InterviewVoorzitter Gezondheidsraad Bart-Jan Kullberg

Vaccins moeten nu écht naar de ouderen, vindt de Gezondheidsraad

Vier keer heeft de Gezondheidsraad nu advies uitgebracht over de vaccinatiestrategie, en al vier keer luidt dat in steeds duidelijker bewoordingen: vaccineer eerst de ouderen. Voorzitter Bart-Jan Kullberg: ‘De medisch-ethische inhoud moet leidend zijn voor beleid, niet de praktische bezwaren.’

De Gezondheidsraad wil zijn standpunt laten horen in de hoogoplopende discussie over de vaccinatiestrategie. Beeld Arie Kievit
De Gezondheidsraad wil zijn standpunt laten horen in de hoogoplopende discussie over de vaccinatiestrategie.Beeld Arie Kievit

Voorzitter Bart-Jan Kullberg van de Gezondheidsraad, tevens hoogleraar infectieziekten aan het Radboudumc, spreekt met de nuance die past bij een wetenschappelijk adviesorgaan, niet met grote woorden. Toch spreekt hij zich nu – bij hoge uitzondering – uit. Normaliter houdt het adviesorgaan van de regering zich bij zijn adviezen en laat daarna de politiek zijn gang gaan, zoals Kullberg meermaals benadrukt in het Zoom-interview met de Volkskrant maandagmiddag.

Maar nu wil de Gezondheidsraad zijn standpunt laten horen in de hoogoplopende discussie over de vaccinatiestrategie. De oproep is duidelijk: besteed de leveringen van de twee tot nog toe goedgekeurde vaccins van Pfizer en Moderna zo snel mogelijk voor minimaal 90 procent aan de 60-plussers ‘te beginnen bij de oudsten, ongeacht of ze wel of niet tot een medische risicogroep horen’. Dat nu nog geen ouderen worden gevaccineerd noemt de Gezondheidsraad ‘een onwenselijke situatie’, in het maandag naar minister Hugo de Jonge verstuurde advies.

Met het advies deze maandag over het Moderna-vaccin heeft u nu vier keer aan de minister geadviseerd eerst de ouderen te vaccineren. Waarom vindt de Gezondheidsraad dat zo belangrijk?

‘Het is uitzonderlijk te moeten adviseren in een situatie van schaarste aan vaccins. Dat maakt dat afwegingen een grote impact hebben. Iedere beslissing voor de ene groep betekent ook dat je een andere groep het vaccin onthoudt. Bij elke afwijking van de hoofdroute moet je je dus afvragen: wie ontneem ik nu het vaccin, wat betekent dat?

‘Specifiek aan covid-19 is dat de sterftekans zo uitzonderlijk steil oploopt bij hogere leeftijden, een 80-jarige heeft een veel grotere kans te overlijden aan het virus dan een 30-jarige. Dat betekent veel voor de vaccinatiestrategie.

Om de grootste gezondheidswinst te behalen, moeten de ouderen het eerst worden gevaccineerd, of die nou thuis wonen of in de verpleeghuizen. Dan vermindert de sterfte het meest en neemt ook de druk op de ziekenhuizen flink af.’

Er zijn nu 31 duizend medewerkers in de acute zorg gevaccineerd, er staan 350 duizend afspraken ingepland voor medewerkers in de ouderenzorg, maar er is nog niet één oudere ingeënt. Er wordt niet naar u geluisterd.

‘Mijn algemene boodschap is dat de vaccinatiestrategie wendbaar moet zijn. Er zijn voortdurend meevallers en tegenvallers bij de goedkeuring en levering van vaccins. We moeten dus ook niet zeuren als de minister nu ander beleid voorstelt dan een maand geleden. Dat je die koers om de paar weken moet bijstellen hoort bij een epidemie met telkens nieuwe ontwikkelingen.

‘De taak van Gezondheidsraad is een richting aangeven in de medische, ethische en maatschappelijke afwegingen. Dat betekent: dat de inhoud medisch leidend moet zijn voor beleid en dat de uitvoeringsaspecten secundair zouden moeten zijn. Dan is het aan de politiek een keuze te maken.

Op Kerstavond adviseerden wij het vaccin van Pfizer met voorrang in te zetten voor ouderen. Op dat advies zei minister Hugo de Jonge: ik ga de eerste groep zorgmedewerkers van de verpleeghuizen nu niet meer laten afbellen. Dat is dan de politieke keuze. Daar vind ik niets van, dat is aan de Kamer.’

Maar dan is de logistiek toch juist wel leidend?

‘Het Pfizer-vaccin bleek lastig kleinschalig te verstrekken via de huisartsen en de verpleeghuizen. Dat belemmert dan de uitvoering. Wij zeggen: doe maximaal je best, laat praktische bezwaren nooit leidend zijn over de inhoud. Ik verwacht dat de minister dinsdag in een Kamerbrief gaat aankondigen hoe hij toch de ouderen sneller kan gaan vaccineren.

