ReportageRechtszaak racistische opmerkingen

‘Veel ruimte’ in publieke debat, maar reacties op Gargards livestream Sint-intocht gingen justitie te ver

‘Bom erop’, ‘zwarte hoer’, ‘allemaal aan het gas’. De livestream die NRC-columnist en anti-racisme-activiste Clarice Gargard tijdens de intocht van Sinterklaas op 17 november 2018 in Amstelveen op Facebook zette, maakte haar het mikpunt van – zoals het Openbaar Ministerie het omschreef – ‘een ware toetsenbordpogrom’.

Clarice Gargard met haar advocaat Sidney Smeets in de rechtbank, kort voordat ze de zaal verliet uit protest tegen het feit dat officier van justitie Jacobien Vreekamp van de zaak is gehaald.Beeld ANP

Na meer dan anderhalf jaar onderzoek diende maandag de eerste zittingsdag. Net als in 2017, toen politica Sylvana Simons aangifte deed van de haatberichten die ze kreeg vanwege haar standpunt in het Zwarte Piet-debat, wil justitie met deze zaak een signaal afgeven. In het publieke debat is ‘veel ruimte’ voor ieders mening, zo klinkt het in de rechtszaal in Amsterdam, maar zodra die opruiend is of aanzet tot haat en geweld ‘dan zijn er grenzen’.

Van de 25 verdachten die uit de stroom van maar liefst 7.000 reacties zijn geselecteerd, moesten er maandag vier voorkomen in de rechtbank van Amsterdam. Twee kwamen niet opdagen.

Gargard verliet zelf kort na aanvang van de zitting de zaal uit protest tegen het feit dat officier van justitie Jacobien Vreekamp van de zaak is gehaald - iets wat ze zondagavond pas vernam, via de media. 

De aanwezigheid van de officier ‘zou de aandacht kunnen afleiden van de inhoud van de zaak, hetgeen onwenselijk is’, aldus het OM in een verklaring. Vreekamp, die betrokken was bij de strafzaak tegen rapper Akwasi, raakte afgelopen week in opspraak nadat naar buiten kwam dat ze met Kick Out Zwarte Piet-voorman Mitchell Esajas in het bestuur van een discriminatiemeldpunt had gezeten.

Gargard is zo ontstemd over het terugtrekken van de officier, met wie ze tijdens het langdurige onderzoek meerdere gesprekken voerde, dat ze ‘haar vertrouwen heeft verloren’, aldus haar advocaat Sidney Smeets.

Excuses

Namens zijn cliënt hoorde hij de excuses aan die maandag veelvuldig klonken in de rechtszaal. ‘Het is nooit mijn bedoeling geweest om er zoveel ellende mee te veroorzaken’, zegt transportmedewerker Douwe de J. (23), die het volgende commentaar achterliet onder de livestream van Gragard: ‘Allemaal de tong afsnijden, dit gaat toch nergens over’. 

De J., die al een strafblad heeft, benadrukt dat hij ‘absoluut geen racist is’. ‘Ik heb buitenlandse vrienden, ik werk met multigekleurde collega’s.’

Ook Eddy K. (56), een magazijnmedewerker die zichzelf omschrijft als ‘een hele rustige vent’, schrok achteraf van zijn eigen woorden. Toen hij via de livestream beelden zag van een demonstratie van Kick Out Zwarte Piet tijdens ‘het kinderfeest waar je niet aan moet komen’, kreeg hij een woedeaanval. Hij schreef: ‘Jammer dat de slavernij is afgeschaft, ik zou de zweep erover halen. Stelletje NSB’ers. Kan daar geen vrachtwagen overheen rijden?’ 

Nu schaamt hij zich voor deze woorden. ‘Ik bied mijn excuses aan.’

Onveilig

Het is uitzonderlijk dat reaguurders worden vervolgd vanwege opruiende uitlatingen op sociale media. Lang niet altijd wordt hier aangifte van gedaan en als dit al gebeurt, kost het de politie veel tijd om uit te zoeken wie de verdachten – die zich vaak verschuilen achter anonieme profielen – precies zijn. 

Dat de bedreigingen zijn geuit in een online-omgeving, waar mensen zich al snel wat meer verbale vrijheden toedichten, maakt het er volgens advocaat Smeets niet minder erg om. ‘Je kunt je er niet aan onttrekken.’  

Zijn cliënt heeft zich door de opmerkingen heel onveilig gevoeld, vervolgt hij. Ook wijst hij op het ‘chilling effect’ van haatzaaiende berichten op sociale media. ‘Het kan ervoor zorgen dat mensen in de toekomst hun mening niet meer durven uiten of een demonstratie niet bezoeken, uit angst dat er geweld wordt gebruikt.’

Justitie eist een geldboete van 350 euro voor twee van de verdachten en een taakstraf van 30 uur voor de andere twee. Komende dagen gaat de zaak verder. De uitspraak volgt op 2 november.

Liefhebbers Zwarte Piet willen rapper Akwasi alsnog voor de rechter brengen
Minstens tien van de 44 mensen die aangifte hebben gedaan tegen rapper Akwasi, spannen een zogeheten artikel 12-procedure aan bij het gerechtshof. Ze willen dat justitie Akwasi alsnog gaat vervolgen.

OM: Geen belangenverstrengeling officier van justitie die besloot Akwasi niet te vervolgen
De officier van justitie die vorige week het besluit ondertekende om rapper Akwasi niet te vervolgen vanwege diens opruiende uitspraken over Zwarte Piet, zat met anti-Zwarte Piet-activist Mitchell Esajas in het bestuur van het Meldpunt Discriminatie Regio Amsterdam. Haar onafhankelijkheid is volgens justitie niet in het geding zijn geweest. Maar dat zien de critici van het OM heel anders.

Meer over