Van Traa deed het op z'n Hollands

De ervaringen van de enquêtecommissie, zo is ook Van Traa gebleken, hebben velen de haren te berge doen rijzen. Maar, weet de voorzitter, dit zinkt in het niet bij de vertelling in het nieuwe boek van de Amerikaanse auteur James Elroy, American Tabloid....

American Tabloid verhaalt van een medewerker van het Kennedy Comité die in de strijd tegen criminele acties van Jimmy Hoffa gebruik maakt van informanten en infiltranten die er niet voor terugdeinzen om alle verboden methoden te gebruiken; tot het aanleggen van liaisons met familie van de Kennedy's en het inhuren van Cubaanse undercovers.

Nederland kent geen 'Amerikaanse toestanden' en de enquêtecommissie opsporingsmethoden, het Van Traa Comité, heeft anders gewerkt dan het Kennedy Comité. Van Traa deed het op zijn Hollands, netjes dus. Hij en zijn zes collega's bleven clean.

Er zijn heus aanbiedingen geweest aan zijn commissie om eens dieper af te dalen in het criminele milieu, wilde Van Traa woensdagavond wel melden. 'Een handelaar heeft me gezegd: mijnheer Van Traa, ik wil helemaal vertellen hoe het zit, maar u moet weten dat waarheidsvinding niet mijn eerste prioriteit is.' Van Traa blikte over zijn bril de Tweede Kamer in: 'Maar daarvoor zijn wij toch juist ingesteld?' Niemand durfde het tegen te spreken.

Van Traa heeft ongetwijfeld nog spannende verhalen in de binnenzak. Over hoe zijn commissie werkte, over door wie hij zoal is benaderd, over de wijze waarop de commissie zich van veiligheid verzekerde. Maar Van Traa wilde woensdag geen onthullingen.

De voorzitter sprak terwijl Ajax voetbalde. Voor wie van het spelletje houdt, was de woensdagavond, het moment dat Van Traa de Kamer voor de eerste keer tegemoet trad om zijn rapport te 'verdedigen', een beproeving. Voor wie er niet van houdt, was het dat ook.

De commissie die op een zo 'journalistieke wijze' heeft vastgelegd hoe de crisis in de opsporing zich in Nederland manifesteert, lukte het niet om in een spannend en bewogen betoog haar rapport toe te lichten. Het was waarschijnlijk ook niet haar bedoeling. Haast plichtmatig leek van Traa de talloze vragen uit de Kamer af te werken.

Voor hem geldt wellicht dat zijn rapport voor zichzelf moet spreken. Maar voor de toehoorders was zijn verhaal een deceptie. Vaak van de hak op de tak springend, wandelde de anders zo welbespraakte voorzitter langs de vraagtekens die dezer dagen bij zijn rapport zijn geplaatst.

Het was niet alleen zijn schuld. Al maanden moet Van Traa uitleggen dat het zijn commissie niet gaat om het aan banden leggen van de politie, om het verkondigen van het evangelie, of het zwarte pieten met politie en justitie. De commissie wil regels waar regels nodig zijn, niet meer en niet minder. Zo simpel is het wat Van Traa betreft.

Hij erkende woensdag dat hij na zijn onderzoek nog lang niet alles weet over de ontsporing in de Nederlandse rechtsstaat. 'We hebben ons vaak afgevraagd: weten we nu alles. En heleboel dingen weten we nog niet precies. Wat we op tafel hebben gelegd is het patroon dat zich in Nederland heeft afgespeeld. We bieden de belangrijkste elementen, maar er zitten zeker nog vele rafels aan.'

Maar er is gemeld wat er te melden was. Dat is veel, en alleen al het feit dat er geen geheim deel-van Traa bestaat, vervult hem met trots. Toch is er ook een gevoel dat Van Traa deelt met zijn voorganger Ko Wierenga, die eerder onderzoek deed naar het IRT. Ze hadden eigenlijk te weinig tijd om tot de bodem te gaan.

De vreugde van de commissie uitte zich woensdag in een enkel detail. CDA'er Hillen vroeg zich dinsdag nog af of dat dikke rapport niet 'compacter, beter' had gekund. Daar wilde Van Traa wel iets over kwijt.

'Mag ik de heer Hillen erop wijzen dat van het eindrapport meer dan 20 duizend exemplaren zijn verkocht? Dat mag voor een overheidspublikatie een bestseller heten.'

Slechts één overheidsstuk heeft 'Van Traa' overtroffen, wist hij: het rapport over de Lockheed-affaire. Daarvan gingen er 70 duizend over de toonbank. Gejuich klonk uit een belendende ruimte. Ajax scoorde zojuist 1-0. Frank van Zijl

Meer over