ReportageGriekenland

Uitzicht op de Akropolis, maar de terrassen blijven leeg in Griekenland

Na tien jaar economische crisis kreeg Griekenland met de coronacrisis een nieuwe klap. Toeristen moeten het zomerseizoen redden. Dat heeft het land harder nodig dan nieuwe bezuinigingen vanuit Brussel.

Het zomerseizoen in Griekenland: toeristen blijven weg.  Beeld AFP
Het zomerseizoen in Griekenland: toeristen blijven weg.Beeld AFP

‘Laat de toeristen alstublieft zo snel mogelijk terugkomen’, zegt Tatiana Karassavidu, eigenaar van een winkel in esoterische stenen en sieraden in het centrum van Athene. ‘Ik mocht na de lockdown weer open, maar ik heb geen klanten. Toeristen zijn er nog niet en Grieken hebben geen geld meer in hun portemonnee.’ Een tweede coronagolf betekent voor haar ‘einde oefening’, zegt ze met een resoluut handgebaar.

Griekenland opende deze week zijn grenzen voor buitenlandse toeristen om nog iets te redden van het cruciale zomerseizoen, maar ober George Zamanis heeft op deze vroege donderdagochtend nog geen toerist gezien. De tafels van zijn traditionele eethuis Diodos met uitzicht op een zonovergoten Akropolis zijn leeg. ‘Ik weet niet of de toeristen nog wel komen. Misschien zijn ze bang om hierheen te reizen en dan in de metro of op de ferry te stappen.’

De lockdown die Griekenland half maart al invoerde om een corona-uitbraak te voorkomen, heeft de Grieken hard getroffen. Na jaren van keiharde bezuinigingen, als gevolg van de financiële crisis die in 2010 uitbrak, gloorde er juist weer een beetje licht aan het eind van de tunnel. De economie trok weer aan, maar corona maakte een abrupt einde aan die stijgende lijn: voor 2020 is een krimp voorspeld van zo’n 10 procent.

534 euro per maand

Het pakket aan maatregelen dat de Griekse overheid heeft getroffen ter waarde van 24 miljard om gedupeerde bedrijven en werknemers te compenseren is volgens de Grieken bij lange na niet genoeg. ‘Ik kreeg 534 euro per maand toen het restaurant dicht moest’, zegt ober Zamanis. ‘Hoe moet ik daar mijn gezin van onderhouden? En wat dacht je van de rekeningen voor internet of elektriciteit.’

‘We werken alleen nog om de rekeningen te betalen’, zegt ook de 35-jarige Tatiana Shumaherova. Van de omzet in haar koffietentje vlak bij Victoria-plein, het epicentrum van gestrande illegale migranten in Athene en bepaald niet de beste buurt, is nog slechts eenvijfde over. ‘Ik heb een paar vaste klanten, maar dat is het.’ Voor de zomer vreest ze het ergste. ‘Grieken ontvluchten doorgaans de hitte van de stad en toeristen zie ik hier niet zo snel terugkomen.’

George Zamanis, ober Beeld Carlijne Vos
George Zamanis, oberBeeld Carlijne Vos

Shumaherova boort nu haar spaargeld aan, maar of ze het volhoudt is de vraag. ‘In september weet ik of ik het heb gered.’ Pas na de zomer zullen de faillissementen komen en ‘breekt voor Griekenland het uur van de waarheid aan’, denkt ook Konstantinos Michalos, president van de Griekse werkgeversvereniging (Kamer voor Handel en Industrie) en een belangrijk adviseur van de Griekse regering ten tijde van de keiharde bezuinigingen die door de zogenoemde Trojka – de geldschieters van de EU, het IMF en de Europese Centrale Bank – werden opgelegd om de torenhoge staatsschuld (176 % van het bbp in 2019) af te bouwen.

Sociale onrust

In zijn luxueuze kantoor in het centrum van Athene waarschuwt Michalos Europa om Griekenland niet opnieuw het mes op de keel te zetten. ‘Nieuwe bezuinigen opleggen aan de Grieken, na tien jaar lijden onder een recessie, leidt gegarandeerd tot sociale onrust en politieke instabiliteit. Dat is het laatste dat Europa nu, ten tijde van een ongekende mondiale crisis, kan gebruiken aan zijn buitengrens, zeker gezien de oplopende spanningen met Turkije.’

Griekenland ontvangt volgens de huidige plannen van de Europese Commissie 32,5 miljard uit het herstelfonds van 750 miljard, waarover de Europese regeringsleiders vrijdag vergaderen. Michalos vreest dat hieraan voorwaarden zullen worden gekoppeld. Terecht, vindt hij, zolang die ‘verstandig en zorgvuldig’ worden geformuleerd. ‘We moeten dit moment aangrijpen om de economie structureel te hervormen. We zijn veel te afhankelijk van het toerisme terwijl er potentie is in andere sectoren: de industrie en de landbouw.‘

Diversificeren en innoveren is nodig, maar vraag niet weer om hervormingen van de publieke sector, vindt hij. ‘Onze economie is gebaat bij een stabiel en – idealiter - politiek neutraal overheidsapparaat. Als je elke vijf jaar sleutelt aan de publieke sector en sociale en fiscale afdrachten omhoog gooit en dan weer omlaag, leidt dat tot onzekerheid en vertraging van economische ontwikkeling. Daarmee stoot je potentiële investeerders af. Dat roep ik al 15 jaar tegen elke nieuwe regering.’

