Van huis naar huis, zonder bagage en zonder vangnet

‘Denkend aan Holland zie ik...’, dichtte Marsman. Wat zien bijzondere buitenlandse waarnemers als ze denken aan hun eigen land? In een serie gesprekken vandaag het laatste deel: de Amerikaanse schrijfster Meghan Daum....

Denkend aan Amerika zie ik...

‘Adolescentie. Een land dat pas net zijn kinderjaren achter de rug heeft. Ik denk dat we in een overgangsfase zitten. We belichamen de hoopvolle houding, impulsiviteit, en energie van tieners. Maar we zijn ook kortzichtig, impulsief op de verkeerde manier, met onszelf bezig, en we hebben geen gevoel voor verhoudingen. Een stel roekeloze tieners achter het stuur, dus.’

In een populair restaurant aan Sunset Boulevard in Los Angeles vergeet Meghan Daum (40) zo’n beetje haar salade en wuift ze de beleefde obers herhaaldelijk weg met de opdracht haar – en de resterende salade – met rust te laten. Ze is het zeldzame type auteur dat even makkelijk praat als ze schrijft. En ze schrijft veel. In haar wekelijkse column voor de Los Angeles Times, in haar boeken en tegenwoordig ook op haar blog neemt Daum haar cultuur onder de loep.

Al Gore, Sarah Palin, Glenn Beck, haar favoriete instrument (de hobo), feminisme, Valentijnsdag – weinig ontsnapt aan Daums onafhankelijke, kritische, vaak humoristische blik. Zelfs de overname van autobedrijf Saab door het Nederlandse Spyker was onlangs voer voor een melancholieke column. ‘Zij die in een Saab rijden zijn, zoals u ongetwijfeld weet, intellectuelen’, schreef Saab-bezitter Daum, een rake observatie voor wie de Amerikaanse universiteitsstadjes kent. ‘Hoewel ze veel weten van boeken en kazen, zijn de levens van Saab-eigenaren vaak een puinhoop.’

Haar nieuwe boek is een memoire die tijdens het schrijven actueel werd. In Life Would Be Perfect If I Lived In That House analyseert Daum de Amerikaanse obsessie met de woonplek. ‘Ik zocht smachtend naar iets dat me in de aarde zou verankeren’, schrijft ze. En terwijl ze haar eigen rusteloosheid en zwerftocht van huis naar huis probeerde te duiden, stortte de huizenmarkt in. De Grote Recessie volgde.

Financiële rampspoed
Opeens had Daum het gevoel dat ze in het oog van de orkaan zat, denkend over de vraag waar de obsessie vandaan kwam. In de media ging het over de financiële rampspoed en economische gevolgen op het persoonlijke, landelijke en internationale vlak. Maar Daum was geboeid door de psychologische oorzaken van de instorting van de Amerikaanse woondroom.

‘Het is altijd ons economische model geweest: Als iedereen meedoet, ontstaat een gevoel van gedeeld belang en gezamenlijke aansprakelijkheid. Het probleem was dat mensen niet echt meededen. Ze leenden alleen maar, en dat werd te makkelijk gemaakt. Het is alsof je je creditcard aan je puber geeft – veel plezier! Dat gaat mis.’

Maar dat het zó uit de hand liep in de VS, daarvoor liggen de oorzaken dieper, zegt Daum. ‘Ja, het werd te gemakkelijk om te kopen. Maar dat mensen een huis als een giromaat zagen, waaruit eeuwig geld te halen was, dat was niet alles. Mensen zijn nu eenmaal geboeid door onroerend goed, voor of na een crisis. Dat is menselijk. In de oertijd zeiden ze waarschijnlijk: het leven zou perfect zijn als we in die grot woonden.

‘Mensen geven om de ruimte die ze hebben en willen de wereld ermee laten zien wie ze zijn. Je stapt niet op iemand af om te zeggen: ik ben zo’n soort persoon. Maar nodig je iemand uit in je huis, dan doe je dat wel. Je dringt je op. Je zegt: dit is mijn smaak, dit ben ik, dit zijn mijn ambities en twijfels. Het huis is een opslagplaats voor je persoonlijkheid.’

Het verschil was begin deze eeuw, merkte Daum, het internet. Daarmee ging de aloude preoccupatie over in een koorts. De schrijfster weet dit als geen ander; in haar boek beschrijft ze hoe de hectische jacht op een perfect huis – destijds als alleenstaande vrouw – haar van New York naar de staat Nebraska joeg, en uiteindelijk naar Californië: de ultieme pioniersplek om jezelf opnieuw uit te vinden, al dan niet met behulp van onroerend goed.

Door huizen-websites als Redfin.com kon ze haar ‘verslaving’ dag en nacht voeden. ‘De combinatie van chemische stoffen en feromonen die opkomt als je op die sites naar al die woningen kijkt – het is net als met een sigaret, je kalmeert én je raakt gestimuleerd.’

Daum, die inmiddels met haar vaste vriend in een huurhuis in LA woont, kiest nu een andere metafoor. ‘Het is als een verliefdheid. Als online dating. Al klikkend door de kandidaten is het van ‘nee, nee, nee’ en dan ‘o, ja!’ Je bent er obsessief mee bezig, je verzint er verhalen omheen. En dan, hup, de volgende.’

Daum denkt dat het oneindige zwerven van stad naar stad, van de ene kust naar de andere, een Amerikaanse volkstrek is. ‘Ik heb geen wortels’, zegt ze. ‘Mijn ouders waren niet verbonden met hun families. Er is geen centrale plek waar we allemaal samenkomen. Het zou niet in me opkomen om ergens wel of niet heen te verhuizen vanwege familiekwesties. Dit is mijn leven en ik kan mezelf vormgeven zoals ík wil. Ik word niet vasthouden. Geen bagage – maar ook geen vangnet.’

Het gevoel van ontworteldheid en de bereidheid elders opnieuw te beginnen zit diep in de cultuur, al vanaf de begindagen toen de pioniers steeds verder westwaarts trokken. Ook de behoefte om een fijne, veilige plek te kopen – met geleend geld – zal niet zomaar verdwijnen.

Maar de overgangsfase zal op andere gebieden wel diepe gevolgen hebben, denkt Daum. De veranderingen in de media noemt ze rampzalig voor kwaliteitsjournalisten die nu moeten concurreren met iedereen die zich maar ‘journalist’ wil noemen. ‘Maar er blijft behoefte aan inhoud en betekenis. Als we dat echt beseffen, zullen we eindelijk volwassen worden.

‘Nu is iedereen high van het nieuwste ding. Het is net als met Swatch-horloges destijds, toen ik een tiener was. Iedereen moest een Swatch. Twitter enzo – opwindend; maar we zullen het ontgroeien, of het ten minste gaan toepassen op een volwassener, bruikbare manier.’

Overigens is de adolescentie niet zo gek voor wie aantrekkelijk wil zijn. ‘Mensen blijven gefascineerd door de VS. Tieners zijn sexy. Amerika is een sexy plek’, zegt Daum. ‘Maar ook beperkt.’

Meer over