Vakcentrale luistert volgens voorzitter Voedingsbond te weinig naar niet-werkenden Eigen FNV-bond voor uitkeringsgerechtigden bepleit

Een 'simpele machtsdenker' noemt Paul Andela, voorzitter van de Voedingsbond FNV, zichzelf. 'En dan zeg ik: 250 duizend leden van de FNV, ruim een kwart van het ledenbestand, zijn uitkeringsgerechtigden....

MAC VAN DINTHER

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

De stem van uitkeringsgerechtigden wordt niet genoeg gehoord. Dat vindt niet alleen Andela, maar ook de uitkeringsgerechtigden. Het bewijs ligt voor het opscheppen, zeggen zij. Uitkeringsgerechtigden zijn de laatste jaren voortdurend het kind van de rekening.

Andela heeft zich vooral geërgerd aan de lakse houding van zijn eigen vakcentrale. 'Laatst werd de bijstand voor alleenstaanden verlaagd. Dan zie ik nergens dat er binnen de FNV iets op gang komt. Als hetzelfde zou gebeuren met de ambtenaren, dan zou Vrins (voorzitter van de AbvaKabo, red.) nog dezelfde avond in het journaal zitten.'

Wie klimt er op de barricades voor de uitkeringsgerechtigden? Officieel doen dat de vakbonden, die mede namens uitkeringsgerechtigde leden en niet-leden plaatsen bezetten in voor de sociale zekerheid belangrijke adviesorganen als de Sociaal Economische Raad (SER) en de Sociale Verzekeringsraad (SVR).

Maar in de vakbonden hebben uitkeringsgerechtigden weinig te vertellen, zegt bijstandsgerechtigde Arnold Brouwer, tevens kaderlid van de Industriebond FNV. Uitkeringsgerechtigden hebben hun eigen commissies, zegt hij. 'Maar dat zijn praatclubs die alleen advies mogen geven, terwijl achter onze rug de sociale zekerheid wordt afgebroken.'

Met de vakcentrale is het al niet beter gesteld, zegt Brouwer. De FNV heeft een landelijk secretariaat uitkeringsgerechtigden en ouderen, maar dat heeft geen zeggenschap.

Brouwer is al een tijd bezig meer zeggenschap te eisen voor uitkeringsgerechtigden in de FNV. Het liefst in de vorm van een eigen bond. Hij ontmoet frisse tegenwerking. 'De meeste FNV-bonden willen niets weten van een bond voor uitkeringsgerechtigden. Dat doorbreekt de solidariteit tussen werkenden en niet-werkenden, is het argument. Maar dat is een papieren solidariteit. Volgens mij zijn de meeste bonden gewoon bang dat ze leden kwijtraken aan zo'n nieuwe bond.'

De belangen van werknemers en uitkeringsgerechtigden lopen niet altijd parallel. Dezer dagen worden van werknemers offers gevraagd om uitkeringen op peil te houden. Maar er zijn maar weinig vakbondsonderhandelaars die hun leden graag de boodschap verkopen dat ze een stapje terug moeten. Een procentje extra klinkt een stuk leuker dan de vage belofte dat werkgevers nieuwe banen zullen creëren voor werkloze collega's.

Een moeilijkheid is dat niet alle uitkeringsgerechtigden gelijk zijn. De ex-werknemer van DAF die net in de WW zit en volgende maand misschien al weer aan de slag is, staat er heel anders voor dan de bijstandsmoeder die al jaren zonder werk zit. Vooral die laatste groep heeft nu niets in de melk te brokkelen, zegt Andela.

De Voedingsbond heeft een traditie opgebouwd als een bond die zich sterk maakt voor uitkeringsgerechtigden. Regionaal lukt dat nog wel een beetje, zegt voorzitter Andela. 'Op plaatselijk niveau kun je nog wel wat doen met een gemeentelijk inkomensbeleid. Maar op nationaal niveau, als het gaat om het stelsel van sociale zekerheid, daar heb je als uitkeringsgerechtigde geen stem.'