Tatiana Karassavidu, eigenaar van een winkel in esoterische stenen en sieraden Beeld Carlijne Vos
Tatiana Karassavidu, eigenaar van een winkel in esoterische stenen en sieradenBeeld Carlijne Vos

Voor de Nederlandse minister Hoekstra en zijn bondgenoten uit de ‘vrekkige vier’ heeft Michalos daarom slechts een vraag. ‘Gaan we het Europese project voortzetten of laten we de Unie uit elkaar vallen en is het straks ieder voor zich met gesloten grenzen? We hebben de luxe nu niet om dit gevecht te voeren. We hebben eenheid en solidariteit nodig. Dit is een mondiale crisis die draconische keynesiaanse investeringen vereist om te voorkomen dat de economie instort en massawerkloosheid ontstaat. Het is onvermijdelijk dat dan de schulden oplopen.’

Joggers

De terugkeer van buitenlandse toeristen is voor Griekenland van levensbelang. De economie draait voor een kwart op de toeristische uitgaven in hotels en horeca; op populaire eilanden als Mykonos, Santorini en Corfu is het zelfs 80 tot 90 procent. De ondernemers hopen deze zomer toch nog 30 procent van de omzet te halen, maar dat lijkt vooralsnog optimistisch. De panoramische wandelroute om de Akropolis is deze donderdagochtend uitgestorven, op een paar joggers na. Het plein voor het museum waar normaliter duizenden bezoekers zich verdringen om de architectonische schatten te bewonderen, is compleet verlaten.

In de toeristische wijken Plaka en Monastiraki rondom de Akropolis kijken winkeliers en obers vanuit hun lege zaken verveeld naar buiten. Een oude man hangt met een stok stoffige kleding tegen zijn gevel vol bekende souvenirs. Tegen beter weten in; toeristen heeft hij al maanden niet gezien. Veel rolluiken zijn nog dicht. ‘Het gaat zeker twee jaar duren voordat we hier bovenop komen’, verzucht Nikos Sefeziadis die drie schoenwinkels heeft op de bekende vlooienmarkt van Monastiraki. ‘Kijk, hoe rustig het is. Zelfs Grieken komen niet naar het centrum omdat ze de metro niet in durven.’

Stelios Tsiknias, eigenaar fietsenwinkel. Beeld Carlijne Vos
Stelios Tsiknias, eigenaar fietsenwinkel.Beeld Carlijne Vos

Het zomerseizoen is wat Sefeziadis betreft verloren. ‘De overheid heeft haar best gedaan om ons tijdens de lockdown te compenseren. We kregen 40 procent huurverlaging en mijn personeel kreeg een uitkering, maar daarmee zijn alle andere rekeningen niet betaald. Ik heb voorraden voor dit seizoen besteld, maar heb nu geen geld om mijn leveranciers te betalen en ook geen klanten om de spullen aan te verkopen.’ De fondsen vanuit Brussel kunnen wat hem betreft geen dag te vroeg komen. ‘Covid-19 is niet mijn schuld, waarom moet ik nu mijn spaargeld aanspreken?‘

Toch vindt Sefeziadis net als de meeste Griekse gedupeerde ondernemers dat de overheid er goed aan heeft gedaan om direct een lockdown in te voeren. ‘Anders hadden we hier ook een uitbraak gehad zoals in Italië of de VS.’ Ook een verkoopster in een juwelierswinkel staat pal achter haar regering. ‘Wij hebben laten zien dat het hier in Griekenland veilig is; we hebben een epidemie kunnen voorkomen.’ Ze heeft zelfs al drie of vier buitenlandse klanten gehad, zegt ze vol vertrouwen.

De grootste vrees bij de Griekse ondernemers is een tweede golf. Op het feesteiland Mykonos en in uitgaanswijken in Athene werden eerder deze maand al clubs gesloten omdat het er te druk was. ‘Hopelijk nemen toeristen ook zelf verantwoordelijkheid’, zegt de 28-jarige Stelios Tsiknias. Over zijn zaken hoeft hij zich geen zorgen te maken. De fietsen zijn niet aan te slepen nu mensen het openbaar vervoer vermijden en in Athene worden zelfs al de eerste fietspaden aangelegd. ‘Hopelijk brengt deze epidemie toch wat goeds en leidt het tot duurzame gedragsveranderingen.’

Complot-theorieën

Een recente peiling van het Griekse onderzoeksbureau Pulse wijst uit dat 76 procent van de bevolking achter de strenge maatregelen van de overheid staat en meende dat er sprake was van een ‘serieus gezondheidsgevaar’. Toch leven er ook complottheorieën, vooral onder laagopgeleiden. Het virus zou zijn gebruikt om burgers te ‘intimideren’, persoonlijke data af te troggelen, vaccinaties af te dwingen en stiekem omstreden maatregelen door te voeren zoals de implementatie van G5-netwerken.

Taxichauffeur George Freris, mondkapje voor een woeste grijze baard, noemt de manier waarop de Griekse overheid heeft gehandeld ‘een grote grap’. ‘Eerst onze levens verwoesten met een maandenlange lockdown; ons alles afnemen en dan de grenzen weer wijd open?’ Wat hem betreft is het een complot om Griekenland naar de hand van Duitsland te zetten. ‘Til hier een steen op en je vindt er Duitsers met hun eigen belangen.‘

Meer over