Analyse

Ursula versus Charles schaadt reputatie van de Europese Unie

De blunder van EU-president Michel in het paleis van de Turkse president Erdogan lijkt de relatie met Commissievoorzitter Von der Leyen verder te verslechteren. Hij liet haar staan, terwijl hij zelf naast Erdogan ging zitten. ‘Michel wil de nummer 1 zijn’.

EU-president Michel gaat dinsdag naast de Turkse president Erdogan zitten in diens paleis in Ankara en laat Commissie-voorzitter Von der Leyen staan. Beeld AFP
EU-president Michel gaat dinsdag naast de Turkse president Erdogan zitten in diens paleis in Ankara en laat Commissie-voorzitter Von der Leyen staan.Beeld AFP

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie had het EU-president Charles Michel recht in zijn gezicht willen zeggen: die beschamende stoelendans in Ankara – er was geen zetel voor Von der Leyen bij hun gezamenlijke bezoek aan president Erdogan – schaadt de hele EU. Maar donderdag schortte Michel het wekelijkse overleg met Von der Leyen op. Sofagate krijgt steeds meer pootjes.

Het vaste overleg op maandag tussen de twee Brusselse EU-bazen is juist ingesteld om landjepik en publiek gekibbel te voorkomen. Geen overbodige luxe want de late ‘excuses’ van Michel via Facebook voor het zetel-incident, zijn voor Von der Leyen niet genoeg. ‘Michel wil per se de nummer 1 zijn. Het is dom dat te doen in het werkvertrek van Erdogan terwijl de camera’s draaien’, sneert een Commissie-ambtenaar.

Afdruipen naar de sofa

Het ‘euhm?’ van Von der Leyen, is inmiddels vereeuwigd in de digitale archieven. Ze slaakte deze verzuchting toen er dinsdag bij het gesprek met Erdogan voor haar geen zetel was naast de Turkse president en Michel de zijne niet aanbood. Met een strak gezicht nam ze plaats op een sofa.

Woensdagavond liet Michel via Facebook weten ‘te betreuren’ dat het beeld was ontstaan alsof het hem allemaal koud liet. Hij legde de schuld voor sofagate bij de ‘strikte interpretatie’ door de Turken van het Europese protocol dat hem net iets boven Von der Leyen stelt. Dat hij niet zijn zetel aanbood, was om het gesprek met Erdogan niet te verpesten.

Derde stoel

‘Onzin’, menen Commissie-ambtenaren. ‘Het incident was geen toeval.’ Zij zeggen dat Michels team het bezoek voorbereidde, inclusief de zetelschikking tijdens het werkoverleg. Voor de aansluitende lunch stonden opnieuw maar twee grote stoelen klaar: voor Michel en Erdogan. Daar werd snel een derde bijgezet, toen een medewerker van Von der Leyen er lucht van kreeg. ‘De Turken regelden dat in twee minuten.’

Dat Michels hand achter de protocollaire rangorde zat, blijkt uit een vertrouwelijke mail van de EU-delegatie in Ankara. Daarin staat dat een ambtenaar van Michel direct contact had met Erdogans protocolstaf en daarmee ‘een effectieve communicatie en coördinatie bemoeilijkte’ voor de EU.

In een andere vertrouwelijke nota, geschreven door Michels dienst, staat dat de protocolstaf de vergader- en lunchzaal niet mocht inspecteren omdat die naast de kantoren van Erdogan liggen. Anders, aldus Michels mensen, hadden ze geadviseerd de sofa te vervangen door een stoel voor de Commissievoorzitter.

Twee verschillende visies

Het beeld dat wereldwijd blijft hangen is dat van een kibbelende en zwakke Europese Unie. Waar Commissie-ambtenaren de geldingsdrang van Michel aanwijzen als oorzaak van de onenigheid – ‘hij wil altijd het voetlicht én de camera’s’ – wijten de medewerkers van de EU-president het gedoe aan de snoeiharde opstelling van Von der Leyen. ‘Ze gaat over lijken’, klinkt het.

Von der Leyen laat zeker niet over zich heen lopen, leden uit haar Commissie beamen dat. De ‘13de’ – de verdieping waar ze zetelt in het Brusselse Commissiegebouw – is een ‘schrikbegrip’ onder ambtenaren, ook de hoogstgeplaatste. ‘Je stuurt je informatie naar de 13de in volledige onwetendheid wat ermee gebeurt. Als er al iets mee gebeurt.’ Von der Leyen zou alleen een klein clubje Duitse adviseurs vertrouwen, mensen met wie ze al jaren samenwerkt.

Spanning onvermijdelijk

Nu is enige spanning tussen Michel (die de EU-toppen voorzit) en Von der Leyen (die het dagelijks EU-bestuur leidt) onvermijdelijk, dat zit in hun functie ingebakken. Beiden zijn ‘het gezicht’ van de Unie, beiden moeten hun positie bewijzen. De relatie tussen hun voorgangers – Juncker en Barroso als Commissievoorzitter, Tusk en Van Rompuy als EU-president – kende ook ijzige momenten.

De profileringsdrang van Michel en Von der Leyen is echter groter. Von der Leyen trekt beduidend harder aan de touwtjes dan Juncker. ‘Ze zit overal bovenop’, zeggen haar medewerkers. Michel op zijn beurt is aanzienlijk ambitieuzer dan Tusk en stuitert van de energie door het Europagebouw, zijn onderkomen.

Ondertussen zijn de verhoudingen veranderd. De EU is steeds meer Chefsache, een zaak van de regeringsleiders. Zij zijn het die bij crises de lijnen uitzetten, vaak gevoed door ideeën van de Commissie die vervolgens ook de uitwerking en financiering moet regelen. Dat maakt de positie van Michel niet benijdenswaardig: 27 leiders boven hem, een sterke Commissievoorzitter naast hem.

‘Samenwerken helpt beiden’, klinkt het schuldbewust in beide kampen. ‘Dit gedoe moet echt ophouden.’

Meer over