Verborgen orthodoxie

AMSTERDAM Nederlands-Turkse ouders eisen transparantie over de religieuze achtergrond van het Cosmicus Montessori Lyceum (CML) in Amsterdam-Oost. Bij de zoektocht naar een geschikte school voor hun zoon stuitte een Nederlands-Turks echtpaar bij toeval op banden van het CML met de conservatieve islamitische Fethullah Gülenbeweging....

Eind februari richtte het verontruste echtpaar zich per brief tot directeur Ferd Stouten van de Montessori Scholengemeenschap Amsterdam (MSA), die in 2008 een samenwerkingsverband aanging met het levensbeschouwelijk neutrale Cosmicus. De ouders waren er inmiddels achtergekomen dat Cosmicus in de Turkse gemeenschap bekend staat als ‘Gülen-organisatie’.

Dat ze zelf de Gülen-connectie moesten ontdekken, vinden de ouders ‘onacceptabel’. ‘Orthodox religieus zijn mag in Nederland. Evenzo kan men scholen oprichten op welke levensbeschouwelijke grondslag dan ook, zolang deze voldoen aan de wettelijke eisen. Maar het recht van ouders op een vrije schoolkeuze impliceert wel dat alle relevante informatie beschikbaar moet worden gesteld’, aldus het echtpaar in de brief.

Intimidaties
De ouders sloten informatie bij uit open bronnen over de verbondenheid van Cosmicus met de Gülen-beweging (FG). Zoals ‘een film, foto’s en artikelen over de opening van de school op Turkse FG-sites’. Expliciet stelden ze in hun brief aan Stouten dat ze anoniem willen blijven, omdat hun kritiek ‘tot nare intimidaties kan leiden’. (Hun namen zijn bij de Volkskrant bekend.)

Ze hebben inmiddels een gesprek gehad met de directeur, maar dat vonden ze ‘onbevredigend’. Stouten: ‘Ik heb keurig verwoord dat wij ons niet op godsdienst richten. We zijn bijzonder neutraal, werken samen met alle gezindten.’

Het MSA, zegt Stouten, bewaakt het neutrale karakter van de school. ‘Wellicht werken bij Cosmicus mensen die sympathie hebben voor Fethullah Gülen. Maar als de voorzitter van de raad van toezicht PvdA zou stemmen, betekent dat ook niet dat die partij het hier aan het overnemen is.’

De ouders vinden zijn verweer ‘tamelijk naïef’. ‘Als een streng conservatief-gereformeerde club een neutrale school opzet, zou iedereen dat merkwaardig vinden.’ Ze verwijzen naar toenmalig minister Vogelaar, die FG in 2008 karakteriseerde als ‘een orthodox islamitische beweging’.

Ook hoogleraar Turkse taal en cultuur Erik-Jan Zürcher gebruikt de kwalificatie ‘naïef’ voor Nederlandse partners die in zee gaan met aan Fethullah Gülen gelieerde organisaties. ‘Ze zijn doorgaans onvoldoende op de hoogte van wat achter het moderne imago schuilt’, zegt hij. ‘Lastig is dat banden met Fethullah Gülen altijd worden ontkend. FG-getinte organisaties als het Cosmicus, de Time Media Groep, de Dialoog Academie, de ondernemersvereniging Hogiaf en diverse Turkse internaten zijn in Nederland onafhankelijk geregistreerd.’ Die organisaties worden volgens hem bestuurd door personen die gevormd zijn door de FG-ideologie.

Educatie is een speerpunt van de beweging, zegt Zürcher. ‘Fethullah Gülen staat voor modernisering door middel van wetenschap en techniek, maar tegelijkertijd voor islamisering. Het zijn creationisten, ze keren zich tegen Darwin.’

Er rijzen geregeld twijfels – in gemeenteraden en de Tweede Kamer – over mogelijke FG-organisaties. Die zouden een dubbele agenda hebben, of op z’n minst een ‘onduidelijk gezicht’. Het televisieprogramma NOVA stelde in juli 2008 de ‘islamitische indoctrinatie’ door FG aan de kaak.

In antwoord op Kamervragen meldde toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Ter Horst dat FG geen bedreiging vormt. Of FG ook een dubbele agenda heeft, vond ze ‘moeilijk te zeggen’. Dat laat het ministerie van integratie inmiddels uitzoeken.

Begrip
Onderwijsdeskundige Zeki Arslan van het multicultureel instituut Forum begrijpt ‘de achterdocht en frustraties’ van de ouders die transparantie eisen van het Cosmicus. Dat Cosmicus behoort tot de Fethullah Gülenbeweging is, zegt hij, in Turkse kringen bekend.

Directeur Stouten rept in een brief aan ouders en leerlingen echter met geen woord over Fethullah Gülen. In de brief verantwoordt de directeur zich voor de samenwerking met Cosmicus. De overkoepelende Stichting Cosmicus heeft overigens een Comité van Aanbeveling met mensen als Alexander Rinnooy Kan (SER), Agnes Jongerius (FNV) en oud-bankier Herman Wijffels.

Stouten schrijft dat de achterstandspositie van migrantenleerlingen een grote zorg is en dat Cosmicus de kloof tussen ‘zwarte’ en ‘witte’ scholen kan dichten.

De folders die het Cosmicus verspreidt, refereren evenmin aan FG. ‘Die link is nu niet transparant, zo worden ouders op het verkeerde been gezet’, zegt Arslan. ‘Maar de MSA heeft niets met Fethullah Gülen’, riposteert Stouten. ‘Dat die beweging ons op haar Turkse site zet, is niet correct.’

Arslan spoort FG-aanhangers aan hun geheimzinnigheid, die voortkomt uit de Turkse context, over boord te zetten: ‘Wees open, transparant. Ik wil ze helpen de bestaande weerstanden te overwinnen.’

Meer over