Venezuela kiest tussen held Hugo en saaie Salas

Latijns Amerika zou Latijns Amerika niet zijn, als de bevolking aan de vooravond van ingrijpende verkiezingen geen cynische grapjes meer maakte....

Van onze buitenlandredactie

Art van Iperen

AMSTERDAM

De elf miljoen Venezolanen die zondag kunnen gaan stemmen zijn in twee blokken verdeeld. De armen zullen massaal voor 'Orkaan Hugo' kiezen, omdat ze er alle vertrouwen in hebben dat de populistische ex-commandant van een parachutistenbrigade de corruptie zal aanpakken, de criminaliteit met harde hand zal bestrijden en de olierijkdom eerlijker zal verdelen. Venezuela is na Saudi-Arabië de grootste olie-exporteur ter wereld en de grootste olieleverancier van de Verenigde Staten.

Chávez (44) is in de VS persona non grata. Sinds zijn mislukte staatsgreep weigert Washington hem een visum. De laatste weken probeert Chávez zich te profileren als de Venezolaanse Tony Blair. Zijn wilde plannen het Congres te ontbinden, de grondwet te herzien en de privatiseringen terug te draaien hebben plaatsgemaakt voor de belofte dat Venezuela vanaf morgen 'de derde weg' tussen kapitalisme en socialisme zal kiezen.

Zes jaar geleden leidde Chávez hoogstpersoonlijk de aanval van een militaire eenheid op het paleis van de toenmalige president Carlos Andrés Pérez, die in 1993 werd afgezet wegens corruptie. De coup mislukte, omdat de strijdkrachten de grondwet trouw bleven. Er vielen 170 doden. Chávez werd gearresteerd en verdween achter slot en grendel, maar kreeg een jaar na zijn interventie gratie.

Sinsdien is Chávez de held van de armen. Ze zijn het corrupte wanbeheer van de traditionele politieke partijen AD en Copei meer dan zat. De miljoenen Venezolanen die nooit hebben geprofiteerd van de olie-inkomsten vestigen hun hoop op de voormalige luitenant-kolonel.

Chávez ligt 16 procent voor op zijn naaste rivaal, ex-gouverneur Henrique Salas Römer, maar opiniepeilingen zijn in Venezuela per definitie onbetrouwbaar. Als de Congres- en regionale verkiezingen van 8 november een indicatie zijn, wint Chávez morgen met groot gemak, want ondanks het gebrek aan een politieke infrastructuur versloeg zijn partij de AD en Copei.

De traditionele partijen, die Venezuela al veertig jaar afwisselend domineren, hebben er de laatste weken alles aan gedaan om een overwinning van Chávez te voorkomen. Acción Democrática ('zondag is de keus tussen democratie en dictatuur') trok zijn eigen kandidaat Luis Alfaro terug en de Copei liet presidentskandidate Irene Sáez, een ex-Miss World, vallen. Beide partijen hopen dat hun achterban op de onafhankelijke Salas zullen stemmen.

Waarnemers achten het zeer de vraag of de wanhoopsdaad van de AD en Copei Chávez uit het presidentiële paleis kan houden. 'Ze gedragen zich als klanten in een politieke hoerenkast', was het vernietigende commentaar van Chávez op het besluit van de AD en Copei hun kaarten op de technocraat Salas te zetten. 'Salas is gewoon een marionet van de traditionele partijen.'

De in de Verenigde Staten opgeleide Salas (62) was zes jaar gouverneur in de deelstaat Carabobo en heeft daar een goede staat van dienst opgebouwd. Hij heeft bewezen een efficiënt bestuurder te zijn en dat corruptie in Venezuela best te bestrijden is. Salas' grootste nadeel is dat hij geen charisma heeft. Verbaal kan hij niet tippen aan Chávez.

Of de erudiete Salas het de houwdegen Chávez morgen echt moeilijk kan maken, hangt af van twee onvoorspelbare factoren. De vraag is in hoeverre Salas' boodschap dat zijn opponent 'een monster en potentiële dictator' is de kiezers bang maakt. Onduidelijk is ook of de kiezers hem zullen associëren met de vermaledijde traditionale partijen.

De verkiezingen worden met angst en beven tegemoet gezien. Als Chávez verliest, zullen zijn aanhangers woedend roepen dat er weer eens fraude is gepleegd. De paupers zullen zich waarschijnlijk niet neerleggen bij de uitslag, vanuit de krottenwijken neerdalen in het centrum van Caracas en luidkeels hun ongenoegen kenbaar maken. Venezuela staat dan een lange periode van sociale spanningen en onlusten te wachten.

Als Chávez wint, bestaat de kans dat de strijdkrachten ingrijpen. De generaals hebben al laten doorschemeren dat ze niet van plan zijn lijdzaam toe te kijken als Chávez het Congres ontbindt en de grondwet verandert om het verouderde politieke en economische systeem te hervormen.

Minister van Binnenlandse Zaken Asdrubal Aguilar noemde de geruchten dat het leger een staatsgreep voorbereidt vorige week ongegrond. Wanneer een politicus in Latijns Amerika dergelijke uitspraken doet, betekent dat bijna altijd dat er iets broeit in de kazernes.

Een overwinning van Chávez zal ook de internationale zakenwereld in de gordijnen jagen. Als de nationalistische ex-putchist daadwerkelijk de privatiseringen gaat terugdraaien en de rentebetalingen op de buitenlandse leningen opschort, zal iedereen met geld Venezuela op de zwarte lijst zetten. De buitenlandse investeringen liggen al maanden stil. De Venezolaanse elite is al weken bezig met het overhevelen van banktegoeden naar rekeningen in Miami. Zonodig vliegen ze na morgen hun kapitaal achterna.

Meer over