TIJDLIJN

Van vervroegde horecasluiting naar avondklok: hoe de nacht steeds verder werd ingeperkt

Hoewel het kabinet het naar eigen zeggen graag anders zou willen, wordt de avondklok tot eind maart verlengd. Hoe is dat zo gekomen? Een tijdlijn van de recente geschiedenis rond de inperking van de nacht – tot aan de invoering van de avondklok.

Een lege straat in Geldrop tijdens de avonduren. Beeld Venema Media
Een lege straat in Geldrop tijdens de avonduren.Beeld Venema Media

Inmiddels is het verboden om ’s nachts in de openbare ruimte te verblijven. Hoewel nachtclubs al bijna een jaar verplicht dicht blijven, lieten de coronamaatregelen de nacht lange tijd ongemoeid. Pas na de zomer werden er uurtjes afgesnoept, te beginnen in de horeca.

20 september 2020

Aan het eind van de relatief vrije zomer laait het coronavirus weer op. Het kabinet wil Nederland wakker schudden. ‘Niet de maatregelen hebben ons eerder dit jaar zo ver gebracht, maar ons gedrag’, zegt premier Rutte op de persconferentie. ‘De intrinsieke diep gevoelde motivatie van 17 miljoen mensen om zich aan de regels te houden. Een sterk gevoel van gedeelde urgentie. Die urgentie, dat gevoel van noodzaak moet terug. We moeten het weer gaan voelen.’

Voor het eerst beperkt het de avondvrijheid – zij het nog enkel in de zes randstedelijke regio’s waar de besmettingscijfers het snelste oplopen. Horecagelegenheden moeten daar vanaf zondagavond hun deuren om 1.00 uur sluiten. Een uur eerder moeten de lichten al aan.

27 september 2020

Een week later moeten nog eens acht veiligheidsregio’s aan een vervroegde horecasluiting geloven. Cafés en restaurant in nagenoeg alle studentensteden mogen na middernacht geen nieuwe gasten meer toelaten. Alleen Maastricht ontspringt nog even de dans.

Nieuwe landelijke maatregelen wil Rutte zo lang mogelijk uitstellen. ‘Het heeft een hoge prijs als je maatregelen gaat nemen ongeacht de situatie in een bepaalde regio. Je beperkt mensen in hun vrijheid en het zal grote schade veroorzaken aan de economie.’

29 september 2020

Twee dagen later komen die landelijke maatregelen er alsnog. Terwijl de nachten langzaamaan langer worden, moet de horeca in het hele land om 22.00 uur sluiten. Vanaf 21.00 uur mogen ze geen nieuwe gasten meer binnenlaten.

Een uitzondering vormen de afhaalrestaurants. Zij mogen hun klanten tot 02.00 uur helpen, al wordt het verboden om vanaf 22.00 uur alcohol te verkopen.

14 oktober 2020

De eerste, voorzichtige inperkingen van de nacht mogen vooralsnog niet voldoende baten. Het kabinet haalt een ‘hamer’ uit de kast om het opgeleefde coronavirus verder te pletten. De cafés en restaurants moeten dicht.

Ook alle winkels, behalve de supermarkten, moeten uiterlijk om 20:00 uur sluiten. Ook koopavonden gaan niet meer door.

Om te voorkomen dat ‘de kroeg zich naar de straat verplaatst’ verbiedt Rutte supermarkten om na 20.00 uur alcohol te verkopen. Ook mag je ’s avonds in de openbare ruimte geen alcohol meer bij je hebben – laat staan drinken. ‘We hebben geen avondklok of een nachtklok’, zegt de premier tijdens zijn persconferentie, ‘wel een soort alcoholklok’. Ook de coffeeshops moeten om 20.00 uur hun afhaalloketten sluiten.

