Valt nu de verwarming uit of hebben we genoeg eigen gas?

Europa vreest de gevolgen van het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne. Nederland boft met zijn gasbel in Slochteren. Zes vragen en antwoorden over gas op een rij....

Hoe kan Oekraïne illegaal gas aftappen?

Aftappen is het eigenlijk niet. Oekraïne krijgt minder gas van Rusland, maar blijft gebruiken wat het nodig heeft voor zijn binnenlandse afnemers. Daardoor blijft er minder over voor de doorvoer naar de Europese landen, ondanks de afspraken die daarover zijn gemaakt.

Hoe worden die gasstromen geregeld?

Oekraïne kan de levering van Russisch gas aan Europa reduceren door letterlijk een kraan dicht te draaien. Een andere mogelijkheid is het terugschroeven van een of meer compressors in het leidingnet. Aardgas wordt onder hoge druk (in Nederland 65 bar) in buizen van enkele decimeters dikte met zo’n vijftig tot zeventig kilometer per uur naar de plaats van bestemming gebracht. Compressorstations in het leidingnet houden het gas op de benodigde druk. Wanneer die druk wordt gereduceerd, stroomt het gas minder snel en wordt er dus per uur minder gas geleverd.

Valt nu in Europa de verwarming uit?

Nog niet. Landen hebben voor de komende weken voldoende gas op voorraad. Maar als de winter invalt en de temperaturen zakken, kunnen zich wel degelijk problemen voordoen. Vooral landen die veel gas uit Rusland via Oekraïne ontvangen, zoals Roemenië, Hongarije en Oostenrijk, moeten zich instellen op een periode van gasschaarste. Door zware industrieën minder gas te laten gebruiken, zouden in deze landen de kachels in de wintermaanden kunnen blijven branden. Maar als de crisis lang aanhoudt, zal de levering aan consumenten in deze landen in gevaar komen. Voor opwekking van stroom kan overgestapt worden op olie of kolen.

Hoe afhankelijk is Europa van gas uit Rusland?

Rusland is voor Europa de belangrijkste externe leverancier van gas. Ruwweg een kwart van de Europese import van gas is afkomstig uit Rusland. Algerije en Noorwegen zijn de twee andere hofleveranciers in de Europese Unie. Binnen de grenzen van de EU zijn Nederland en Groot-Brittannië de belangrijkste producenten van gas. Van de Europese landen zijn vooral Duitsland, Oostenrijk en Hongarije afhankelijk van het Russische gas.

Nederland importeert ook een klein beetje gas (ongeveer vijf miljard kubieke meter) uit Rusland, maar deze hoeveelheid wordt niet via Oekraïne maar via Wit-Rusland vervoerd. Bovendien exporteert marktleider Gasunie vijfmaal zoveel gas als zij importeert.

De komende jaren zal de productie van gas in de Europese Unie gestaag gaan afnemen en zal de levering uit Rusland toenemen. Om minder afhankelijk te worden van Rusland, zullen de komende jaren aan de kust van West-Europa nieuwe installaties verrijzen om vloeibaar gas uit Afrika en het Midden-Oosten te halen. Door gas fors af te koelen (tot –162 graden) krimpt gas tot een vloeistof, waardoor het per schip vervoerd kan worden. In Nederland leven er plannen om in de Eemshaven en op de Maasvlakte zo’n installatie voor de import van vloeibaar gas mogelijk te maken.

Moet Nederland nu extra gas uit Slochteren aanspreken?

Nederland zal niet snel in problemen komen door het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne. Jaarlijks koopt de Gasunie 76 miljard kubieke meter gas uit de Nederlandse bodem, plus 9 miljard kubieke meter import uit het buitenland. Daarvan exporteert de Gasunie 50 miljard kuub naar het buitenland. De import, ook uit Rusland, is dus eigenlijk alleen voor handelsdoeleinden van belang. Als de problemen langer aanhouden, zullen bedrijven uit Duitsland en Oostenrijk extra gas in Nederland willen kopen. Gasunie kan extra gas verkopen door de winning uit Slochteren tijdelijk op te voeren. Maar het Nederlandse gas is onvoldoende om langdurig de schaarste in Europa op te vangen.

Wordt gas nu duurder?

Gas is de afgelopen periode al fors in prijs gestegen als gevolg van oplopende geopolitieke spanningen. Het conflict in Oekraïne is een voorbeeld van het wereldwijde gevecht om energie. China en India struinen bijvoorbeeld de wereld af om olie te verzamelen en Rusland gebruikt zijn gas als drukmiddel. Iran, dat ook grote gasvoorraden heeft, gebruikt zijn voorraden aan fossiele brandstoffen steeds opzichtiger in internationale geschillen.

De geopolitieke spanningen hebben de afgelopen jaren de olieprijzen op de wereldmarkt tot recordhoogtes opgedreven. De prijs van een vat olie is in twee jaar tijd verdubbeld. Aangezien de gasprijs aan de olieprijs is gekoppeld, is ook gas veel duurder geworden. Vandaar dat de energierekening voor een doorsnee huishouden in 2006 ongeveer 135 euro hoger zal uitvallen. Het conflict in Oekraïne kan de prijzen van olie en gas verder opdrijven. De prijs van een vat olie steeg maandag tot boven de 60 dollar.

Meer over