‘Ik kan niet inschatten of er levens gered waren als begonnen was met de vaccinatie van ouderen. Maar we zeggen wel: zet de vaccins zo effectief mogelijk in, en dat doe je door de ouderen eerst te vaccineren. Ik ben ervan overtuigd dat de politiek dat nu goed heeft gehoord, dat gaan we merken. Anders zou ik teleurgesteld.. Of nee, laat ik dat niet zeggen.’

Waarom eigenlijk niet?

‘Het is altijd fijn als je advies wordt opgevolgd. Het gaat niet om gelijk krijgen, soms zijn er goede redenen om van de hoofdroute af te wijken. Dat de acute zorg voorrang kreeg is begrijpelijk en die ruimte om knelpunten op te lossen stond ook in ons advies. Maar er zijn nu ook allerlei lobby’s om voorrang waarvan je je echt moet afvragen: als die vragen zouden worden gehonoreerd, ten koste van welke groepen gaat dat?’

U heeft toch zelf ook geadviseerd om de werknemers in de langdurige zorg te vaccineren?

‘Wij zeiden: als mensen om medische gronden niet gevaccineerd kunnen worden, dan is het verstandig om de mensen om hen heen te vaccineren. Dat is bij eerdere vaccins gebleken. Bijvoorbeeld door de partners van patiënten met leukemie in te enten zodat de ziekte niet het huis binnenkomt. Maar dat is dan wel second best.

‘Door de praktische belemmeringen heeft de minister gekozen te beginnen met deze zogenaamde ringvaccinatie, de zorgmedewerkers om de ouderen in de verpleeghuizen heen. Maar het eigenlijke advies luidt: ga naar de patiënt zelf. Daar zit ruimte die de politiek genomen heeft. De vraag is of die aanpak net zo effectief is, als wanneer je de patiënten zelf had gevaccineerd.’

Sinds vorige week noemt u opeens getallen: minimaal 90 procent van de beschikbare vaccins van Pfizer en Moderna moeten voor ouderen zijn bestemd, schrijft u nu. Waarom deze omslag?

‘Toen wij zagen dat het Kabinet ervoor koos om te beginnen met de vaccinatie van zorgmedewerkers hebben we gezegd: hoe kunnen we in het volgende advies het woord ‘prioritair’ uit het vorige advies verduidelijken? Dat we echt bedoelen dat volgens ons bijna alle mrna-vaccins voor de ouderen bestemd zouden moeten zijn. Omdat die vaccins zo buitengewoon goed werken bij ouderen, terwijl vaccins het in het algemeen niet zo goed doen bij die groep. Dan kan het helpen er een getal aan te hechten.’

Bureaucratie belemmert snelle vaccinatie verpleeghuisbewoners
Ook de geleverde doses van het tweede goedgekeurde vaccin, dat van Moderna, zullen tot in februari in de koelcel liggen. De bewoners van de verpleeghuizen voor wie dit middel is bestemd, krijgen nog geen inenting.

Eerste vaccinatie in Nederland is een historisch moment
De spuiten gaan naar het museum

Wie mag wanneer een prik? Zes vragen over de komende vaccinatiegolf
Zorgmedewerkers van de verpleeghuizen vormen – naast hun collega’s in de acute ziekenhuiszorg die afgelopen weekeinde voorrang hebben gekregen – de eerste groep die in Nederland in aanmerking komt voor een vaccinatie.

Dit gebeurt er in jouw lijf als de prik is gezet
De eerste coronavaccins zijn gebaseerd op een sciencefictionachtige techniek waaraan wetenschappers tientallen jaren sleutelden. Hoe werkt die techniek, en wat gebeurt er precies in het lichaam zodra het vaccin is ingespoten?

In Assen zijn ze er helemaal klaar voor, en het maakt niet uit wie ze het eerst prikken
Terwijl beroepsgroepen dringen om vaccinatievoorrang, maken ze zich in het uit de grond gestampte XL test- en vaccinatiecentrum in Assen drukker om de plek van de vuilnisbak. ‘Prikken is prikken, het maakt ons niet uit wie.’

Nederland traag? Ook in andere EU-landen is er onvrede over het tempo van de coronavaccinaties
Als allerlaatste EU-land start Nederland komende week met het vaccineren van de bevolking tegen corona. Volgens CDA-minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) zou elders vooral symbolisch worden geprikt. Dat klopt niet. Toch is er ook onvrede in de buurlanden. Een overzicht.

Zo raakte Nederland achterop bij het vaccineren
‘Zorgvuldigheid’. Dat is het argument van Hugo de Jonge waarom Nederland pas weken later dan Duitsland begint met vaccineren. Een reconstructie van de Volkskrant toont een ander beeld.

Meer over