23 oktober 2020

De volgende inperking van de nacht is eerder een bestrijding van ontstane verwarring dan van het coronavirus zelf. Hotels, tot nu toe uitgezonderd van de alcoholklok, mogen nu evenmin alcohol schenken na 20.00 uur. Niet in hun bars, niet in hun restaurants en niet via hun roomservice.

3 november 2020

Terwijl Nederland verder en verder op slot gaat, klinken voor het eerst serieuze geluiden over een ‘avondklok’. Bij het Veiligheidsberaad, het overleg van de voorzitters van de 25 veiligheidsregio’s, wordt de maatregel als regionale optie besproken.

Het scheelt ‘besmettingen achter de voordeur waar we nu niet bijkomen’, zegt een ingewijde tegen de Volkskrant. Een bijkomend voordeel: zo’n maatregel leidt niet tot drukte in andere regio’s, omdat mensen weer op tijd thuis moeten zijn.

10 november 2020

Een week later is de avondklokdreiging alweer van de baan. Dalende besmettingsaantallen in alle regio’s geven het kabinet wat lucht. ‘We kunnen zelfs heel voorzichtig gaan kijken naar wat er in december misschien weer mogelijk zou kunnen zijn’, aldus minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid. Een week later worden sommige regels weer versoepeld, maar voor de nacht heeft dit geen gevolgen.

14 december 2020

Half december spreekt Rutte de bevolking opnieuw toe vanuit zijn Torentje. De strekking van zijn verhaal laat zich in vier woorden samenvatten: ‘Nederland gaat op slot.’

Met de kennis van nu valt vooral op over welke maatregel Rutte níet spreekt. Geen woord maakt hij vuil aan de avondklok. Volgens ingewijden is deze maatregel op dat moment ook nooit een serieuze optie geweest.

12 januari 2021

Een paar dagen eerder vond het het kabinet een avondklok nog een te grote inbreuk op de persoonlijke vrijheid. De associaties met de Tweede Wereldoorlog lagen te gevoelig. Toch speculeert Rutte op zijn coronapersconferentie over de invoering ervan.

Het Outbreak Management Team adviseerde al meermaals positief over de invoering van een avondklok om groepsvorming tegen te gaan, vooral onder jongeren. Het kabinet vraagt het deskundigenteam om nogmaals te onderzoeken wat een avondklok concreet oplevert.

Ook de burgemeesters roeren zich. De handhaving lijkt een groot obstakel: er zijn lang niet genoeg agenten om te controleren of alle 17 miljoen Nederlanders thuisblijven. Bovendien moeten er een hoop uitzonderingen gemaakt gaan worden, bijvoorbeeld voor mensen die in de avonduren van en naar hun werk reizen.

Het is evenwel een kentering in de discussie: gesprekken over de haalbaarheid van de maatregel overstemmen steeds vaker die over de wenselijkheid ervan.

24 januari 2021

Die avondklok, die komt er. Op een zaterdagavond, bijna elf maanden na de eerste coronabesmetting in Nederland, gaat ze in. Het kabinet is inmiddels demissionair en moest de Tweede Kamer eerst vragen om instemming. Op verzoek van de Kamer geldt de avondklok een half uur later dan eerder voorgesteld.

Niemand mag zich tussen 21.00 en 04.30 uur op straat begeven. Een uitzondering is er voor mensen die per se naar hun werk moeten zoals verpleegkundigen en agenten. Ook het verlenen van medische zorg blijft te allen tijde toegestaan.

Zo kwam het in vier maanden tijd van een vervroegde horecasluiting tot een complete verstilling van de nacht. Al was de avondklok nimmer onomstreden – in de Tweede Kamer werd erover gedebatteerd, op straat gereld en in de rechtszaal gestreden – toch heeft de maatregel een vaste plek gekregen in de gereedschapskist waarmee Den Haag het coronavirus bestrijdt. Zou de avondklok aanvankelijk als eerste weer verdwijnen, inmiddels geeft Den Haag andere versoepelingen voorrang.

Meer over