Vakbond voor al uw CAO's

Het afsluiten van CAO's lijkt het monopolie van FNV, CNV en MHP-bonden. Iedereen mag echter CAO's afsluiten. De vakbond LBV, een neo-liberale afsplitsing van de marginale marxistische vakcentrale OVB, heeft de groeimarkt ontdekt....

IEDEREEN mag in Nederland een bord 'vakbond' op de deur spijkeren en CAO's afsluiten. Daarvoor moet wel een vereniging worden opgericht die de belangen van de werknemers zegt te behartigen. Maar dan kan de winkel geopend worden. Leden zijn niet nodig. Wel werkgevers die een eigen CAO willen. Die zijn er en ze betalen er grif voor.

De Landelijke Bedrijfsorganisatie Verkeer (LBV), een bond van de minime vakcentrale Onafhankelijk Verbond van Bedrijfsorganisaties (OVB) heeft ontdekt dat het afsluiten van CAO's niet het alleenrecht is van FNV, CNV of MHP-bonden. De LBV heeft een paar kleine CAO's afgesloten en ondergraaft zo de monopoliepositie van de 'erkende' vakbeweging.

De LBV dringt het OVB een opzienbarende rolwisseling op. Het OVB is een radicale, marxistische club die in 1948 koos voor een semi-ondergronds bestaan. Het OVB splitste zich toen af van de Eenheidsvakcentrale (EVC) omdat leden van de communistische partij de leiding van de centrale overnamen.

Het CNV en de latere centrales FNV en MHP kozen daarop voor een rol 'bovengronds'. Sindsdien mogen zij in Den Haag meepraten met werkgevers en kabinet over het beleid als zij zich maar niet in de bedrijven roeren. In ruil letten werkgevers er bij het afsluiten van CAO's niet op of de vakbeweging wel leden heeft. Dit 'historisch compromis' is de wortel van het Poldermodel.

Het OVB koos in 1948 voor de werkvloer. Het wil nog steeds een actiebeweging zijn. Arbeiderszelfbestuur is het doel, zo decreteert het OVB in de statuten van 1979. In het clubblad Nieuwe Strijd ageert het OVB steevast tegen de 'staatsbonden' en de 'overlegbonden'.

Een enkele keer nam het OVB bij acties het voortouw. In 1977 blokkeerde de bond voor zeevarenden onder leiding van Jaap Koning de haven van Scheveningen. Daarmee werd succesvol verbetering van de arbeidsvoorwaarden afgedwongen. Vervolgens ging de bond weer ondergronds. Koning, nu een vitale zestiger, is nog steeds voorzitter van de bond voor zeevarenden en penningmeester van het OVB.

Dat OVB sloot zelfs een enkele CAO. Voor de haringpakkers sleepte Koning ooit een CAO in de wacht. En ook voor de stucadoors en de steigerbouwers kwam de organisatie op. Maar dat waren eenmalige OVB-contracten. De gevestigde bonden van FNV en CNV namen het daarna weer over.

'Het waren wel contracten die stonden als een huis. We regelen dingen die mensen willen. We zijn een organisatie voor en door mensen. Als we wat doen, leggen we daarover verantwoording af. Als we niet publiekelijk actief zijn, zijn we alleen verantwoording schuldig aan de leden.'

Koning wil dat het OVB klaarstaat op het moment dat de mensen zien dat revolutie nodig is. 'Die organisatie is er. Nu slikken de mensen het afbraakbeleid nog van de corrupte politici en overlegbonden. Maar dat houdt een keer op.'

De bond heeft vier panden in het land van waaruit de revolutie kan beginnen. Eén is Mathenesserlaan 385 in Rotterdam. Onder FNV'ers bekend als de Matennaaierslaan. Van daaruit ageerde het OVB en de vervoersbond LBV jarenlang tegen de FNV- en CNV-bonden in de haven. Die zouden zich te mak opstellen tegenover de havenbaronnen.

