Van oude kranten die voorbijgaan GROOT-BRITTANNIE

BESTAAT er nog een Tory-pers na John Majors overwinning?..

Vroeger had je The Times, The Daily Telegraph, Daily Mail, Daily Express en vooral niet te vergeten de allergrootste: The Sun, altijd schommelend rond een oplage van vier miljoen en indertijd consequent pro-Thatcher. En dan nog enkele zondagsbladen, de twee serieuze pendanten van Times en Telegraph en een paar tabloids.

Nu waren ze allemaal tegen Majors aanblijven, op de Daily Express na, die opvallend loyaal bleef. De Mail had op verkiezingsdag de Lagerhuisleden opgeroepen hun kapitein overboord te zetten en de Sun kopte de dag na de slag: 'It's Worse Than That, He's Won! - Het is nog erger dan dat, hij heeft gewonnen.' Het 'dan dat' sloeg terug op de kop die het blad maakte na Majors aankondiging dat hij aftrad om met meer gezag terug te kunnen komen: 'Majors zelfmoordaankondiging.'

De Times schimpte: 'Gisteren hebben de Conservatieve Lagerhuisleden hun laatste, beste kans weggegooid de volgende algemene verkiezingen te winnen.' En ook: 'Er is veel gepraat over de overwinning van de heer Major op de gezamenlijke oppositie van de Tory-pers. The Times maakt geen deel uit van de Tory-pers. Zij is geen onderdeel geweest van enige gezamenlijke oppositie. Andere dagbladen hebben onlangs verkozen de vore te volgen die wij lang geleden geploegd hebben. Tory-parlementsleden hebben nu een andere richting gekozen - naar een bestemming die, tot onze spijt, vandaag duidelijker is dan zij ooit is geweest.'

De Daily Telegraph, de laatste tijd bijgenaamd 'Daily Torygraph', gaf woensdag zuinigjes toe dat Major 'felicitaties had verdiend'. Maar daarop stak het blad de hand dan toch in eigen boezem: 'De heer Major kan breed lachen ten koste van bijna elke Conservatieve krant, The Daily Telegraph incluis, die argumenteerde dat hij vervangen moest worden. Zo pijnlijk als het voor ons is dat te moeten toegeven: het is gezond voor de democratie wanneer parlementsleden, of kiezers in het algemeen, de beweringen van de pers naast zich neer leggen, zich mans tonen om hun eigen mening te vormen, en een kort ogenblik van nederigheid afdwingen voor ons, scribblers.'

Zo'n commentaar was in de tijden van Lord Northcliffe en Lord Beaverbrook natuurlijk nooit gepasseerd. Die zaten er zelf bovenop en maakten de Conservatieve politiek méé. De huidige eigenaar van Daily en Sunday Telegraph is Conrad Black, een Canadees die zich weliswaar erg interesseert voor al wat Engels is, maar hoofdredacteuren hun gang laat gaan zo lang er maar geen verlies wordt gemaakt. Daarom kon de Daily Telegraph zich nadrukkelijk uitspreken voor John Redwood en de Sunday Telegraph tegen Major zonder voorkeur te hebben voor een ander.

De 'stal' van Rupert Murdoch reageerde nog uiteenlopender dan die van Black. De Sun bleek geporteerd voor Portillo, de Times meer voor Redwood, Today eiste algemene verkiezingen en de Sunday Times toonde een zwak voor Heseltine.

Je moet haast geloven dat Murdoch zelf, die in belangrijke kwesties wel degelijk zijn eigen mening doordrukt, deze hele kiesvertoning rond Major niet bijster belangrijk vond en zijn hoofdredacteuren met hun speeltjes liet geworden. Mochten die óók een keertje zelf iets bedenken. Wellicht heeft Murdoch de Conservatieven al opgegeven en stelt zich als goed zakenman in op een toekomst onder Tony Blair.

Die hoofdredacteuren konden, bij gebrek aan instructies van bovenaf, tot zulke verschillende opstellingen komen omdat er zoveel verschillende richtingen in de huidige Conservatieve partij zijn. De Tory-pers was in de afgelopen periode een min of meer precieze afspiegeling van de verdeeldheid in John Majors partij.

Maar hoe moeten al die kranten straks verder, nu de door hen ter dood veroordeelde toch gratie heeft gekregen? Het zal voor de bladen van Murdoch en Black niet erg moeilijk blijken om de premier een herkansing te geven, zeker nu John Redwood, Michael Portillo, Michael Heseltine en al die andere kanshebbers uit de nooit plaatsgevonden tweede ronde zich óók achter hun oude en nieuwe leider hebben geschaard.

Wanneer Majors nieuwe kabinet vandaag de goedkeuring enigszins kan wegdragen, zullen The Sun en Daily Mail in hun schulp kruipen en zeggen dat het toch misschien nog wel goed komt. Je moet per slot van rekening ook nog aan je lezers denken die de Major-show van woensdag misschien heel anders blijken te hebben geïnterpreteerd.

Daarmee is John Major natuurlijk niet meteen uit de brand. De premier zei woensdagavond in zijn acceptatie-toespraakje: 'Deze verkiezing is beslist door leden van het parlement in Westminster en niet door commentatoren buiten Westminster. Ik geloof dat dit de juiste democratische manier is om deze verkiezingen te beslissen.' Journalisten uiten graag kritiek maar houden er niet van zelf gekritiseerd te worden; je kon nu al van Britse collega's vernemen dat de prik die de premier uitdeelde niet makkelijk vergeten zal worden.

John Major zal algemene verkiezingen zo lang mogelijk proberen uit te stellen en blijven hopen dat de Britse economie niet alleen verbetert qua cijfers, maar ook voelbaar voor de Britse burgers.

Mei 1997 is de laatste mogelijkheid die de Britse wet Major geeft om die verkiezingen uit te schrijven. Wie de kranten van deze week zou bewaren en straks de Sun van nu naast de Sun van dan en de Times van nu naast Times van dan legt, kan grote verrassingen tegenkomen.

Het zou me niet verbazen als je dan niet meer van een Tory-pers kunt spreken. Misschien is die rechtse pers, zonder enige partijbanden, er al. Sinds gisteren.

Henk Strabbing

Meer over