Column

Van links naar rechts

'Leraren zijn tegenwoordig rechts, hoor. Echt, conservatief rechts.'

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Een PVV-stemmer kan geen schoolhoofd worden, zegt het gepensioneerde, met de jaren van links naar rechts verschoven schoolhoofd Jan Gouw in de krant. Die zin katapulteert me naar 1984, als mijn middelbare school in de landelijke vuurlinie ligt omdat een van de leraren een bijbaan heeft in de politiek. Nico Konst is geschiedenisdocent maar ook voorzitter van de Centrumpartij, zeg maar de voorloper van de PVV, en erg tegen 'buitenlanders', de term van toen.

Mijn eerste interview ooit, voor de schoolkrant, ik ben 15, is met hem. De Nederlandse docentenkamers zijn dan goed gevuld met marxisten, pacifisten en socialisten; de ontdekking van een 'racist' in de gelederen zet een stampende machine van verontwaardiging aan. Antifascisten staan voor de poort als mijn school een open dag houdt, 'hier werkt een fascist!', schreeuwen ze. 'Kraakgespuis', zegt hij zelf, in de schoolkrant, 'met zes verschillende kleuren haar en pyjama-achtige kleren.'

De linkse, inmiddels naar rechts verschoven columnist Theodor Holman maakt de 'foute schoolmeester' af in de Nieuwe Revu: 'Nico Konst wil een eigen legertje hebben, met eigen wapens, om alle buitenlanders uit te roeien. (...) Maak hem gek. Laat hem maar werkelijk in de voetsporen van Hitler treden - die pleegde uiteindelijk zelfmoord.'

Het interview met Nico Konst in de schoolkrant. Beeld
Het interview met Nico Konst in de schoolkrant.Beeld

De Revu moet rectificeren na een rechtszaak, maar als leraar kun je beter geen CP'er zijn. 'Het was vrij schieten', schrijft Joost Niemöller in zijn boeiende boek over de partij, De verschrikkelijke Janmaat, Nederland en de Centrumpartij. Konst is niet de enige 'racistische leraar' met problemen; Niemöller (zelf ook van links naar rechts verschoven) beschrijft hoe de ene na de andere maatschappelijke carrière ten einde komt in een politiek klimaat dat culmineert in een veldslag bij een hotel in Kedichem, waar de CP in het geheim vergadert. Een partij trouwens die vooral ten onder gaat aan ruzie en een krankzinnige voorman.

Als de docentenraad van mijn school zich tegen Konst keert, vindt het schoolbestuur een katholieke uitweg door hem voor het blok te zetten: óf ontslag óf kappen met de politiek. Hij kiest, tot verrassing van iedereen, voor het laatste. 'Ik kon wel als maatschappelijke paria werkloos rondlopen', lees ik terug in het interview, 'want ik krijg toch nergens een baan in het onderwijs'. Een 'Berufsverbot' noemt hij de beslissing - hij gebruikt expres het Duitse woord, en woont in Duitsland, wat weer vanalles losmaakt.

Onverwacht kom ik Nico Konst tegen in de docentenkamer van mijn oude school bij het afscheid van een voor mij belangrijke leraar. 'Ik ben er nog, hoor.' Dertig jaar is hij er blijven werken. Altijd zijn mond gehouden over politiek maar niet, zegt hij, van mening veranderd. Ik bel hem daarna nog een paar keer; de geschiedenis zit hem hoog, maar een nieuw interview durft hij niet aan. Bang dat zijn kinderen er last mee krijgen. Uit de oude schoolkrant: 'Ik geloof dat er absoluut een kiezersmarkt is voor partijen als de Centrum Partij, hoor, daar gaat het niet om. Het groeit alleen maar, want ik denk dat er binnenkort een grote economische crisis komt met een paar miljoen werklozen, dan verandert er echt wel wat.'

De gevolgen van de affaire halen de reguliere pers. Beeld
De gevolgen van de affaire halen de reguliere pers.Beeld

Dertig jaar later houden antifascisten een 'lawaaidemonstratie' op het schoolplein van het Marne College in Bolsward, waar leraar en PVV'er Jelle Hiemstra werkt. Er zijn meer PVV-docenten met problemen: Alexander Kops' contract als leraar Duits is niet verlengd, waarschijnlijk, vertelt hij op televisie, vanwege zijn politieke voorkeur. Nu is hij senator. In het boek over PVV'ers dat Alexander Pechtold schreef, staat een gesprek met de Limburgse geschiedenisleraar Hub Schwanen: 'Ik vertel op school in de docentenkamer wel eens dat ik op de PVV heb gestemd. Dan word je toch raar aangekeken.'

Maar over een beroepsverbod hoor je niemand meer - behalve bij de PVV'ers zelf. 'De school is geen politieke arena, maar je moet er niet te schijterig mee omgaan', zegt voorzitter Berend Kamphuis van de Friese scholenstichting ten tijde van de lawaaidemonstratie in 2012. 'Als je de vormende taak van school serieus neemt, kan het zelfs interessant zijn om politiek actieve leraren te hebben.'

Hans Janmaat tijdens een uitzending voor politieke partijen. Beeld
Hans Janmaat tijdens een uitzending voor politieke partijen.Beeld

Ik bel Jelle Hiemstra, die de PVV allang heeft verlaten, en echt niet om zijn baan te redden. 'Zo'n demonstratie is best heftig', zegt hij, 'maar in de docentenkamer was niemand boos op me. Nooit. Ik zat niet bij een hockeyclub natuurlijk maar er werd me geen enkele belemmering opgelegd. Ze vonden eerder dat ik lef had.'

Aantal klachten tegen de 'extremistische' docent Hiemstra: nul. 'Mensen denken', zegt hij, 'dat het nog steeds Pravda is in de lerarenkamer. Maar je vergist je! Leraren zijn tegenwoordig rechts, hoor. Echt, conservatief rechts.'

t.heijmans@volkskrant.nl

Meer over