakkelijk te bei¿nvloeden.'

Megawati verkoopt haar partij als een wasmiddel: 'Kies de witte neus!', roept zij elk kwartier op alle televisiestations, staand naast het symbool van haar partij: een zwarte stier met een witte neus. Prabowo's televisiespot toont een helder en schoon Indonesiet vastberaden militairen. Alle kandidaten ijveren voor een 'rechtvaardig' Indonesin allemaal portretteren zij zichzelf als 'schone', eerlijke politici.

Prabowo, parlementsvoorzitter Amin Rais, Megawati en Wiranto staan niet op de zwarte lijst, maar dat wil niet zeggen dat zij schoon zijn. 'Onze eerste lijst betreft de parlementsverkiezingen van 5 april. Voor de presidentsverkiezingen van 15 juli komen wij met een nieuwe zwarte lijst', zegt Djani. Hij kan nu al zeggen dat bijna geen kandidaat op die lijst zal ontbreken.

Megawati, Wiranto, 'Tutut', Taufik Kiemas, Prabowo en Guruh figureren al wel op een andere 'zwarte lijst', die studenten enkele weken geleden hebben gepubliceerd. Die lijst kreeg in de media nauwelijks aandacht. 'De media zijn bang', zegt Djani. 'Bang om kapotgeprocedeerd te worden, bang voor fysieke bedreiging. De studenten die deze lijst hebben gepubliceerd zijn al bedreigd.'

Ook voor de presentatie van Dani's lijst bestaat opvallend weinig belangstelling. Ruminah is ervoor naar het museum van de Trisakti-universiteit gekomen: een kamer gewijd aan het bloedbad van 12 mei 1998. Ruminah is fel. 'Misselijk' wordt ze, als ze bedenkt dat de mensen die haar zoon hebben laten verdwijnen nu in de regering komen. 'Dat mag niet gebeuren.'

Ook Karsia Sie is gekomen. Haar zoon Hendriawan Sie is een van de vier studenten die werden doodgeschoten. Zijn foto hangt in het museum. Karsia staat naast een vitrine met Hendriawans spullen: zijn sportschoenen, zijn pet, een T-shirt. Hij was haar enige zoon. Zij is hier voor hem, zegt zij, alleen voor hem. Die zwarte lijst kan haar gestolen worden. 'Ik ben de politiek allang moe. Het leidt allemaal tot niets.'

Meer over