Van veredelde ambtenaar tot presidentskandidaat Duitsland

De man die volgens de Duitse regering president moet worden staat onder meer bekend om zijn coulance jegens Rusland.

Frank-Walter Steinmeier. Beeld EPA
Frank-Walter Steinmeier.Beeld EPA

Een signaal van stabiliteit. Met die woorden omschreef Angela Merkel maandag de voordracht door de regering van de sociaal-democraat Frank-Walter Steinmeier maandag als kandidaat voor het Bondspresidentschap. De minister van Buitenlandse Zaken is al jaren de lievelingspoliticus van de Duitse bevolking en een vertrouweling van de bondskanselier.

Hij lijkt in geopolitiek onvoorspelbare tijden geknipt om Joachim Gauck (77) op te volgen, die zichzelf te oud vindt voor een tweede termijn.

Het besluit is op 12 februari 2017 aan de Bondsvergadering: alle leden van het parlement en evenveel afgevaardigden uit de deelstaatparlementen. De kandidaat die de meerderheid verovert, de helft plus 1, wint. De regeringscoalitie heeft in principe een meerderheid in die vergadering.

De kans is dus groot dat Steinmeier (60) het staccato van de dagelijkse politiek, vliegtuig in vliegtuig uit, zal verruilen voor de lange, verbindende lijnen, van het presidentschap.

De weg naar Steinmeier was niet zo vanzelfsprekend als hij leek. Merkel wilde geen kandidaat van coalitiegenoot SPD, al was deze nog zo geschikt. Maar ze raakte in het nauw toen degenen die haar partij aanzocht bedankten voor de eer. De keuze voor Steinmeier is dus een politiek verlies voor Merkel. Maar winst voor Duitsland, zo schreef de pers maandag unaniem.

Als er iemand rondloopt in Berlijn die 'een signaal van stabiliteit' geloofwaardig belichaamt, is dat inderdaad Steinmeier. Inhoudelijk staat hij bekend om zijn kalmte, zijn arbeidsethos en zijn vaak wat technocratische benadering - intelligent, doortastend en altijd goed voorbereid. Een werkpaard.

Hij begon als regeringsambtenaar in de deelstaat Nedersaksen. Daar viel hij in de smaak bij Gerhard Schröder, die hem in 1999 meenam naar Berlijn als chef van diens kanselarij. In 2005 werd hij minister van Buitenlandse Zaken in het eerste kabinet-Merkel. Hij was er degelijk, maar viel niet op.

In 2009 werd Steinmeier min of meer noodgedwongen SPD-lijsttrekker en kanselierskandidaat. Het werd een dieptepunt in zijn politieke bestaan. De SPD verloor grotesk. Duitsland concludeerde: Steinmeier is meer een man voor in de schaduw, een veredelde ambtenaar. Duitsland bleek hem te hebben onderschat.

Toen Merkel hem in 2013 weer voor Buitenlandse Zaken vroeg, was het geopolitieke vaarwater onstuimiger. Sindsdien toont Steinmeier zich een stoïcijns crisismanager.

Hij is opvallender aanwezig dan tijdens zijn eerste termijn; in de vredesbesprekingen rond Oekraïne, ten tijde van het vluchtelingenakkoord tussen de EU en Turkije en vooral bij het tot stand komen van het kernwapenakkoord met Iran. Dat hij nog steeds niet ijdel, zelfs af en toe wat schuchter overkomt, draagt bij aan zijn geloofwaardigheid.

Inhoudelijk valt Steinmeier op vanwege zijn begrip voor en coulance jegens Rusland. Deze zomer was hij kritisch over de 'oorlogsretoriek' van de NAVO aan het adres van Poetin. Ook sprak hij zich uit tegen het verlengen van de economische sancties. Het werd hem door de Atlantisch georiënteerde CDU niet in dank afgenomen.

Net als Gauck kan Steinmeier hameren op het gevaar van populistisch rechts, als hij werkelijk boos en bezorgd is. In augustus noemde hij Donald Trump een haatprediker. Ook feliciteerde hij Trump niet na diens zege. Dat belooft wat.

Wie Steinmeiers tegenstanders zijn bij de presidentsverkiezing op 12 februari is nog niet bekend. Zowel de Groenen als Die Linke zeggen nog met een kandidaat te komen.

Meer over