Veiligheidsdroom is voorbij voor Europa

Het gestolen vrachtwagenbusje met zeven ontstekingsmechanismen cassettes vol gereciteerde koranverzen. De e-mail van de Abu Hafs Al Masri Brigades 'Wij treuren niet om het sterven van wat jullie burgers noemen.' De tactiek van de meervoudige aanslag....

Wat betekent het als Al Qa'ida er inderdaad voor het eerst in is geslaagd een aanslag op Europese bodem uit te voeren? De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bot nam al snel na het Madrileense bloedbad de term 'Derde Wereldoorlog' in de mond, een besef dat in de Verenigde Staten meteen na 11 september 2001. Zoals de vliegtuigen op die dag op New York en Washington aanvlogen, zo koersten de Spaanse spitstreinen op 11 maart 2004 aan op het hart van Madrid. Europa is daarna niet langer slechts een solidaire, meelevende bondgenoot, nee, Europa is zelf slachtoffer van het 21ste-eeuwse terrorisme. De gevolgen zijn in hun verstrekkendheid nog amper te overzien.

'Europa is nooit eerder zo welvarend, zo veilig en zo vrij geweest. Het geweld van de eerste helft van de twintigste eeuw heeft plaatsgemaakt voor een periode van vrede en stabiliteit zoals in Europese geschiedenis niet eerder is voorgekomen.' Met die twee zinnen begint de notitie van de Europese Unie Een veilig Europa in een betere wereld, waarin Brussel in 2003 de veiligheidsstrategie uiteenzette. 'Het terrorisme vormt een groeiende strategische dreigingvoor heel Europa', schreef EU-buitenlandconator Solana toen. Zijn visie stond in het teken van anticiperen.

Voor de vaststelling van Solana was geen al te grote fantasie nodig. De aanslagen op de Verenigde Staten zijn grotendeels op Duitse en Spaanse bodem voorbereid Europa was al onopgemerkt door Al Qa'ida als springplank gebruikt. In de propaganda legden Osama bin Landen en zijn helpers wel steeds de nadruk op de 'kruisvaarders' uit de VS, maar nadat Europa zich solidair met de VS had verklaard doken de bondgenoten steeds vaker op in zijn toespraken. Voor een beweging die haar wereldbeeld bijeengrabbelt uit veertien eeuwen geschiedenis is het eenvoudig om ook het Oude Europa als erfvijand in de kruisvaardersretoriek te betrekken.

De directeur van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA, George Tenet, praatte twee weken geleden senaatscommissies bij over de staat van Al Qa'ida. Na een opsomming van de slagen die het terreurnetwerk al zijn toegebracht kwam hij alsnog tot een onrustbarende conclusie. 'Opeenvolgende klappen tegen het centrale commando van Al Qa'ida hebben de organisatie getransformeerd tot een losse verzameling van regionale netwerken die autonomer opereren dan voorheen. Het is een lerende organisatie die toegewijd blijft aan het aanvallen van Amerika en zijn vrienden'

Na 11/9 bestond de vrees voor een bliksemcampagne van Al Qa'ida, een golf van aanslagen. Als het vandaag New York en Washington zijn, waarom dan niet morgen Parijs en Berlijn? Maar de terroristen hebben de tijd. De shock and awe-tactiek die de VS vorig jaar in enkele uren toepasten in Irak, lijkt door Al Qa'ida en zijn geestverwanten in slow motion te worden uitgevoerd. Tweealf jaar na 11/9 is pas 11/3 gekomen na bloedbaden op Bali, in Mombasa, Istanbul, Casablanca, Riyad, Moskou en Bagdad.

In de schaduw van de grote gebaren waarmee president Bush de strijd tegen het terrorisme voert, hebben Europese landen steeds geworsteld met het bepalen van een gezamenlijke strategie. De weerstand tegen de inzet van militaire middelen en tegen de inperking van burgerrechten is groot. Toch dringt meer en meer het besef door dat de wereld van na 11/9 om een nieuwe visie vraagt het verandert niets aan de urgentie daarvan als achter de aanslagen in Madrid toch de ETA zit.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Fischer zei onlangs dat de opkomst van een nieuwe vijand hem tot het inzicht had gebracht dat de toetreding van Turkije tot de EU gewenst is. Het past in de strategie van Solana, die pleit voor het vormen van een ring van stabiele landen aan de rand van Europa om het gevaar van daarbuiten te neutraliseren. In dat verband heeft een islamitisch land als Turkije natuurlijk een bijzondere betekenis. Al was het maar om het risico te verkleinen dat de grote moslimgemeenschappen in Europa zich onder druk van de extremisten van het Westen vervreemden.

Meer over