Reportage

Venetië haalt adem zonder toeristen, de varende bioboer is blij, maar de stad is er niet best aan toe

Federico Mantovan, als een gondelier staand aan de roeispaan van zijn 'Donna Gnora'. Beeld Nicola Zolin
Federico Mantovan, als een gondelier staand aan de roeispaan van zijn 'Donna Gnora'.Beeld Nicola Zolin

De pandemie is dodelijk voor de toerismesector, maar geeft in Venetië ook ruimte terug aan lokale ondernemers. Nog nooit bezorgde bio-boer Mantovan zoveel bestellingen, varend in zijn roeiboot over lege grachten.

‘Ahooo’, roept Federico Mantovan (38), om eventuele tegenliggers te waarschuwen. Tegelijkertijd stuurt hij zijn traditionele Venetiaanse roeiboot de hoek van de gracht om door zich met één been af te zetten tegen de kade. Echt noodzakelijk is de waarschuwingskreet niet, want het water van Venetië is nog net zo leeg als haar smalle straten, haar pleinen en bruggen.

Ook het boegbeeld van het massatoerisme kwam in maart 2020 met een harde schok tot stilstand. Vóór de pandemie verdiende Venetië 3 miljard euro per jaar aan toeristen, voor negentig procent afkomstig van buitenlandse bezoekers. Vorig jaar was dat minder dan 1 miljard en ook dit jaar zullen de inkomsten nog niet in de buurt van het oude niveau komen.

Aan de kade bij het San Marcoplein hangen gondeliers in gestreepte truien rond op opklapstoelen, lusteloos op hun telefoon swipend. ‘De stad is er slecht aan toe’, knikt Mantovan, terwijl hij de roeiriem op hoog tempo door het water haalt. Voor hem ligt dat anders. Hij is een van de weinige Venetianen wier ogen juist beginnen te stralen bij de herinnering aan de eerste lockdown. ‘Het was geweldig.’

Alle rust

Al tien jaar bezorgt hij minstens één dag per week zijn zelf geproduceerde groenten, eieren, ricotta en brood per roeiboot, maar nog nooit kreeg hij zoveel bestellingen als tijdens de lockdown. In de beste weken deden ze 120 bezorgingen met drie boten, in alle rust. Er waren nauwelijks anderen op het water, geen grote cruiseschepen, geen vervuilende en luidruchtige motoren, amper golfslag.

Tijdens de eerste lockdown ging zelfs het gerucht dat er dolfijnen in het Canal Grande, de grootste waterweg van Venetië, zouden zwemmen. Achteraf bleek dat nepnieuws te zijn – de beelden kwamen uit een haven op Sardinië – maar dit voorjaar was er wél een dolfijnenfamilie op zoek naar eten voor de Venetiaanse kust.

De pandemie was in Venetië aanleiding voor reflectie op het massatoerisme. Breed klonk het geluid dat het na covid anders moest dan vroeger, maar nu de eerste kofferwieltjes weer over de straatstenen rollen, komt de toekomst van het toerisme plotseling akelig dichtbij en is er nog weinig veranderd.

Zo ligt er een decreet dat grote cruiseschepen niet meer mogen aanmeren, maar staat 5 juni toch de aankomst van MSC Orchestra (294 meter lang) als vanouds gepland. Er is namelijk nog geen terminal buiten het centrum en Venetië kan het zich niet veroorloven de cruise-economie helemaal te missen. Er komt dus een overgangsperiode, waarin maximaal drie schepen per week mogen komen, terwijl men wacht op de bouw van een nieuwe aanlegplaats.

Groenteman Mantovan belt aan  bij een huis aan de kade. Beeld Nicola Zolin
Groenteman Mantovan belt aan bij een huis aan de kade.Beeld Nicola Zolin

Mantovan meert zijn rood-zwarte roeiboot (‘Donna Gnora’, bijnaam Batman) intussen aan onder een balkonnetje van een lokale bar. Met drie eierdozen in zijn handen loopt hij behendig over het dunne randje van de boot. Samen met helper en vriend David Angeli (35) houdt hij de boodschappentassen omhoog voor de klant, die over de reling reikt.

