Vakbondsman met hekel aan stakingen

De onderwijsvakbond AOb gaat hem zeer ter harte, maar belangrijker nog vindt voorzitter Jacques Tichelaar het onderwijs zelf en de mensen erin....

PRATEN gaat hem beter af dan schrijven, beaamde Jacques Tichelaar ooit in een interview. Dat hebben de leden van 'zijn' Algemene Onderwijsbond (AOb) vorige week geweten ook. Dagelijks sprak hij stakende leraren toe in het staccato waarop zijn collega's in de havensector het patent leken te hebben. Proza als: 'We willen poen voor wat we doen.'

Anderen schrijven zijn teksten en híj spreekt ze uit. Druk gebarend, een beetje zwetend, in contact tredend met zijn toehoorders. Als die te zeer in vervoering raken en aan hekken gaan trekken, zoals tijdens de eerste stakingsdag gebeurde, schiet hij de ordebewaarders gedecideerd te hulp. 'Als dit uit de hand loopt, zijn we alle goodwill in één klap kwijt.' Want de reputatie van zijn bond gaat hem ter harte.

'Hij staat daar om een goede CAO voor die 78 duizend stakers in de wacht te slepen', zegt AOb-voorlichter O. Bosma. 'Daar is hij emotioneel zeer bij betrokken. Meestal onttrekt een zakelijk optreden zijn gevoelens aan het oog. Maar toen hij vorige week vernam dat het kabinet met een hoger loonbod kwam, schoten de tranen in zijn ogen.'

Jacques Tichelaar werd in 1953 in Heerenveen geboren. 'Hij raakte er vroeg aan gewend om zaken te doen', zegt Bosma. Zijn vader baatte een schildersbedrijf uit waar op een zeker moment zo'n tachtig mensen op de loonlijst stonden. Die omstandigheid bepaalde waar het aan de keukentafel over ging: de verantwoordelijkheid van de niet zo kleine zelfstandige voor zijn werknemers, en de ondoorgrondelijke gangen van de overheid.

Wat zijn beroepskeuze betreft, trad Tichelaar jr. niet in de voetsporen van zijn vader. Hij werd onderwijzer op een basisschool en raakte in een vroeg stadium van zijn loopbaan betrokken bij het vakbondswerk. Hij werd penningmeester van de afdeling Leeuwarden van de Algemene Bond van Onderwijspersoneel (Abop), en trad later - in 1980 - toe tot het hoofdbestuur van deze organisatie. Ervaring als actieleider deed hij op in 1986, toen hij voorging in een proteststaking van Friese onderwijzers.

Vervolgens werd Tichelaar algemeen secretaris en voorzitter van de Abop. Sinds 1997 bekleedt hij dezelfde functie bij de AOb, het product van de fusie tussen de Abop en het Nederlands Genootschap van Leraren (NGL). Onder zijn leiding heeft de AOb zich ontwikkeld van een club die - vooral bij de radicale achterban - de naam had de overheid vergaand ter wille te zijn, tot de meest strijdbare van de onderwijsbonden.

Volgens sommigen heeft Tichelaar met deze Werdegang de bond vooral voor (verdere) leegloop willen behoeden. Maar volgens Jacques Wallage, die in zijn hoedanigheden van staatssecretaris en fractieleider van de PvdA geregeld met Tichelaar van doen had, is op die radicalisering wel wat af te dingen.

Wallage: 'Hij is, net als zijn voorgangers trouwens, de verpersoonlijking van wat een onderwijsbond tot een onderwijsbond maakt. Dat wil zeggen: hij laat zich niet primair leiden door de belangen van de eigen organisatie, maar door die van de leraren, de leerlingen, hun ouders en - bovenal - het onderwijs zelf.' Aan het uitroepen van een staking beleeft Tichelaar derhalve geen genoegen, weet Wallage. 'Integendeel. Er lopen binnen de AOb mensen rond die beduidend meer strike-happy zijn dan Jacques.'

Wallage bewaart goede herinneringen aan Tichelaar als gesprekspartner. 'Hij is iemand die heel open en straight onderhandelt. Hij houdt er geen dubbele agenda op na, en heeft mij nooit een kunstje geflikt. Zo zit hij niet in elkaar.' In de AOb zelf is Tichelaar eerder gerespecteerd dan geliefd, meent Bosma. Als voorzitter van de talloze vergaderingen ('de plaag van de vakbond') is hij meer autoritair dan zijn voorgangers - J. van den Bosch en E. Vogelaar -, maar tezelfdertijd geldt hij als toegankelijk en aanspreekbaar.

Aan de onderhandelingen voor een nieuwe onderwijs-CAO neemt hij niet rechtstreeks deel. Hij regisseert ze. Vanuit zijn kantoor in Utrecht, de lease-BMW waarmee hij dagelijks van en naar het hoge noorden rijdt, of vanuit het bos waar hij - als het even kan - met zijn hond wandelt.

De uitkomst van de onderhandelingen is nog ongewis. Maar één ding weet Bosma nu al: 'Als het resultaat hem bevalt, zal hij zich er vierkant achter stellen, ook als de achterban een andere mening is toegedaan. Daarin onderscheidt hij zich van veel andere vakbondsleiders.'

Sander van Walsum

Meer over