'Uit oogpunt van veiligheid nu ingrijpen'

Stoppen met gaswinning is het veiligst, maar niet realistisch. Reduceren beperkt het risico op aardbevingen ook.

DOOR ANA VAN ES

'Mensen met scheuren in hun huizen die ze net opgeknapt hadden. De meneer die zijn badkamer had gerenoveerd, waar nu alweer scheuren in zaten. We hebben de verhalen van die mensen gehoord, lazen de schrik op hun gezichten. We dachten: dit gaat echt over iets. Hier moeten we maar even het voortouw in nemen.'

Jan de Jong (61) is inspecteur-generaal der Mijnen. Deze week zal de Tweede Kamer tot drie keer toe praten over het rapport dat zijn inspectie, Staatstoezicht op de Mijnen, uitbracht naar aanleiding van de aardbeving in het Groningse Huizinge in augustus 2012. De conclusies veroorzaken commotie: naarmate de gasproductie in Groningen toeneemt, komen er meer aardbevingen en ze kunnen veel zwaarder worden dan altijd is aangenomen.

U adviseert minister Kamp van Economische Zaken: de gaswinning moet worden beperkt. Zo snel mogelijk. Waarom?

'De NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij, red.) geeft aan: ze willen gebouwen versterken. Goede zaak, moet je doen. De NAM zegt ook: we gaan studeren op de risico's. Moet je ook doen. Maar dat verandert allemaal niets aan de kans op een aardbeving. Het enige wat daarop effect heeft, is het beperken van de productie van aardgas. Stel: we gaan terug van 50 miljard kubieke meter gas naar 30 miljard, dat is een reductie van 40 procent. De kans op een grote beving, blijkt uit ons onderzoek, daalt dan ook met 40 procent.'

U zegt niet: stop maar met die gaswinning.

'We hebben gezegd: reduceer zoveel als mogelijk en realistisch is. Helemaal stoppen is het veiligste. Je hebt dan een grote kans dat je na anderhalf jaar geen aardbevingen meer hebt. Maar dat is niet realistisch. Toen wij ons advies schreven, vroor het stevig. Mensen moeten nu eenmaal gas hebben. Dat begrijpen ook de Groningers. Maar reduceer het zoveel als mogelijk.'

De minister legt uw advies naast zich neer. Hij wil eerst meer onderzoek doen. Is dat onverantwoord?

'Het is een afweging van de minister. De minister heeft meer belangen te behartigen dan de veiligheid in Groningen. Als hij alleen naar veiligheid zou kijken, zou hij ons advies opvolgen.'

Premier Rutte zei afgelopen week in Groningen: veiligheid heeft onze 'absolute topprioriteit'. Maar de gasproductie wordt niet verminderd.

'Ach, ik heb er niet zo'n oordeel over. Wat ik belangrijk vind, is dat ons advies een enorme impact heeft gehad. Bij de NAM, bij het KNMI, in de politiek. Daar mag ik niet over mopperen. Maar de minister heeft te maken met meer dingen dan alleen veiligheid. Dat respecteer ik.'

Kamp wil meer onderzoek doen. Het kan nog jaren duren voordat er echt iets verandert.

'Als je nu direct de gaswinning vermindert, zie je pas na 12 tot 16 maanden effect: minder bevingen. Stel je die beslissing een jaar uit, dan komt er een jaar bij. En als uit die studies naar voren komt dat er technische maatregelen genomen moeten worden, bijvoorbeeld het boren van nieuwe gasputten, loopt het op tot 36 maanden. Uit oogpunt van veiligheid zeg ik daarom: je moet nu ingrijpen.'

Wat opvalt: de NAM accepteert dat gaswinning de oorzaak is van de aardbevingen. In het verleden werd dat verband ontkend.

'De directeur van de NAM heeft daar zijn excuses voor aangeboden. Het is een goede zaak dat ze nu begrijpen dat ze hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Hun sense of urgency is aangewakkerd omdat hun eigen deskundigen tot dezelfde conclusies komen als wij. Ons onderzoek heeft hen geholpen om de zaak nog eens nader te bekijken. Het initiatief ligt wel bij ons. Ik weet niet of ze het uit zichzelf hadden gedaan.'

