Verandering en gezichtsverlies

Wat vond u van de uitslag van de verkiezingen? U weet wel, die van de afgelopen maand. Hoe bedoelt u, 'welke verkiezingen'?...

In Nederland worden de verkiezingen voor alle bestuurslagen op vastetijdstippen gehouden: voor de Tweede Kamer, Provinciale Staten, degemeenteraden, en voor Europa. Alleen voor die ene vergeten bestuurslaag,de waterschappen, vinden ze verspreid over het jaar plaats. Dat laatste iseen anomalie, en het kabinet heeft bij monde van staatssecretaris Schultzgezegd dat het ook de verkiezingen voor waterschappen wil synchroniseren,dus landelijk voor alle waterschappen op één dag. Ook de verkiezingenvoor de ondernemingsraden zullen mogelijk op één dag georganiseerdworden.

De reden: als je verkiezingen niet synchroon houdt maar verspreid, elkeweek ergens een verkiezing, dan is de aandacht in de pers minimaal, met alsgevolg dat het niet leeft onder de mensen, waardoor de opkomst laag wordt.En iedereen is het erover eens dat vertegenwoordigende lichamen, die hunmacht ontlenen aan de steun van kiezers, meer legitimiteit hebben als deopkomst hoog is. Stel dat je de gemeenteraadsverkiezingen nu eens nietlanger op één dag zou houden, maar voor alle gemeenten gespreid over vierjaar, zou de opkomst dan veel lager zijn? Dat is gelukkig een vraag waarondubbelzinnig antwoord op te geven is, omdat verspreide verkiezingen bijuitzondering voorkomen. Dat zijn ook die verkiezingen van de afgelopenmaand waar ik op doelde.

Bij gemeentelijke herindelingen moet eenmalig voor de nieuwe gemeenteeen verkiezing worden gehouden. Vorige week gebeurde dat in deBollenstreek, de week ervoor op de Utrechtse Heuvelrug en in de kuststreek.Het experiment is gedaan. Meten is weten.

We kunnen deze opkomst van gespreide verkiezingen vergelijken met delaatste synchroon gehouden gemeenteraadsverkiezingen, die van 2002, en danweten we het verschil. Voordat we naar de getallen gaan, help ik u evenherinneren waarom dit eigenlijk van belang is.

We hebben een minister voor Bestuurlijke Vernieuwing, AlexanderPechtold, coming man, veel getipt als nieuwe D66-partijleider. Die moet,om de aanwezigheid in een rechtse regering te rechtvaardigen van een partijdie zich links-liberaal noemt, kunnen bogen op successen met bestuurlijkevernieuwingen. Alle kroonjuwelen zijn inmiddels verdwenen, de directgekozen burgemeester, het referendum, en er is slechts één voorstel datdoor het kabinet is overgenomen: dat is het voorstel om de verkiezingenvoor de gemeenteraden voortaan niet meer te houden op een vaste, landelijkvoorgeschreven datum. Het argument is dat bij synchrone verkiezingenlandelijke motieven de lokale verkiezingen zouden overschaduwen, en dat isonwenselijk.

Dat is, als je naar de feiten kijkt, onzin. Volgens peilingen staatLeefbaar Rotterdam op 19 zetels, tegenover 12 voor de PvdA, terwijltegelijkertijd landelijke peilingen geen spoor laten zien van eenvergelijkbare trend (vertaald naar Kamerzetels zou het gaan om 60 zetelsvoor Leefbaar Rotterdam!). Kennelijk laten kiezers hun lokale stemgedragwel degelijk bepalen door de plaatselijke situatie, ook zonder debemoeienis van minister Pechtold.

Maar zelfs als zijn argument waarde had, het valt in het niet bij dedesastreuze effecten die gespreide verkiezingen hebben op de opkomst. Deuitslagen van de afgelopen maand stonden niet eens allemaal in de krant(bij gewone gemeenteraadsverkiezingen wel!), maar ik heb ze voor u bijelkaar gesprokkeld. Hier zijn de opkomstpercentages, en dan tussen hakenter vergelijking de opkomst bij de laatste gemeentelijke verkiezingen in2002. Sassenheim: opkomst 39 procent (was 60 procent). Voorhout 36 procent(was 61 procent), Warmond 49 procent (was 71 procent).

Bij elkaar opgeteld vormen deze drie gemeenten de nieuwe gemeenteTeylingen, opkomst 39 procent (was 62 procent). Een andere herindeling:Katwijk 50 procent (was 69 procent), Rijnsburg 45 procent (was 64 procent),Valkenburg 53 procent (was 68 procent). En de Utrechtse Heuvelrug tenslotte: opkomst 45 procent (was 64 procent).

In het hele land hetzelfde liedje; overal hebben ze met geluidswagensgereden, posters geplakt, folders uitgedeeld, forumavonden gehouden, overalhebben de plaatselijke kranten hun best gedaan, en toch is er 20 procentminder opkomst.

De burgemeesters van Sassenheim en Warmond vroegen daarom (LeidschDagblad, 1 december) aan minister Pechtold om zijn onzalige plan zo snelmogelijk te laten varen. Het staat vast dat de minister dit niet zal doen.Hij wist allang, op basis van rapporten die zijn voorgangers door deUniversiteit Tilburg hadden laten maken, dat zijn plan slecht is voor delokale democratie. Hij weet dat de beweging bij waterschappen enondernemingsraden daarom precies de andere kant opgaat. Maar het kan hemniet schelen: hij moet thuiskomen met een vernieuwing. Als de verkiezingennú over het jaar waren gespreid, had hij ze in het kader van devernieuwing allemaal op dezelfde dag laten houden. Gewoon iets veranderen!Wat kan hem 20procent verlies in opkomst schelen? Als zijn gezicht maar isgered.

Het is aan de Tweede Kamer zijn verstand te gebruiken; met deze nieuwegetallen in de hand moet dat niet moeilijk zijn.

Meer over