Column

Verbrokkeling in de wieg van de sociaal-democratie

Verwarring in een bolwerk

'De sociaal-democratische waarden gaan nooit weg uit een mens.' Beeld
'De sociaal-democratische waarden gaan nooit weg uit een mens.'Beeld

Wat opvalt is dat PvdA'ers hun partijnaam even niet gebruiken - liever praten ze over 'de sociaal-democratie'. Als het einde nadert kun je beter terug naar het begin. En dat is hier, in voorheen de rode stad. Die blauw is sinds de verkiezingen.

Van eerste partij naar de zevende. Met die enorme geschiedenis. Dat is geen dip, dat is sterven.

De eerste die ik in Leeuwarden spreek is Meindert Schroor, die drie jaar geleden zijn partijlidmaatschap opzegde. Het rooie bolwerk ligt er al jaren 'deplorabel' bij, zegt Meindert, die 66 is, geograaf en historicus. 'Maar ze hebben nog steeds niks in de gaten.'

De tweede die ik spreek is Edou Hamstra, die drie jaar geleden partijlid werd en snel daarop kandidaat-statenlid. Ze is 22, één brok sociaal-democraat, bestuurder van de Jonge Socialisten en student bestuurskunde. Ze zegt: 'er ligt een hele mooie toekomst'.

Er ligt ook een heel land braak, tussen Meindert en Edou.

Leeuwarden is de wieg van de sociaal-democratie. 1894: oprichting van de SDAP met Pieter Jelles Troelstra. 1898: oprichting van Excelsior, de eerste arbeidersorganisatie van Nederland. In 1919 halen de rooien 40 procent van de stemmen en vanaf dat moment ontstaat een 'rode monocultuur' in de stad, zegt Meindert (Edou denkt daar anders over).

Toen stonken de grachten, nu groeien er pompeblêden in - dat is vooruitgang. En bij de kaaswinkel in de Kleine Kerkstraat kopen mensen voor zestig euro boerenkaas. Tot zover de verheffing van de stad. Leeuwarden is van de middenklasse geworden, afhankelijk van bank- en verzekeringskantoren.

Meindert Schroor (66) zegde drie jaar geleden zijn partijlidmaatschap op. Beeld
Meindert Schroor (66) zegde drie jaar geleden zijn partijlidmaatschap op.Beeld

Samen zingen

Maar ook dat is een aangekondigde ramp: iedereen weet dat die banen gaan verdwijnen. De Friesland Bank is al weg, opgegeten door de Rabo, het hoofdkantoor in Utrecht. Zuivelcoöperatie Friesland Foods is opgegeten door Campina, het hoofdkantoor in Amersfoort. Al die administratieve banen verdwijnen, zegt Meindert.

Ze moeten weer samen zíngen bij de PvdA, zegt hij ook. 'Daar is behoefte aan. Dat doen de mensen nu bij concerten van de Toppers. Rutte begrijpt dat beter.'

Moet je eens bij ons langskomen, zegt Edou. 'We zingen nog steeds hoor.'

In de kosmopolitische nieuwbouw van de hogeschool NHL vraag ik haar of de partij niet klaar is, de verheffing voltooid. Ze zegt: 'De sociaal-democratische waarden gaan nooit weg uit een mens. Een partij kan verliezen, idealen niet.'

Dat klinkt mooi. Helemaal als ze vertelt hoe ze de dag na de verkiezingsavond naar het strand ging met de Jonge Socialisten, verward maar in vriendschap, vol nieuwe ideeën.

Edou zegt: 'In de PvdA herken ik een breder perspectief waarin je idealisme kunt koppelen aan realisme.'

Ik zeg: dat is nou typisch zo'n ambtelijke PvdA-zin die niemand begrijpt.

Edou zegt: 'Het is wel wat de partij omschrijft.'

Verval

Drie jaar lang ging ze langs de deuren in Leeuwarden, overtuigd dat een permanente campagne nodig was, en daar voelde ze de weerzin. 'Je moest heel naïef zijn om te geloven dat het goed zou komen.' Anderhalf jaar geleden al zat Meindert in hotel 't Anker om met PvdA'ers over het verval te praten, een idee van stadsblad Liwwadders. 'PvdA moet boetekleed aantrekken', stond boven het stukje, maar dat gebeurde niet.

Wat nu? Ahmed Aboutaleb zegt in de krant: 'De partij is onvoldoende met de tijdgeest meegegaan.' Maar zijn ze er niet te veel in mee gegaan? En Lodewijk Asscher wil 'bedenken wat je als partij nog te bieden hebt'.

In Leeuwarden zitten ze er mooi mee. 'Wij zien de wortels', zegt Edou, 'maar de mensen zien het niet'.

Edou Hamstra (22) is bestuurder van de Jonge Socialisten en student bestuurskunde. Beeld
Edou Hamstra (22) is bestuurder van de Jonge Socialisten en student bestuurskunde.Beeld

Liberalisering

's Avonds druppelt café Neushoorn vol met rooien - fractievoorzitter Tamara Bok biedt me een colaatje aan, ex-Kamerkandidaat (20ste op de lijst) Christa Oosterbaan houdt opgewekt moed, maar ik kom voor Jelmer Staal die zijn 'halve leven' lid is, sinds zijn 15de, en op zijn 18de al in de gemeenteraad zat. Hij was erbij in hotel 't Anker en zei toen al: 'We hebben de poort opengezet naar liberalisering. Nu zien we de gevolgen.'

Jelmer is jong maar kent via zijn pake en beppe de arbeidsomstandigheden in het veen. 'Mijn overgrootmoeder had stress of ze morgen nog werk zou hebben. Nu krijgen mensen massaal een burn-out - dat is dezelfde stress. Dus we zijn superrelevant. Mijn geloof in de sociaal-democratie is ongebroken.'

Maar toen hij op een bijeenkomst met Diederik Samsom in Sint Annaparochie kritisch was en vroeg of de partij misschien iets idealistischer kon zijn, 'werd Diederik Samsom boos'.

Zo lastig is het dus om een arbeiderspartij te blijven.

Reageren? t.heijmans@volkskrant.nl

Meer over