Val van een diva

In de jaren negentig was ze in de Verenigde Staten de onbetwiste koningin van de pop. Nu heeft Mariah Carey een 'nervous breakdown' en heeft ze enkele weken in een kliniek doorgebracht....

door Menno Pot

'Happy anniversary, MTV!', zei Mariah Carey afgelopen weekeinde nog in een speciale uitzending van muziekzender MTV. Ze lachte net zo vriendelijk als de rest van de stoet popidolen die MTV feliciteerde met zijn twintigjarig bestaan. Carey zou ook komen zingen op het live uitgezonden verjaarspartijtje, dat zaterdagavond in haar geboortestad New York plaatsvond.

Maar het interview was van tevoren opgenomen, en het optreden ging niet door. Want Mariah Carey (31) zat in een privé-kliniek, waar ze fysiek en psychisch werd behandeld. Een 'emotional and physical breakdown', aldus haar manager Cindi Berger tegenover The Associated Press. Sinds gisteren verblijft ze op een onbekende plek bij haar moeder, onder dokterstoezicht.

Media over de hele wereld staan er vol van: poptijdschriften (op papier en internet), dagbladen, human interest- en glossy tijdschriften, roddelblaadjes en teletekst-diensten. In Europa, maar vooral in de Verenigde Staten. Niet alle Europeanen zullen het zich realiseren, maar Carey is de onbetwiste queen of pop van de jaren negentig.

In Europa is ze al bepaald geen onbeduidend zangeresje. In Nederland scoorde ze vanaf 1990 zes topvijf-hits, waarvan er twee de eerste plaats haalden. Maar die cijfers verbleken bij die in haar thuisland: haar eerste vijf singles schoten allemaal naar de eerste plaats van de charts. In totaal had ze veertien nummer één-hits in tien jaar tijd. Eén ervan - One Sweet Day (1995), samen met Boyz II Men gezongen - stond zestien weken bovenaan de Amerikaanse 'Hot 100' en is daarmee de langst genoteerde Amerikaanse nummer één-hit aller tijden. Natuurlijk kreeg ze onderweg ook een vracht Grammy Awards uitgereikt.

Haar burn-out komt op een wat curieus moment, zo lijkt het: Carey heeft geen lange tournee achter de rug, en haar laatste album dateert alweer van twee jaar geleden. Wel heeft ze net als producente én actrice haar eerste grote speelfilm afgerond: Glitter, een verhaal over een zangeres, vrij naar haar eigen leven. Bij die film maakte ze ook de gelijknamige soundtrack. De première van de film is (zonder opgaaf van reden) verschoven van 31 augustus naar 25 september, en ook de cd komt later uit, niet op 21 augustus maar eind september.

Armband

De inzinking schijnt vooral te maken te hebben met haar liefdesleven. Dat beweert niet alleen het wat ranzige Britse showbizzpersbureau WENN - dat alleen al in Nederland als bron dient voor tientallen nieuwtjesrubrieken in tienerbladen en 'startpagina's' op internet - maar bijvoorbeeld ook The New York Times en het gerespecteerde tijdschrift People: het zou uit zijn tussen Carey en haar vriend, latin-zanger Luis Miguel. Volgens People gaf hij haar nog wel een diamanten armband van 1,42 miljoen dollar cadeau, voor het voltooien van haar film. Maar de twee zijn al sinds april niet meer samen.

Ondertussen heeft Tommy Mottola, ex-echtgenoot en grote baas van Carey's voormalige platenmaatschappij Sony Music, meermalen beweerd dat er een slepende vete gaande is tussen Carey en collega-zangeres Janet Jackson. Een hetze, beweert het Carey-kamp. Mottola (53) heeft zijn ex-vrouw via een officieel persbericht 'een spoedig en volledig herstel' namens Sony Music toegewenst.

Ze was pas achttien jaar oud, net van de High School, toen ze Mottola, de kersverse corporate executive van Sony, tegenkwam op een feestje. Carey zal niet de enige wannabe geweest zijn die Mottola die avond een demobandje in de handen drukte, maar haar stem maakte zoveel indruk dat Mottola haar binnenhaalde. Hij geldt als Carey's ontdekker, maar de relatie was al snel niet louter zakelijk meer. In 1993, drie jaar nadat ze was doorgebroken, waren de toen 23-jarige Carey en de tweemaal zo oude Mottola getrouwd. De pers smulde ervan en reageerde honend als Carey weer eens beweerde dat ze binnen Sony heus niet werd voorgetrokken.

Wat zullen we in de film Glitter van het huwelijk terugzien? Krijgt Mottola een por onder de gordel te verwerken?

De film zal hoe dan ook een kassucces worden, al was het maar omdat Amerikanen altijd te porren zijn voor een fijne succes story: New Yorks halfbloedje uit arm gezin gaat van rotbaantje naar rotbaantje. Ze wil maar één ding: zingen. Nu woont ze op een landgoed boven New York dat even groot is als het nabijgelegen vliegveld La Guardia.

