Nieuws

Universiteit van Aberdeen volgt Duits voorbeeld en geeft koloniale roofkunst terug aan Nigeria

De Universiteit van Aberdeen geeft een bronzen beeld terug dat in 1897 door het Britse koloniale leger is geroofd. Het gaat om een van de beroemde ‘Benin bronzes’, kostbare kunstvoorwerpen uit Benin City, dat in Nigeria ligt.

Neil Curtis, Head of Museums and Special collections, laat het hoofd van de Oba, ofwel koning, zien in The Sir Duncan Rice Library in Aberdeen. Beeld REUTERS
Neil Curtis, Head of Museums and Special collections, laat het hoofd van de Oba, ofwel koning, zien in The Sir Duncan Rice Library in Aberdeen.Beeld REUTERS

In een statement noemt de universiteit het beeld ‘een symbool van onrecht’. De beslissing valt enkele dagen nadat Duitsland het voortouw nam in het teruggeven van roofkunst. Daar maakte het ministerie van Buitenlandse zaken bekend dat alle bronsbeelden in Duitse handen terug zullen keren naar Benin.

Het Duitse besluit is historisch en voert de druk op in de kwestie. Want waar het soms nog ter discussie staat of iets roofkunst is, staat het in dit geval buiten kijf. De kunst is buitgemaakt tijdens een strafexpeditie van het Britse koloniale leger in 1897 tegen het koninkrijk Benin. De expeditie maakte een einde aan het koninkrijk, het Britse leger slachtte talloze mannen, vrouwen en kinderen af en roofde de stad en de paleizen leeg. Tienduizenden kunstvoorwerpen belandden in Europa.

‘Immoreel’

De Universiteit van Aberdeen is de eerste instelling ter wereld die een kunststuk afkomstig van de expeditie permanent teruggeeft aan Nigeria. Na een intern onderzoek concludeerde de universiteit dat de aanschaf van het beeld bij een veiling in 1957 ‘immoreel’ was geweest en zocht contact met de verantwoordelijke instituties in Nigeria. Eerder restitueerde de universiteit al stukken aan voormalig Britse koloniën Canada, Australië en Nieuw-Zeeland.

De universiteit verwacht het kunststuk binnen enkele weken terug te geven. Het gaat om een bijzonder fraai beeld, het hoofd van de Oba, ofwel koning. Volgens experts is het een topstuk uit de late periode van het koninkrijk Benin.

Onontkoombaar

Restitutie van de Benin-stukken is uiteindelijk ‘onontkoombaar’ zegt Pieter ter Keurs, hoogleraar Musea, Collecties en Samenleving aan de Universiteit Leiden. ‘Het gaat om stukken die zo overduidelijk via geweld zijn verkregen, dat er geen enkele morele reden is om de stukken in huis te houden.’ Het is niet zozeer de vraag of, maar wanneer deze stukken teruggaan. Een vraag die Duitsland en de Universiteit van Aberdeen inmiddels hebben beantwoord.

Europese musea zijn al jaren in gesprek met instellingen in Nigeria over de teruggave van de stukken. Of landen en instellingen nu over elkaar heen gaan buitelen met de restitutie van kunststukken, valt echter nog te bezien. De Universiteit van Aberdeen is eigenaar van het bronzen beeld en kan er in principe mee doen wat ze wil. Bij musea, zoals het British Museum of het Nationaal Museum van Wereldculturen in Nederland, zijn de collecties eigendom van de staat. Daarvoor is dus een beslissing op overheidsniveau nodig.

Meer over