Bezorgen met een roeiboot is natuurlijk niet de snelste of meest efficiënte manier, dat weet Mantovan ook wel. De motorboot van bezorgservice DHL haalt hem regelmatig in. Toch kiest hij bewust voor de staande roeiboot. ‘Zo respecteren we de stad, het ritme dat zij altijd gehad heeft, en het vakmanschap van wie de boten maakt. Het is traditie en ook nog duurzaam.’

Zijn vader groeide op in Venetië en had vroeger ook een roeiboot, vertelt de ondernemer. ‘Hij komt hier niet graag meer, het voelt niet meer als zijn stad.’ Ook Mantovan woont op een half uur rijden van de stad. Hij zou zelf best in Venetië willen wonen, maar huizen zijn er onbetaalbaar.

Op het water kijken Mantovan en Angeli toe hoe de bemanning van een grijze begrafenisboot een baar langzaam vanaf de kade aan boord takelt. ‘Weer een Venetiaan minder’, grapt Angeli zwartgallig. Als gevolg van het overtoerisme loopt de stad langzaam leeg. Mensen trekken niet alleen weg vanwege de krankzinnige prijzen, maar ook omdat het centrum van de stad compleet is ingesteld op toeristen en amper nog supermarkten en andere praktische voorzieningen heeft.

In het centrum houdt apotheek Morelli in de vitrine met een elektronisch bord bij hoeveel vaste bewoners het eiland nog heeft. Het aantal daalde van 60.704 in 2008, toen de apotheek begon met tellen, tot 50.965 in mei 2021. Nu de toeristen nog grotendeels ontbreken, zijn sommige straten spookachtig stil.

Een klant haalt vanaf zijn balkon een kratje boodschappen naar binnen. Beeld Nicola Zolin
Een klant haalt vanaf zijn balkon een kratje boodschappen naar binnen.Beeld Nicola Zolin

De restaurants met toeristenmenu’s vol overbelichte foto’s blijven leeg. In de Louis Vuittonwinkel en de Burger King staat het personeel te duimendraaien. Ook op het San Marcoplein zijn de terrassen met koffie voor twaalf euro, ondanks de versoepelingen van een maand geleden, nog niet allemaal open. Hier kan de terugkeer van internationaal publiek niet snel genoeg gaan. ‘Chinezen, Amerikanen, maakt niet uit,’ zegt een ober van café Aurora onverschillig. ‘We hebben ze nodig.’

‘De Venetianen geven de schuld van het massatoerisme vaak aan anderen’, zegt Angeli op de boot, terwijl hij het roeien even van Mantovan overneemt. ‘Aan politici of de toeristen. Maar ze zijn zelf ook verantwoordelijk.’ De pandemie heeft eens te meer duidelijk gemaakt hoe afhankelijk de stad is geworden van toeristen. Veel andersoortigs is er niet van de economie over, dus er lijkt geen weg terug.

Die spagaat is ook zichtbaar in de discussie over de grote cruiseschepen. Als de MSC Orchestra over een paar weken aanmeert, zal zij op de kade ontvangen worden door twee groepen demonstranten. Een tegen de grote boten, en een van werknemers uit de cruisebranche.

Mantovan hoopt dat de schepen wegblijven, want de golven die ze veroorzaken maken zijn werk soms behoorlijk lastig. Maar grote schepen of niet, hij gaat hoe dan ook door met de bezorgservice. Nadat hij gisteren de hele dag kratten met groenten bezorgd had, laadde hij ’s avonds weer dertien vrienden in zijn boot voor nog een rondje over de lege grachten. ‘Ik word het varen hier nooit zat.’

Meer over