Nieuws

Veel lagere sterftecijfers bij gevaccineerden, vooral na boosterprik

Gevaccineerden overlijden veel minder vaak aan covid-19 dan niet-gevaccineerden. Dat blijkt uit sterftecijfers van landen waar dat wordt bijgehouden. Ook het effect van de boosters is in sommige landen al duidelijk te zien. Waarom heeft Nederland deze cijfers niet?

Serena Frijters
Een begrafenisstoet in Horssen in april 2020. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een begrafenisstoet in Horssen in april 2020.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Steeds meer landen houden bij of coronapatiënten die overlijden, gevaccineerd zijn. Vaak is ook bekend welk vaccin is toegediend, hoeveel doses de overledene heeft gekregen en hoelang geleden de laatste dosis was. De statistische website Our World in Data vond twaalf landen waar de gezondheidsautoriteiten sterftecijfers publiceren met onderscheid naar vaccinatiestatus. In al deze landen blijken er relatief minder gevaccineerden dan ongevaccineerden aan covid-19 te overlijden.

Ongevaccineerde Zwitsers overlijden ruim twee keer zo vaak aan het virus als hun gevaccineerde landgenoten. In beide groepen neemt het aantal sterfgevallen de laatste weken weer toe, maar het verschil blijft groot. In de eerste week van december stierven 61 gevaccineerden en 57 ongevaccineerden, en in Zwitserland is ruim 66 procent van de bevolking ingeënt. En dat terwijl de vaccinatiegraad bij ouderen, die een groter risico lopen op overlijden door corona, fors hoger is. Bij ouderen zijn de verschillen dan ook nog veel groter: van elke 100 duizend ongevaccineerde Zwitsers van 80 jaar of ouder stierven er in de eerste week van december 150 aan covid-19, van de gevaccineerden 11.

In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten waren de verschillen deze zomer nog groter. Niet-gevaccineerden overleden daar vier tot vijf keer vaker aan corona. Of de snelle opkomst van de omikronvariant in het VK de verhoudingen gaat veranderen, is nog niet bekend. De Britse gezondheidsautoriteiten hebben de gegevens tot eind september bijgewerkt.

Effect boosters

Chili was snel met de eerste vaccinatiecampagne. Ruim een halfjaar geleden was de helft van de bevolking al volledig gevaccineerd, veelal met het Chinese vaccin Sinovac. De Nederlandse vaccinatiegraad lag toen net boven de 30 procent. In de nazomer was het verschil in covidsterfte tussen gevaccineerden en ongevaccineerden in Chili groot, in oktober begonnen de sterftecijfers ook bij volledig gevaccineerden op te lopen. Ook bij het boosteren is Chili een van de snelste landen ter wereld; inmiddels heeft meer dan de helft van de bevolking een derde prik gekregen. De boostercampagne werpt vruchten af: het aantal overledenen onder geboosterde Chilenen is met 0,6 sterfgevallen per 100 duizend inwoners per week ongeveer drie keer zo laag als bij gevaccineerden zonder boosterprik. Bij niet of gedeeltelijk gevaccineerden zijn de cijfers nog hoger, met ruim drie sterfgevallen per 100 duizend inwoners per week.

Niet alleen in landen die met Sinovac prikken, lopen de sterftecijfers van al dan niet geboosterde inwoners uiteen. In Italië is net als in Nederland het meest geprikt met Pfizer. Inmiddels heeft een op de vijf Italianen een boosterprik gekregen. Medio november was zo’n 7 procent van de bevolking voorzien van een booster. In de officieel gerapporteerde sterftecijfers kwamen toen geboosterde Italianen al relatief twee keer zo weinig voor als volledig gevaccineerde landgenoten. En ook hier was de sterfte onder ongevaccineerden nog veel hoger dan onder gevaccineerden, zowel met als zonder booster. In Frankrijk is eenzelfde patroon te zien. Volledig gevaccineerden met een booster overlijden relatief het minst vaak aan corona, niet-gevaccineerden verreweg het vaakst.

Nederlandse data niet beschikbaar

Het RIVM publiceert wekelijks welk percentage van de positief geteste personen volledig gevaccineerd is (op dit moment circa 47 procent), en elke twee weken wordt bekend hoeveel gevaccineerden en ongevaccineerden er in het ziekenhuis liggen. Hoe de verdeling naar vaccinatiestatus is bij overledenen, is niet bekend. Dit komt doordat voor sterfte door covid-19 geen meldingsplicht geldt, zegt een woordvoerder bij het RIVM. Het instituut heeft daarom geen volledig beeld van wie er gestorven is aan het virus. De dagelijkse sterftecijfers van het RIVM blijken al sinds het begin van de pandemie een onderschatting van het werkelijk aantal overledenen.

Het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) weet wel, na enkele maanden, wie er zijn overleden aan covid-19, maar daar is dan weer niet bekend wie er gevaccineerd zijn. CBS-woordvoerder Tanja Traag: ‘We zijn in gesprek met het RIVM over de vaccinatiedata, maar er is nog geen overeenkomst over.’ Op welke termijn de gegevens gekoppeld kunnen worden, is nog niet bekend. Omdat het om medische gegevens gaat, wegen de privacyaspecten zwaar. Ook heeft een deel van de gevaccineerden aangegeven dat niet met het RIVM gedeeld mag worden dat ze geprikt zijn.

De beste ‘thermometer’ voor de actuele sterfte is de oversterfte, aldus Traag: hoeveel mensen er meer overlijden dan het CBS zou verwachten zonder coronapandemie. In de week van 6 tot 12 december stierven naar schatting zo’n 4.100 Nederlanders, 1.050 meer dan normaal voor de tijd van het jaar. De oversterfte is iets lager dan in de eerste week van december, toen er 1.250 meer personen overleden dan verwacht.

Hoeveel personen er precies aan corona zijn overleden in deze herfstgolf, is over enkele maanden bekend, als het CBS de doodsoorzakenstatistieken over de afgelopen maanden publiceert. In eerdere coronagolven bleek de oversterfte een goede benadering van het aantal personen dat aan het virus overleed.

Volgens Edouard Mathieu en Max Roser van Our World in Data is het cruciaal om te weten hoe effectief vaccins in de praktijk zijn in het voorkomen van sterfte en ernstige coronasymptomen. Een momentopname is daarbij niet voldoende. Door veranderingen in de besmettingsgraad, afnemende werking van vaccins en het ontstaan van nieuwe varianten kan dit ‘sleutelgegeven’ in de loop der tijd veranderen, schrijven zij. De wens van de onderzoekers voor een mondiaal overzicht van sterfteverschillen tussen gevaccineerden en ongevaccineerden lijkt nog ver weg.

Meer over