Unie strijkt niet alle plooien glad

Pleidooien voor verdere uitbreiding van de EU gaan voorbij aan de historische les dat structuren in de samenleving zich niet snel laten omvormen, zegt Thomas von der Dunk....

Is een groter Europa ook een beter Europa? Ongeschokt door dereferendumuitslag en de financiële impasse bepleit Yoeri Albrecht (Forum,29 november) verdere geografische expansie omdat de Unie haar huidige ledenook heeft vooruitgeholpen. Waar (het vooruitzicht op) het lidmaatschapSpanje in een fatsoenlijke democratie veranderde, zou dat ook op de Balkanheilzaam werken, om van Turkije maar te zwijgen. Maar daarmee overschathij, net als Bush met Irak, de mogelijkheid diepgeworteldesamenlevingsstructuren door sturing van buitenaf in een paar decennia teveranderen. Servië is Spanje niet. Dat laatste was, ongeacht Franco, eenwesters land met de instituties van een civil society, niet gebaseerd oparchaïsche clanverbanden, zoals die zich voorbij Sarajevo vertalen inpatriarchaat, corruptie en cliëntelisme.

Marxistisch gesteld: omdat in Spanje de maatschappelijke onderbouw'deugde', liet na de dood van de dictator de politieke bovenbouw zich snelmoderniseren. En omgekeerd: omdat die op Sicilië als erfenis van hetrampzalige koninkrijk Napels nog niet deugt, heeft bijna anderhalve eeuw tucht van de eenheidsstaat Italië, geen einde aan de mafia weten temaken. De Russische of de Roemeense samenleving is niet minder doorgerottot op het bot.

De blindheid daarvoor bij de 'kosmopolitische' Europese elite gaatgepaard met nog een gevaarlijke blindheid. De toenemende heterogeniteit vande EU ondermijnt niet alleen haar slagkracht, maar daarmee ook hetvertrouwen van de eigen bevolking, dat niet met een wilde vlucht naar vorente herwinnen valt. De uitslag van het Grondwetsreferendum maakt duidelijkdat de EU op haar grenzen stuit, omdat steeds grotere bevolkingsgroepen demet uitbreiding gepaard gaande ontwikkelingen als een bedreiging voor deeigen levensstandaard beschouwen. Redelijk betaalde banen voor lageropgeleiden staan nu al door Poolse concurrentie op de tocht - zie hetwegtransport.

De liberalisering moge goed zijn voor de economie, in een democratievertalen de sociale gevolgen zich op termijn onvermijdelijk in de stembusof op straat. Met de tot mantra uitgegroeide kreet 'kenniseconomie' laatdit probleem zich niet bezweren: niet iedereen is voor Einstein in de wieggelegd. Evelien Tonkens legde op 16 november in haar Forumcolumn inzake deFranse geweldsuitbarsting terecht een relatie met het gebrek aantoekomstperspectief voor laagopgeleide mannen, die in een sociaal-cultureleen sociaal-economische, identiteitscrisis verkeren. Daarom heet ons Parijsstraks Rotterdam. Niet toevallig scoren de Fortuynisten daar goed.

Na het referendumdebacle bezwoeren alle politici dat de Unie nooit meerzonder volksraadpleging zou worden uitgebreid. Intussen zijn al vrijachteloos Macedonië en Bosnië op de pre-kandidatenlijst gezet, zodatopnieuw halve toezeggingen worden gedaan. In het licht van de internecohesie van de EU past hiervoor maar één woord: roekeloos.

Meer over