Verboden plekken

Uit pure nieuwsgierigheid richt de Amerikaanse fotografe Taryn Simon haar camera op plaatsen die verborgen blijven voor het publiek. Toch zijn haar akelig scherpe foto’s wars van voyeurisme.Door Arno Haijtema..

Arno Haijtema

Aan de foto’s van de Amerikaanse fotografe Taryn Simon ligt een ongebreidelde nieuwsgierigheid ten grondslag. Haar American Index of the Hidden and Unfamiliar biedt letterlijk zicht op zaken die ieders belangstelling hebben, maar die om redenen van privacy, gezondheidsrisico’s, strategische geheimhouding, piëteit of wetenschapsbelangen worden weggehouden van de publieke belangstelling. Juist op die onderwerpen richt Simon de lens van haar technische camera. Haar foto’s zijn vanaf vandaag te zien in het fotomuseum FOAM in Amsterdam.

Het is niet dat we geloven in de levensvatbaarheid van cryopreservation, het op extreem lage temperatuur bewaren van dode lichamen totdat de wetenschap zover is gevorderd dat hun letterlijk nieuw leven kan worden ingeblazen. Maar hoe de lichamen worden bewaard van de moeder en echtgenote van cryonics-pionier Robert Ettinger, dát willen we toch wel weten.

Welnu. In een ruimte waar stikstof een ijskoude mist vormt, wachten de twee overschotten op de wederopstanding in hun vrieskist in de vorm van een reusachtig zoutvat. Een soort navelstreng voert de stikstof aan waarmee de constante temperatuur van de twee wordt gewaarborgd.

Het Cryonics Institute in Clinton Township, Michigan, is een van de geheimzinnige plekken die de New Yorkse Simon (1975) opvoert op haar ‘index van het verborgene en ongewone’. Het andere uiterste van lijkbezorging komt op de index overigens ook voor: het bos in Knoxville, Tennessee, waar forensisch antropologen de stadia van ontbinding bestuderen van lijken die her en der onder de bomen worden neergelegd. De aanblik van de foto met het lichaam in spijkerbroek en sneakers, neergelegd op het rottend gebladerte, heeft, vergeleken met de sfeer in de cryo-crypte, bijna iets vertrouwds en natuurlijks.

Macaber zijn de onderwerpen soms; naast foto’s van doden bijvoorbeeld een flesje met levend hiv-virus, de verpulverde restanten van besmet ziekenhuisafval (veelkleurig expressionisme) en, niet minder angstaanjagend, de leiding van de Ku Klux Klan in het hoofdkantoor in Sharpsburg, Maryland.

Plekken waar we niets te zoeken hebben, vaak niet eens willen zijn, maar die we wel willen zien, omdat ze appelleren aan onze belangstelling voor het geheimzinnige – dat zijn Simons plekken. Een ter dood veroordeelde gevangene op zijn luchtplaats in een stalen kooi; een doodzieke man die zojuist het recept heeft ontvangen voor het fatale middel dat hem uit zijn lijden gaat helpen – dat zijn Simons mensen.

Het zijn onderwerpen die makkelijk verworden tot sensationele beelden, maar niet bij Simon. Akelig scherp zijn haar foto’s, maar nergens heeft ze ingezoomd op onsmakelijke details, nergens hoeft de toeschouwer zich medeplichtig te voelen aan voyeurisme.

Simon registreert, maakt onnadrukkelijke composities en een enkele keer zelfs foto’s zo saai dat alleen de bijgeleverde informatie hen overeind houdt. Zo is er een opslagruimte met gelabelde doosjes – setjes met dna-materiaal, zogenoemde ‘rape kits’, afgenomen van slachtoffers van verkrachting. De verzegelde pakketten wachten op analyse. Elke tweeënhalve minuut vindt, aldus het bijschrift, in Amerika een seksueel delict plaats.

Ook een saaie, maar bij nader inzien intrigerende foto: die van de kunstwerken in de gang van het hoofdkwartier van de inlichtingendienst CIA in Langley, Virginia. Of de braille-editie van de Playboy, een bewerking die, net als de distributie, geschiedt op kosten van de National Library Service for the Blind omdat er nu eenmaal belangstelling voor is – en nu eens echt, ongelogen, voor de verhalen en interviews.

Een atoomschuilkelder, het strandhuis van de NASA bij Cape Canaveral waar astronauten met hun partner de nacht mogen doorbrengen daags voordat ze gelanceerd worden, de plek waar trans-Atlantische onderzeekabels het land bereiken, een beer in winterslaap, de schatkamer waar de federale overheid vers gedrukte bankbiljetten ter waarde van 220 miljoen heeft opgeslagen en de cosmetische kliniek in Fort Lauderdale, Florida, waar maagdenvlieshersteloperaties, voornamelijk bij moslima’s, worden voltrokken (met op de foto de patiënte in de behandelbeugels): de inspanningen die Simon heeft geleverd, de overtuigingskracht waarmee ze voor haar foto’s heeft gepleit, haar geduld en uithoudingsvermogen moeten wel imposant zijn.

Meer over