Carey rijmelde er al eens over in haar hit Make It Happen uit 1992: 'Not more than three short years ago/ I was abandoned and alone (...) No proper shoes upon my feet/ Sometimes I couldn't even eat'. Maar: 'I held on to my faith/ I struggled and I prayed/ And now I've found my way.' En zie daar: een filmscript.

Haar leven zal in Glitter worden voorgesteld als een modern sprookje, maar vooral in Europa wordt Mariah Carey in brede kring gezien als over het paard getild en onoprecht: die verlegen pose tijdens interviews, dat lievige kinderstemmetje, dat huwelijk met die platenbaas - de nuchtere Europeaan vindt het al gauw verdacht en hinderlijk.

Roots

Op muzikale erkenning in serieuze popmedia hoeft ze al helemaal niet te rekenen: daarvoor is ze te nadrukkelijk een 'bedacht' concept. Bij het verschijnen van haar titelloze debuutalbum in 1990, maakte Tommy Mottola er geen geheim van dat Mariah Carey 'het antwoord op Whitney Houston' moest zijn. Een blank meisje dat klinkt als een zwarte zangeres.

'Ik zie er blank uit', zei ze in 1993, 'maar ik heb voor een deel wel degelijk zwarte roots. Mijn moeder is Iers, maar mijn vader komt uit Venezuela en is zwart. Ik ben een combinatie van die drie achtergronden: ik voel me blank noch zwart.'

Zeven jaar lang bleef de koers min of meer ongewijzigd, op de te verwachten Unplugged (1992) en een kerstalbum (1994) na. Tot aan het eind van de jaren negentig de diva's van de gepolijste soulpop (Houston, Carey, maar ook Céline Dion) onder de voet gelopen dreigden te worden door de nieuwe vertegenwoordigsters van de ongepolijste variant van het genre: Erykah Badu, Angie Stone en Jill Scott.

De wetenschap dat Mariah Carey van haar popperige imago af moest en wel wat street credibility kon gebruiken, leidde tot Rainbow (1999), Carey's zevende studio-album en haar laatste contractuele verplichting voor Sony Music, waarop ze is gekoppeld aan prominente hiphoppers als Jay-Z, Da Brat, Mystikal en de als buitengewoon grofgebekt te boek staande Snoop Dogg en Missy 'Misdemeanor' Elliott.

Het Amerikaanse publiek honoreerde de koerswijziging met een tweede plaats in de albumlijsten en twee nieuwe nummer één-hits. Maar de Europese muziekpers beoordeelde Carey's hiphop-avontuur als ongeloofwaardig en nep. Een deel van het publiek haakte ook af: de single Crybaby bleef in Nederland steken op 27; de Phil Collins-cover Against All Odds op 35.

De eerste single van Glitter, Loverboy, is in de Nederlandse Top 40 gezakt van 35 naar 36. Zelfs in de VS zit nu de klad erin: daar kwam Loverboy aanvankelijk niet hoger dan een zestigste plaats in de 'Hot 100'. De single schoot uiteindelijk door naar de tweede plaats, maar daarvoor moest Carey's nieuwe platenlabel Virgin bij wijze van stunt de verkoopprijs van de single verlagen naar 49 dollarcent.

Het moet Carey zelf ook duidelijk zijn: na tien succesjaren zijn er artistieke en commerciële noodgrepen nodig om aansluiting te houden met de nu-soul-generatie. En tel daar dan maar de spanning van een speelfilmdebuut, nieuwe plaatopnamen, een tweede filmrol (in Wise Girls), een op drift geraakt liefdesleven en de bijbehorende media-aandacht bij op.

Zoutvaatje

Billy Blake, producent van Wise Girls (waarvoor de opnamen dit voorjaar begonnen), had Carey's nervous breakdown wel zien aankomen. De opnamen waren nog maar een week bezig, of Carey had al bonje met haar tegenspeelster Mira Sorvino. 'Mira gaf Mariah een keer de wind van voren', zegt Blake, 'en Mariah smeet een zoutvaatje naar haar hoofd. Ze lagen te worstelen op de grond.' Kort daarna begon Carey zich tijdens een live optreden in het programma Total Request Live op MTV onverwachts uit te kleden. Nog diezelfde week trok manager Cindi Berger haar bij de microfoon vandaan tijdens een interview, omdat ze 'raaskalde'. 'Ze kon niet helder meer praten', zegt Berger.

Het hoeft allemaal niet het einde te betekenen van de uitgekomen 'American dream' van het meisje uit Long Island, New York. Het happy end van Glitter was toch al opgenomen. Bovendien: overspannen raken en aankloppen bij een shrink is in de Verenigde Staten geen taboe. Een verslaving aan drank of drugs wel. Vandaar dat Berger erop hamert dat de ineenstorting van Mariah Carey's daar in elk geval niets mee te maken heeft.

Meer over