Veel rode seinen: angst voor nieuwe recessie neemt toe

Een politieke impasse in verschillende landen en slechte indicatoren hebben de angst voor een nieuwe recessie doen oplaaien. Sommige economen spraken maandag van de terugkeer van de grote crisis.

Peter de Waard
Uitverkoop in Tokio: in Japan lijken de 'Abenomics' uitgewerkt. Beeld afp
Uitverkoop in Tokio: in Japan lijken de 'Abenomics' uitgewerkt.Beeld afp

Op één dag leek het ineens overal mis te gaan. In Italië dreigt de regering te vallen nu Berlusconi zijn steun aan de coalitie heeft ingetrokken. In Nederland kan een minderheidskabinet geen orde op zaken stellen. Ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft nog geen coalitiepartner gevonden om een regering te vormen. Gisteren waarschuwde de SPD dat de onderhandelingen wel tot het nieuwe jaar kunnen duren. En de VS dreigen op slot te gaan als Democraten en Republikeinen geen overeenstemming kunnen bereiken over verhoging van het schuldplafond.

Daar kwamen maandag ook nog slechte economische cijfers bij. De Japanse industriële productie bleek in augustus onverwacht sterk te zijn gedaald ten opzichte van juli. In plaats van een daling van 0,3 procent waarop was gerekend, bedroeg die 0,7 procent. Het was de eerste daling sinds premier Abe met zijn onbeperkte stimulering is begonnen. De aanvankelijk bemoedigende tekenen dat 'Abeconomics' zou werken, zijn daardoor weer vervlogen. De Nikkei sloot maandag 2,1 procent lager op 14.455,80. Ook de groei in China viel lager uit dan verwacht. En verder bleek de Duitse export in de eerste zes maanden met 0,6 procent te zijn gedaald, vooral als gevolg van de groeivertraging in veel opkomende landen.

Verontrustende signalen
Corné van Zeijl van SNS Asset Management vindt het opvallend dat de financiële markten zich weinig van de problemen aantrekken. 'Dat vind ik eigenlijk ook erg verontrustend. Blijkbaar weten beleggers niet waar ze naartoe moeten.' De aandelenkoersen daalden iets en de rente op obligaties liep op, maar van paniek was geen sprake. Van Zeijl: 'Misschien denken beleggers dat crisisgeluiden nu eenmaal horen bij het vallen van de herfstblaadjes. Of ze blijven hoop putten uit de eerdere signalen voor economisch herstel in de VS en Europa. Maar de risicofactoren worden mogelijk toch ook onderschat.' De Duitse hoogleraar Max Otte zei maandag in het Handelsblatt dat hij de terugkeer van de grote crisis vreest.

Hoogleraar financiële economie Sylvester Eijffinger noemt de signalen verontrustend. 'Het ergste is dat er nergens meer vooruitgang wordt geboekt. De structurele hervormingen in Italië en Spanje staan stil. En de Franse president Hollande begint er niet eens aan. Ook het proces voor de vorming van de bankenunie in Europa lijkt te zijn vastgelopen.
'De politiek doet niets meer. Ook Obama niet. De centrale banken moeten de rommel opruimen. Er is sprake van een groot dilemma.
Zonder de centrale banken zal het herstel in de kiem smoren. Maar als de centrale banken zo doorgaan met monetaire financiering, dan zal het leiden tot overliquiditeit en gaat het een keer mis.'

Eurocrisis op achtergrond maar niet opgelost
Zeker is dat Portugal en Griekenland hun hand weer zullen ophouden in Brussel. 'De eurocrisis is op de achtergrond geraakt, maar niet opgelost', aldus Eijffinger. Het IMF zei in een maandag verschenen rapport zich vooral zorgen te maken over 'een sterke terugval van de economie in China', terwijl 'de landen sterker dan ooit in economisch opzicht van elkaar afhankelijk zijn'.

Meer over