Gerrit IJzermans, bestuurder van de LBV, vindt dat de rol van LBV en OVB in de haven miskend wordt. Hij is bestuurder van de LBV en voorzitter van de ondernemingsraad van SHB, het uitzendbureau voor de haven. 'We hebben tienduizend leden. De LBV heeft de SHB, de havenpool, van de ondergang gered. De andere bonden strijken met de eer en houden de LBV buiten de deur.' Koning, de landelijk penningmeester, schampert: 'Tienduizend leden? Dan is jarenlang de kas getild en te weinig contributie afgedragen aan het OVB.' Een duizendtal lijkt dichter bij de waarheid te liggen.

IJzermans, een vlotte veertiger, is met zijn vrouw Annet Dolman en maat Jan Scheyltjens de drijvende kracht aan de nieuwe koers van de LBV en de breuk met het socialistische erfgoed van het OVB. De LBV heeft de Mathenesserlaan verlaten en huist nu in een kantoorflat in Rotterdam-Zuid. De OVB voert nog actie vanuit het oude pand.

'Wat hebben vijftig jaar klassenstrijd het OVB nu opgeleverd? Niets toch. De oude garde is vooral bezig met het onroerend goed. Laten we het dan anders doen. Neo-liberaal, zoiets ja.'

De ruzie tussen OVB en LBV wordt met alle middelen uitgevochten. Beide kampen bestoken de leden in Rotterdam met scheldbrieven over de andere partij. De Mathenesserlaan is volgens de LBV een uitgewoond pand, volgens de OVB is het leeggeroofd bij de vaandelvlucht naar Rotterdam-Zuid. Het OVB heeft ontslag aangevraagd voor Dolman en Scheyltjens, Dolman heeft zich ziek gemeld maar is toch actief voor de LBV. Binnenkort lanceert de LBV nieuwe, liberale statuten om de splitsing te formaliseren. Het OVB werkt aan royement van IJzermans en consorten.

Het conflict gaat terug tot 1994. Toen belde de Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen (NBBU) het OVB in Rotterdam. Van Drongelen, oprichter en nog steeds voorzitter van de NBBU, zocht een bond om een CAO mee af te sluiten. 'We hebben in de Pyttersen gekeken, het handboek van Nederlandse organisaties. De eerste bonden die we belden, durfden niet omdat de FNV hen onder druk zette. De LBV durfde wel', zegt hij.

In 1993 richtte de nu 64-jarige Van Drongelen de NBBU op als afsplitsing van de Algemene Bond van Uitzendbureaus. De ABU wordt volgens hem overheerst door de grote bureaus zoals Randstad, Vedior en Manpower en doet te weinig voor de kleine uitzendbureaus. De bekende druppel was een heffing die de ABU met FNV, CNV en MHP in de CAO had afgesproken. Het ging om 450 gulden die uitzendbureaus moeten betalen voor de uitwisseling van CAO-gegevens.

Van Drongelen wilde niet alleen een eigen club maar ook een eigen CAO. 'Dan heb je zeggenschap over de arbeidsvoorwaarden, de kern van het bedrijf.' En de OVB-bond LBV was bereid een CAO af te sluiten. Ad Melkert, toen minister van Sociale Zaken, erkende de CAO voor NBBU-leden. Sindsdien gelden er twee sterk verschillende CAO's voor uitzendwerk.

De bonden van FNV, CNV en MHP zijn furieus. De NBBU-CAO is volgens hen slechter voor uitzendkrachten dan hun CAO met de ABU. IJzermans vindt echter dat 'zijn' CAO beter is voor de werknemers. Van Drongelen kijkt naar zijn eigenbelang. 'Dit is een pracht-CAO voor werkgevers. Lekker dun. Hier is mee te werken.'

De oude garde van het OVB is razend. 'Het OVB heeft de CAO's van de LBV steeds afgewezen. Dit heeft niets met idealisme te maken. De uitzendkracht wordt hier alleen maar slechter van. Het is geldzucht. Ze vangen bloedgeld door de werkgeversbijdrage te incasseren.' De LBV krijgt jaarlijks ruim 30 duizend gulden voor de NBBU-CAO.