Staatstoezicht op de Mijnen - de naam stamt uit de Franse tijd en hield stand na sluiting van de mijnen in Nederland - zit verstopt op een etage van een rijkskantoor aan een rafelrand van Den Haag. Dit is geen inspectie die vaak in de schijnwerpers staat. De Jong, die zijn carrière begon als boormeester bij Shell, vindt onderzoek naar risico's in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van, zoals hij het zegt, 'de oliemaatschappijen'. Graag had hij dan ook gezien dat de NAM het dossier aardbevingen voortvarend had opgepakt.

'Het is hun verantwoordelijkheid. In 2009, na de vijfde zware aardbeving in zes jaar tijd, zeiden we tegen de NAM: jullie moeten dit heel serieus gaan onderzoeken. Zij beloofden hun computersimulatiemodel aan te passen. Daar zijn ze twee jaar mee bezig geweest. Dat is op zichzelf niet onredelijk, zulke onderzoeken kosten tijd. Maar tijdens de beving in Huizinge waren ze nog niet zover dat ze het model konden toepassen op aardbevingen. Toen hebben we gezegd: wij doen dit onderzoek zelf.'

Hoe zwaar kan zo'n aardbeving volgens u worden? Het KNMI noemt 5 op de schaal van Richter als nieuw maximum.

'Wij zeggen: er is geen maximum te bepalen. Daarvoor is meer onderzoek nodig. Het KNMI gaat uit van een maximale beving tussen 4 en 5. Zij kijken naar bevingen in andere gasvelden. Maar het gasveld in Groningen is veel groter dan alle velden die het KNMI heeft onderzocht. Je kunt dat niet zomaar vergelijken. Maar we hebben zelf ook wat rekenwerk gedaan en we verwachten inderdaad dat het ergens tussen 4 en 5 zal liggen.'

Het kan ook meer zijn. In uw rapport wordt zelfs een kracht van 6 genoemd.

'In het rapport hebben we hypothetisch gerekend met een kracht van 6. Maar dat is echt zuiver statistisch. Daarvoor is nu geen enkel aanknopingspunt. Wij zeggen: als die beving in de praktijk tussen de 4 en 5 uitkomt, is dat al veel. Dat is veel ernstiger dan de aardbeving in Huizinge. En een herhaling van Huizinge vinden die Groningers ook niet zo fijn.'

U schrijft: het risico voor Groningers is 'heel groot'. Hoe groot is dat? Gaan er slachtoffers vallen?

'Heel zwakke gebouwen kunnen bezwijken. Schoorstenen kunnen van daken vallen. Dat vind ik zelf een groot risico. Persoonlijk letsel is niet uit te sluiten. Als een schoorsteen omvalt en iemand loopt daar onderdoor, kan het fout aflopen. Maar ik verwacht niet dat veel mensen direct in hun veiligheid bedreigd raken en dat met de dood moeten bekopen.'

De wet geeft u de bevoegdheid zelf de gaskraan dicht te draaien. Waarom doet u dat niet?

'De gevolgen zijn zo groot dat ik hier geen gebruik maak van mijn mandaat. Als wij op booreilanden onveilige situaties aantreffen, dan wordt de zaak stilgelegd, volgen er boetes, processen-verbaal. Dat besluiten wij zelf. Maar bij zo'n enorm gasveld is het niet goed als ik zelf ga zeggen: jongens, laten we de zaak maar insluiten. Daarvoor spelen er te veel andere belangen. De minister moet dat doen.'

Reactie van de NAM

'Het klopt dat het jaren duurde voordat het computermodel klaar was. Het is ingewikkelde materie. Door het Groninger gasveld lopen 1.800 breukvlakken. Ten tijde van de aardbeving in Huizinge was het model klaar, maar we waren nog niet zover dat we data van aardbevingen konden invoeren. Door het onderzoek van Staatstoezicht op de Mijnen is dat allemaal in een stroomversnelling geraakt. Hun onderzoek was voor ons aanleiding onze eigen studies te versnellen. Vanaf midden jaren '90 staat voor ons vast dat de aardbevingen in Groningen door gaswinning worden veroorzaakt. Dat is dus niet nieuw. De excuses van de directeur van de NAM zien op de situatie vóór begin jaren '90. Wat wel nieuw is, is dat de aardbevingen zwaarder kunnen zijn dan een kracht van 3,9 op de schaal van Richter. Staatstoezicht op de Mijnen heeft ook daarin het voortouw genomen.'

undefined

Meer over