Uw verzekeraar kijkt in uw dossier: mag dat zomaar?

Dinsdag stemde de Tweede Kamer in met een nieuwe regeling voor orgaandonatie. De wet waarmee fraude in de zorg moet worden aangepakt kreeg een veel ruimere meerderheid, maar geen aandacht. Tot verbazing van de tegenstemmers D66 en SP. Zij vinden dat het medisch beroepsgeheim wordt verkwanseld. Hebben zij gelijk?

Gijs Herderscheê
null Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Wat regelt de wet?

Het wetsoorstel 'Verbeteren van toezicht, opsporing, naleving en handhaving in de zorg' versterkt de positie van zorgverzekeraars bij het opsporen van fraude, bijvoorbeeld bij declaraties voor zorg die gedekt wordt via de verplichte basisverzekering. Ze krijgen de mogelijkheid om in de agenda van de zorgverlener te kijken of de gedeclareerde behandeling op het aangegeven moment inderdaad in de agenda stond. In het uiterste geval kan een zorgverzekeraar het medisch dossier van een patiënt opvragen bij een zorgverlener.

De wet geeft de zorgverzekeraars dus meer mogelijkheden voor controles, maar ze weten nu ook al veel over hun klanten. Ze betalen de declaraties die zorgverleners indienen en controleren ze op doelmatigheid en rechtmatigheid. Op die declaraties staat al wat de patiënt mankeerde en welke behandeling is uitgevoerd. Alleen voor de geestelijke gezondheidszorg geldt een uitzondering en wordt op de declaratie niets vermeld over de kwaal.

Waarom wil het kabinet die wet?

Op een bedrag van 41,3 miljard aan declaraties voor de basisverzekering, werd vorig jaar voor 505 miljoen aan onjuiste declaraties geconstateerd. [RJF1] Het ging meestal om vergissingen. Slechts 2 procent van de fouten, 11 miljoen euro, was echt fraude. Daarnaast werd voor 2,4 miljard euro in eerste instantie niet uitbetaald omdat de rekening niet juist was ingevuld, een verkeerd tarief werd gedeclareerd of omdat de patiënt niet verzekerd was voor die zorg.

De veronderstelling van het kabinet is dat dit het topje van de ijsberg is. Artsen en andere zorgverleners hebben het beste met de patiënt voor maar verder zijn het net mensen. Zo zijn er gevallen bekend van 'upcoding'. In verzorg- en verpleeghuizen gebeurt dat bijvoorbeeld door bewoners een zwaarder zorgpakket - 'indicatie'- toe te kennen dan noodzakelijk. Het tehuis krijgt dan meer geld voor zorg. Medisch specialisten hebben bij een behandeling soms de keus om die volgens een aantal diagnose behandelcombinaties'- dbc's - te declareren. Een simpele behandeling levert minder op dan een iets complexere of een heel complexe. Maar er worden ook wel spooknota's ingediend voor verzonnen zorg. Dit fenomeen is vooral bij de pgb's, de zorgbudgetten, bekend.

Wat zijn de bezwaren?

De tegenstanders zien een aantasting van het medisch beroepsgeheim, een hoeksteen van de zorg. Het is essentieel dat een burger vrijuit met artsen kan spreken. Dat komt de behandeling ten goede. Het is cruciaal dat de gegevens niet met derden gedeeld worden die het voor andere doeleinden kunnen gebruiken - denk aan werkgevers, banken, verzekeraars, roddelbladen, twitteraars of chanteurs. Het beroepsgeheim aantasten is zwaar geschut. Zelfs als de vraag op tafel ligt of de zwijgplicht nog heilig is als een arts weet dat zijn patiënt een gevaar vormt voor zijn gezin of de samenleving - staan veel artsen pal voor het beroepsgeheim.

SP en D66 vinden dan ook dat alleen het jagen op fraudeurs te weinig reden is om het geheim te doorbreken. Zij vinden het schieten met een kanon op een mug, gezien de fraudeopbrengst in de afgelopen jaren. Het kabinet zet daartegenover dat je de omvang van fraude per definitie niet bij voorbaat weet maar dat alles moet gedaan aan de bestrijding, met aanpak of afschrikking. Om te voorkomen dat premie- en belastinggeld onjuist wordt besteed.

null Beeld anp
Beeld anp

Wat zeggen de voorstanders?

Die wijzen erop dat de zorgverzekeraar niet over één nacht ijs mag gaan. Er moet een heus 'stappenplan' doorlopen voordat het medisch dossier mag worden opgevraagd. De privacywaakhond College Bescherming Persoonsgegevens heeft daarbij meegekeken en goedkeuring gegeven. Het voorstel tornt wel aan het medisch beroepsgeheim van de behandelende zorgverlener die nu zijn gegevens moet delen met verzekeraars, maar die zijn zelf ook aan het beroepsgeheim gebonden. Dat beperkt het risico van het weglekken van informatie. De gegevens uit het dossier mogen bij de verzekeraar niet worden opgeslagen. Ook dat is om de privacy van de patiënt te garanderen. De patiënt, om wiens gegevens het gaat, moet achteraf door de zorgverzekeraar worden geïnformeerd dat zijn dossier betrokken was bij een fraudeonderzoek.

Minister Edith Schippers. Beeld anp
Minister Edith Schippers.Beeld anp

Hoe nu verder?

PvdA, VVD, CDA, SGP, PVV en de afvallige Kamerleden Houwers (ex-VVD), Van Vliet (ex-PVV) en Groep Bontes/Van Klaveren (ex-PVV) stemden deze week in de Tweede Kamer voor het wetsvoorstel. Als deze fracties ook in de Eerste Kamer voor zijn, wordt het binnenkort wet. Samen hebben zij in beide Kamers een ruime meerderheid. SP, D66 en GroenLinks, Partij voor de Dieren, 50 Plus, diens afvallige Klein en ChristenUnie zijn tegen en hopen in de Eerste Kamer andere partijen te overtuigen.

Meer over