Door de LBV-CAO's komt er concurrentie in de betaling van werknemers. De lonen van uitzendkrachten of bewakers kunnen plots fors dalen. Bij de Gay Games in Amsterdam zijn de lonen van de beveiligingsmensen van uitzendbureau Randon verlaagd. Het gaat immers om evenementenbewaking en voor die sector heeft de LBV ook een concurrerende CAO afgesloten die ontheffing geeft van de bewakings-CAO. Dat heeft de LBV ook gedaan bij de benzinetankstations en in de horeca. Dat er toch mensen volgens een 'slechtere' CAO werken, hoeft niet te verbazen. 'Er zijn altijd mensen die op de arbeidsmarkt niets te eisen hebben. Die alles moeten aanpakken', zegt Han Westerhof van FNV Bondgenoten.

In de OVB-CAO's valt op dat fondsen ontbreken voor scholing, vut en werkgelegenheidsprojecten. Die fondsen zijn de kleine werkgevers een doorn in het oog. Zij vinden dat die alleen geld kosten. Toeslagen voor werk in de avond zijn lager en meestal vervallen ze helemaal voor werk op zondag. De zondag wordt bij het OVB zo een gewone werkdag.

IJzermans' voorkeur gaat uit naar geld voor de mensen. Maar de lonen zijn op het oog niet beter dan in de FNV-CAO's. Sterker nog, het OVB begint steeds op minimumloonniveau, een eis van minister Melkert voor erkenning naast de grote CAO's.

Wel vangt het OVB voor elke CAO een werkgeversbijdrage. 'De dertigduizend gulden van de NBBU en de andere werkgevers is hard nodig voor de bond - het kantoor, voor informatiemateriaal, onkostenvergoedingen en bijeenkomsten met leden. Dat moet betaald worden. Ik word er niet beter van. De FNV vangt trouwens 200 duizend gulden voor de ABU-CAO', zegt IJzermans.

FNV'er Westerhof vindt de vergelijking van de werkgeversbijdrage niet passend. 'De NBBU organiseert hooguit 5 procent van de uitzendmarkt, de ABU 95 procent. Als wij naar OVB-maatstaven betaald kregen, dan ontvangen we miljoenen. Bovendien delen we het geld met CNV en MHP. En we leggen er verantwoording over af. Publiekelijk, aan de leden en in jaarverslagen.'

Van jaarverslagen of ledenbijeenkomsten van de LBV heeft niemand gehoord. Ook Koning van het OVB niet. 'Ze hebben niet eens leden onder uitzendkrachten, in de horeca of bij tankstations. Als je zo bezig bent, moet je ook verantwoording afleggen.'

De FNV ziet het met lede ogen aan. De megabond in het bedrijfsleven, FNV Bondgenoten, beraad zich op acties en voorlichtingscampagnes. 'Ach', schamperen IJzermans en Van Drongelen, 'de FNV heeft zelf ook geen leden onder de uitzendkrachten'.

De werkgeverskoepel VNO-NCW vindt de LBV-CAO's niet helemaal koosjer. 'De Antillen-route van de arbeidsverhoudingen', heten ze daar binnenskamers. Dat betekent dat het wel mag maar eigenlijk niet hoort.

MKB Nederland is laconiek. 'Vroeger konden we van de ene FNV-bond naar de andere. Als de industriebond een CAO weigerde, gingen we naar de dienstenbond. Maar die zijn gefuseerd tot FNV Bondgenoten. Nu is de LBV het alternatief.'

Paars II wil de concurrentie verder stimuleren. Nadat Melkert de OVB-contracten heeft erkend, moeten bedrijven volgens het nieuwe regeerakkoord makkelijker een eigen CAO kunnen afsluiten. Ondernemingsraden en LBV kunnen hun slag slaan.

Meer over