Nieuws

Van Sittard tot Veendam: dit leren de exitpolls ons

Een lage opkomst in Rotterdam, een verdere opmars van lokalen in Sittard-Geleen en Veendam. Welke conclusies kunnen er uit de exitpolls van Ipsos worden getrokken?

Jurre van den BergPieter Hotse SmitPeter de Graaf en Marcel van Lieshout
Partijleden van Leefbaar Rotterdam volgen in café Get Back de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen.  Beeld ANP
Partijleden van Leefbaar Rotterdam volgen in café Get Back de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen.Beeld ANP

Rotterdam: Opkomst ‘teleurstellend laag’

In Rotterdam werd de lokale partij Leefbaar Rotterdam, net als vier jaar geleden, veruit de grootste. De erven van Pim Fortuyn behielden hun 11 zetels. Opvallend was verder dat Denk ook de 4 zetels behield en dat nieuwkomer Volt met 2 zetels in de Rotterdamse gemeenteraad toetreedt.

Maar wat vooral in het oog sprong, is dat Rotterdam van de vier grote steden veruit de laagste opkomst van kiezers liet zien: nog geen 40 procent. ‘Bijzonder teleurstellend’, zei burgemeester Ahmed Aboutaleb. Dat zou zomaar te maken kunnen hebben met het feit dat veel Rotterdamse stemgerechtigden het gevoel hebben dat hun keuze toch niet doorweegt in wie het straks in de stad voor het zeggen hebben. Leefbaar Rotterdam won vier jaar geleden ook, behaalde twee keer zoveel zetels als de plaatselijke afdelingen van de landelijke partijen (GroenLinks, D66, VVD en PvdA), maar die laatsten zaten de afgelopen raadsperiode wél in het gemeentebestuur.

Dat feit, een lokale partij die de grote winnaar is maar toch niet in het gemeentebestuur komt, deed zich vier jaar geleden ook elders voor. In achttien gemeenten waar een lokale partij de grootste werd, belandde die toch niet in het college van B en W. Onder de rook van Rotterdam, in Barendrecht, kreeg Echt voor Barendrecht bijna de helft van de kiezers achter zich, maar werd toch uitgesloten van de collegebesprekingen.

Ondanks de populariteit van burgemeester Aboutaleb brokkelt de invloed van zijn partij verder en verder af in het voormalige PvdA-bolwerk Rotterdam. De sociaal-democraten, voor de Fortuyn-revolutie vaak oppermachtig in de Maasstad, bezetten straks nog maar 4 van de 45 raadszetels.

(Marcel van Lieshout)

Zwolle: ChristenUnie verliest belangrijkste bolwerk

Waar de landelijke partijen voorafgaand allemaal krimp lieten zien, bleef ChristenUnie als enige landelijke partij stabiel in de peilingen voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen. In het belangrijkste gemeentelijke bolwerk voor de partij, Zwolle, lijkt deze prognose in de eerste exitpolls woensdagavond iets te worden gelogenstraft. Na twee gemeenteraadsverkiezingen op rij de grootste, krimpt de ChristenUnie met 15,9 procent van de stemmen in Zwolle nu iets. En moet het GroenLinks met 18,1 procent van de stemmen virtueel voor zich dulden.

De opkomst in de stad met een relatief grote geloofsgemeenschap is traditiegetrouw hoog. Dit jaar met 64,4 procent weer ver boven het landelijk gemiddelde en hoger dan vier jaar geleden. Als een van de belangrijkste groeisteden buiten de Randstad begint de christelijke stem wel te vervagen – behalve de CU verloor ook het CDA. Randstedelijke nieuwkomers Partij voor de Dieren (5 procent stemmen) en Volt (3,8 procent) deden het juist goed.

In de Overijsselse hoofdstad (130 duizend inwoners) is ook de verwachte strijd tussen GroenLinks en D66 in de grote steden zichtbaar. Ten koste van de enige lokale partij in Zwolle (Swollwacht) lijken de democraten met 12,5 procent van de stemmen de derde plaats in te nemen. Swollwacht, dat prat gaat op het betrekken van bewoners bij beslissingen, regeerde de afgelopen periode mee met CU en GroenLinks, en lijkt met een verlies van de helft van de zetels hiervoor de prijs te betalen.

