Van de VN hebben Libiërs nog weinig te verwachten

Vanuit Libië en de Verenigde Naties klinkt de roep om hulp van 'de internationale gemeenschap'. Maar bronnen bij de VN in New York laten weten dat het nog te vroeg is om conclusies te trekken; de situatie is 'te beweeglijk'.


Een no-fly-zone boven Libië zou levens redden. Dat zei maandag de 'Tijdelijk Zaakgelastigde' (TZ) in New York, Ibrahim Dabbashi, die zich tegen Kadhafi heeft gekeerd. Zo'n vliegverbod zou door straaljagers van deelnemende VN-landen kunnen worden gecontroleerd, zoals boven Irak in de jaren negentig. Deze maatregelen zou direct gevolgen hebben, aangezien het regime het eigen volk vanuit de lucht beschiet.


Dabbashi gebruikte maandag alle beschikbare termen uit het volkenrecht om de soevereiniteit van Libië te doorbreken: genocide, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden, moord, terrorisme, en de 'verantwoordelijkheid om te beschermen'. Hij riep zowel de Mensenrechtenraad in Genève als de Veiligheidsraad in New York op om snel te handelen. Een detail dat altijd al pijnlijk was, en nu absurd is geworden: Libië zit zelf in de Mensenrechtenraad.


De collectieve verantwoordelijkheid tot bescherming is een principe waarvan diplomaten in New York de mond vol hebben. Maar er bestaat geen actief leger van blauwhelmen om volkeren tegen hun eigen heersers in bescherming te nemen.


Als Kadhafi genocide pleegt, dan is er volgens het genocideverdrag van de VN een verplichting om te handelen. In de Soedanese regio Darfur weten ze dat die 'verplichting' niet tot ingrijpen hoeft te leiden.


Buiten de Libische TZ is er niemand in New York die van genocide spreekt. Wel van 'afgrijselijk optreden' en 'ernstige schendingen van de mensenrechten'. De grote landen zijn toch al huiverig om de term te gebruiken. In 1994 weigerde de regering-Clinton dit te doen, want aanvaarding van de frase genocide zou een verplichting tot optreden in Rwanda met zich hebben meegebracht.


De vraag wat de grootmachten doen, is cruciaal. De VN komen zelden tot eensgezind, vlot handelen. De 'inclusiviteit'- elk land is er welkom - heeft een grote logheid tot gevolg. Bovendien staan China en Rusland er om bekend dat zij doortastend optreden dwarsbomen, waarschuwen VN-diplomaten.


Los van Venezuela heeft de Libische leider nog maar weinig vrienden over. Zodoende zijn sancties en een embargo op de invoer van militair materieel niet ondenkbaar. Een blokkade van Kadhafi's persoonlijke vermogen en de banktegoeden van zijn naasten is snel uit te voeren. Een onderzoek naar het staatsgeweld kan spoedig beginnen, heeft de VN-commissaris voor de Mensenrechten gezegd. Kadhafi zou door het Internationaal Strafhof in Den Haag kunnen worden vervolgd, in opdracht van de Veiligheidsraad.


Dabbashi heeft Egypte en Tunesië gevraagd hun grenzen open te stellen voor de import van medische middelen. Landen in de regio, zoals Cyprus, kunnen asiel verlenen aan (straaljager)piloten die weigeren het regime nog langer te dienen, zoals maandag al gebeurde. Afrikaanse regeringen kunnen alles doen om huurlingen uit hun landen weg te houden van de strijd in Libië.


Dabbashi zei een beroep op de internationale gemeenschap te doen omdat de VN-missie 'in dienst van het Libische volk' staat. Nu zal moeten blijken of de volkerenorganisatie meer te bieden heeft dan de grote woorden die secretaris-generaal Ban Ki-moon al sprak.


Diederik van Hoogstraten


Meer over