Uren met J.J. Voskuil

Het boek Lam naast leeuw (De Prom; fl 29,95) vloeit voort uit zeven 'thematische gesprekken' die de journalist John Heymans de afgelopen jaren met J.J....

Van iemand die zo'n toon aanslaat, hoeft men geen kritische houding te verwachten. Voskuil krijgt dan ook volop gelegenheid zijn eigen opvattingen over zijn leven en werk uit te serveren. Veel daarvan is ons inmiddels bekend, maar verspreid over de liefst tweehonderd pagina's die Heymans heeft uitgetikt, bevinden zich ook opmerkingen en nieuwtjes die de talloze Voskuil-adepten zullen doen smullen.

Zo bekent de auteur dat hij de zin 'Er kwam een ziekenbroeder aan die op Gerrit Komrij leek' uit de definitieve versie van Het Bureau schrapte, omdat zijn uitgever, Wouter van Oorschot, vreesde dat deze vergelijking al snel gedateerd zou raken.

Ook onthult hij dat hij uit respect voor de wens van Bert Weijde (die onder de naam Frans Veen in Het Bureau figureert, en van wie in 1994 postuum het intrigerende psychiatrisch dagboek Onder het ijs verscheen) diens dagboeken eigenhandig heeft vernietigd: 'Zes vuilniszakken vol. Ik heb alles verscheurd en dat was een vreselijk werk. (. . .) Ik neem nooit een taxi, maar toen hebben we die dagboeken in een taxi naar ons huis gebracht. Het was niet op een fiets te doen.' Vooruit dan maar.

Uitvoerig belijdt Voskuil zijn voorliefde voor 'gewone niks-gebeurtenissen' en zijn daarmee corresponderende afkeer van dramatiek en lawaai. Over de toekomst van zijn vak, de volkskunde, is hij somber gestemd: 'Het Bureau interesseert zich vooral voor de integratie van de nieuwkomers in de Nederlandse cultuur. Ze onderzoeken daar bij voorbeeld hoe de Marokkanen Sinterklaas gaan vieren. Ze gaan niet als antropologen in een gemeenschap wonen om een inzicht te krijgen wat daar precies gebeurt, maar ze blijven aan de buitenkant. Dat is geen volkskunde.'

Het Bureau is eigenlijk nu al een historische roman geworden. En Maarten Koning, de hoofdpersoon, mag dan aan het slot van het laatste deel nog onder ons zijn, hij zal door Voskuil niet opnieuw tot leven worden gewekt. 'Nu ik niet meer in de buitenwereld leef, is er ook geen noodzaak meer om de hulp van Maarten Koning in te roepen. (. . .) In alles wat ik nu nog zal publiceren, heet ik gewoon zoals ik heet.' J.J. Voskuil heeft gezegd.

Meer over