(Pieter Hotse Smit)

Veendam: opmars lokalen zet verder door

Dat lokale partijen afgetekend de grootste zouden worden tijdens de gemeenteraadsverkiezingen stond bij voorbaat vast. In 2018 haalden ze landelijk ruim 28 procent van de stemmen; twee keer zoveel als de VVD. De vraag was alleen nog of ze na een campagne die nooit echt losbarstte hun aandeel nog verder zouden vergroten. Kiezersonderzoek voorspelde ruim een derde van de stemmen voor lokalo’s.

In de Oost-Groningse gemeente Veendam (27 duizend inwoners) heeft GemeenteBelangen al een rijke traditie. In 1982 deed de lokale partij voor het eerst mee. Toen nog als protestbeweging vanuit buurdorp Wildervank, uit onvrede over de dreigende sluiting van een zwembad. Maar de partij werd volwassen, bestuurde en behaalde in 2018 29 procent van de stemmen.

Het blijkt in de gemeenteraad goed toeven zonder de last van gehekeld landelijk beleid. Zoals de bouw van windmolenparken, die in de noordelijke Veenkoloniën veel kwaad bloed heeft gezet. Met speerpunten als behoud van buurthuizen en verkeersveiligheid stoot GemeenteBelangen verder door, afgaande op de exitpoll van Ipsos: een zetel erbij. Dat gaat in het voorheen zo rode Oost-Groningen ten koste van de SP, terwijl de PvdA zich wat herpakte.

(Jurre van den Berg)

Sittard-Geleen: CDA beperkt verlies, lokalo’s winnen

De lokale partij GOB heeft de verkiezingen in Sittard-Geleen met vlag en wimpel gewonnen. De partij was al de grootste met 9 zetels en stijgt volgens de exitpoll van Ipsos naar 12 zetels. Het CDA bleef de tweede partij in de Zuid-Limburgse gemeente, maar moet wel één zetel inleveren: van 8 naar 7. Daarmee hielden de christen-democraten de verwachte schade vanwege de landelijke perikelen beperkt.

De PVV moest ook een verlies slikken: van 3 naar 2 zetels. GroenLinks won een zetel en ging van 4 naar 5 zetels. Forum voor Democratie, dat voor het eerst meedeed in Sittard-Geleen, komt volgens de exitpoll met 1 zetel in de gemeenteraad.

Boegbeeld van GOB (Grevenbicht, Obbicht, Born – later omgedoopt tot Geloofwaardig, Open en Betrouwbaar) is wethouder Pieter Meekels. Hij was zes keer achter elkaar lijsttrekker, maar houdt het nu voor gezien. Na ruim twintig jaar wethouderschap vindt hij het tijd dat anderen het stokje overnemen.

De nieuwe lijsttrekker en fractievoorzitter Yvonne Salvino reageerde verrukt over de verkiezingswinst. Het huidige bestuurscollege bestaat uit GOB, CDA en Stadspartij. Op basis van de exitpoll zouden GOB en CDA samen een meerderheid van 19 zetels hebben.

(Peter de Graaf)

Breda: VVD constant, CDA gehalveerd

De VVD blijft verreweg de grootste partij in Breda. Volgens de exitpoll hebben de liberalen 10 zetels gehaald, eentje minder dan vier jaar geleden. D66 blijft de tweede partij met – onveranderd – 6 zetels. De CDA kreeg een halvering van het aantal stemmen te slikken en ging van 6 naar 3 zetels.

De Baroniestad staat al jaren bekend als een ‘sjiek’ liberaal bolwerk, waar de VVD en ook D66 het goed doen, terwijl lokale partijen niet zoveel voet aan de grond krijgen. Dat geldt deze verkiezingen echter niet voor Breda Beslist, dat als lokaal buitenbeentje een fraaie winst scoorde: van 1 naar 3 zetels. Forum voor Democratie en LPF vergaarden elk 1 zetel, de Partij voor de Dieren zelfs 2 zetels.

Volgens VVD-lijsttrekker Boaz Adank is de VVD in Breda ‘een hele grote, lokaal verankerde partij’. De VVD vindt dat de Bredase burger centraal staat. ‘De hardwerkende Bredanaar moet niet lastiggevallen worden met hoge belastingen’, aldus de liberalen onlangs in een verkiezingskrant. ‘Zodat de overheid dingen kan doen waar niemand op zit te wachten.’ De liberalen vormen momenteel het bestuurscollege samen met D66 en PvdA. De PvdA wint volgens de exitpoll ook een zetel: van 4 naar 5 zetels.

(Peter de Graaf)