Om daar wat aan te doen bespreekt de Voedingsbond op het komende congres in mei een voorstel om binnen de FNV een platform voor uitkeringsgerechtigden op te richten. Zo nodig moet dat kunnen uitmonden in de oprichting van een aparte bond met een eigen voorzitter en een eigen zetel in de federatieraad, waar het FNV-beleid wordt gemaakt, aldus Andela. 'Belangrijk is dat onze onderhandelaars met hele duidelijke eisen van uitkeringsgerechtigden naar de SER en de SVR worden gestuurd.'

In 1986 is een poging om een FNV-bond op te richten voor uitkeringsgerechtigden gestrand op hevig verzet van de bonden. Sommige voorstanders werden zelfs met royement bedreigd. De bond-in-wording van toen leidt nu een kwijnend bestaan onder de naam Bundeling Uitkeringsgerechtigden (BUG) met 160 leden.

Ook nu reageert de vakcentrale weinig enthousiast. In het blad van de Voedingsbond zegt federatiebestuurder Henk Muller dat hij het principieel onjuist vindt een bond voor uitkeringsgerechtigden op te richten. Die belangen moeten worden behartigd door de bestaande bonden, aldus Muller.

Hans Bosselaar, medewerker van het landelijk secretariaat uitkeringsgerechtigden en ouderen FNV, lanceerde onlangs het voorstel dat uitkeringsgerechtigden lid moeten worden van de Vrouwenbond. 'De Vrouwenbond vertegenwoordigt ook mensen die geen directe relatie met de arbeidsmarkt hebben. Dan heb je meteen je platform', legt hij uit.

Hilde ter Doest, voorzitter van de Vrouwenbond, reageert lacherig op de suggestie. 'Dat kan natuurlijk niet. Wij zijn opgericht voor vrouwen en niet voor uitkeringsgerechtigden. Ik zie me al aankomen op het congres.' De belangen van uitkeringsgerechtigden moeten worden behartigd door de vakbonden, vindt ook Ter Doest.

Bij de bestaande organisaties van uitkeringsgerechtigden overheerst wantrouwen jegens de FNV. De vakcentrale heeft zich in het verleden niet altijd uitgesloofd voor uitkeringsgerechtigden, zegt Jan Schrauwen van het landelijk WAOberaad, waarbij 350 plaatselijke WAO-platforms zijn aangesloten.

Het WAO-beraad zou er ook niets voor voelen zich bij zo'n bond aan te sluiten. 'Wij werken alleen voor WAO'ers, een vakbond heeft meer belangen, dat ligt ingewikkelder.' Op een eigen zetel in adviesorganen van de regering zit het WAOplatform ook niet te wachten, zegt Schrauwen. 'Je hebt dan maar één stem, dus tel je niet echt mee. Maar je maakt je wel medeverantwoordelijk. Wij kiezen liever voor de rol van luis in de pels met heldere standpunten.'

De Landelijke Steungroep Vrouwen in de Bijstand en het Landelijk Overleg Vrouwen in de WAO zijn dezelfde mening toegedaan. Op onderdelen werken de organisaties overigens prima samen met elkaar en met de FNV, onderstrepen zij.

De ouderenbonden zijn de enige organisaties van uitkeringsgerechtigden die erin zijn geslaagd macht uit te oefenen. Van opgaan in een FNV-bond kan geen sprake zijn, aldus Jan Lakeman, woordvoerder van de Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (Anbo). Samenwerking op basis van gelijkwaardigheid ligt volgens hem meer voor de hand.

Lakeman produceert een grimmig lachje als de belangenbehartiging van ouderen door de vakbonden ter sprake komt. 'De ouderenbonden vragen al jaren om een eigen kwaliteitszetel in de SER. Het zijn juist de vakbonden die dat tegenhouden.'

Meer over