Verborgen krachten in de dijk

Met nieuwe rekenmethoden blijken sommige dijken sterker dan altijd werd aangenomen. Een meevaller, die Nederland tientallen miljoenen euro's kan schelen.

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER MARLIES TER VOORDE

AMSTERDAM - Een afgekeurde dijk langs de zuidzijde van het Eemskanaal in de provincie Groningen, die zo'n 10.000 Groningers tegen het water beschermt, voldoet sinds kort weer aan de veiligheidsnormen. Niet omdat de dijk verstevigd is, maar dankzij een nieuwe methode om de kans op een doorbraak te berekenen.

Dat blijkt uit onderzoek van adviesbureau Sota Engineering, in opdracht van het Waterschap Hunze en Aa's dat de dijk in beheer heeft. Als het waterschap de aanbevelingen overneemt, kan het daarmee miljoenen euro's aan investeringen uitsparen. En de rekenmethode zou voor veel andere dijken wel eens dezelfde conclusie kunnen opleveren, denkt ingenieur Wim Pater, die het onderzoek uitvoerde.

Bij hoog water zuigt een dijk zich vol als een spons, en wordt daardoor zwakker. Het water gaat tussen de zandkorrels zitten, waardoor deze de greep op elkaar verliezen. Bovendien maakt het de dijk zwaarder, waardoor deze onder zijn eigen gewicht kan bezwijken.

De nieuwe rekenmodellen houden rekening met de tijd die het de dijk kost om verzadigd te raken, de oude niet. 'Vooral als de hoge waterstand niet langer dan enkele dagen aanhoudt, scheelt dat aanzienlijk', zegt Pater. 'De dijken blijken de maximale verzadiging dan niet te bereiken. Dat verkleint de kans op een doorbraak enorm.'

De dijk langs het Eemskanaal voldoet volgens deze 'tijdsafhankelijke toetsmethode' aan de norm, toonde Pater aan. Maar ook veel andere dijken zijn waarschijnlijk stabieler dan tot nu toe werd aangenomen. Het gaat dan vooral om dijken die alleen met korte perioden van hoog water te maken hebben, bijvoorbeeld door stuwing bij harde wind of als er tijdelijk niet gespuid kan worden.

Ook voor dijken op plekken met getijdewerking kan een herkeuring met de nieuwe rekenmethode zin hebben, vermoedt Pater. Voor de grote rivierdijken, waar een hoogwaterstand soms wekenlang kan aanhouden, geven naar verwachting beide risicoberekeningen min of meer hetzelfde resultaat.

Niettemin kan de nieuwe toetsingsmethode Nederland mogelijk tientallen miljoenen euro's aan dijkversterking schelen, denkt Ruud Hoogendoorn, adviseur waterveiligheid bij Deltares. Geavanceerde modellen die dit soort maatwerk leveren zijn in opmars - ook Deltares zelf is al jaren actief op dit gebied.

'Maar als je alle dijken met zulke modellen wilt doorrekenen, ben je wel een paar jaar bezig', zegt Hoogendoorn, vooral omdat er veel extra gegevens verzameld moeten worden. 'Dat kan op dit moment onmogelijk voor alle dijken in Nederland gedaan worden.' In Nederland ruim 17.500 kilometer aan dijken en boezemkades, genoeg om twee keer de afstand Amsterdam-San Fransisco te overbruggen. De Eemskanaaldijk is nog geen 35 kilometer lang.

Intussen is in Groningen enige onrust ontstaan - want terwijl de zuidzijde van het Eemskanaal opeens aan de normen blijkt te voldoen, is versteviging van de dijk aan de overkant van het kanaal voortvarend ter hand genomen. Deze noorddijk valt onder het waterschap Noorderzijlvest, dat nog met de oude methode rekent.

Vorige maand werd vervroegd begonnen met het plaatsen van een extra damwand bij het dorpje Woltersum, om de noorddijk aardbevingsbestendig te maken. In 2012 moesten hier nog 800 mensen midden in de nacht hun huis verlaten, omdat de dijk het dreigde te begeven. Uiteindelijk bleek hij het toch te houden.

Smijt het waterschap Noorderzijlvest zijn geld over de balk, of onderschat het waterschap Hunze en Aa's het gevaar? 'Geen van beide', zegt Silvia Mosterd van het waterschap Noorderzijlvest, 'de zuiddijk is heel anders dan de noorddijk.' Zo is de zuiddijk breder, en ligt er een weg op die hem sterker maakt. 'Aan de noordkant is echt sprake van een urgente situatie', aldus Mosterd.

Jolink beaamt het: 'Als wij de noorddijk onder ons beheer hadden, zouden we hem ook versterken.'

undefined

Meer over