Typografische avonturen

Elke pagina van het boek bevat een illustratie van een huis zonder gevel. Uit rode steentjes opgebouwde muren verdelen het huis in de gebruikelijke onderdelen: kelder, woonkamer, badkamer, slaapkamers en zolder....

When the Cat's Away... heet dit geestige en nog verkrijgbare kinderboek, dat in in 1983 werd uitgebracht door een uitgeverij die onder boekengekken een bijzondere reputatie geniet: Kickshaws, gedreven door John Crombie en Sheila Bourne. Bijna twintig jaar geleden begonnen ze met het maken van boeken in hun drukkerij in het hartje van Montparnasse in Parijs.

Een duo-tentoonstelling in museum Meermanno-Westreenianum in Den Haag (tot en met 30 november) en de Amsterdamse boekwinkel Minotaurus (tot en met 15 december) toont onder de titel 'Kickshaws: 'n typografisch avontuur in Parijs' een oogst van bijna negentig uitgaven, waarvan er geen twee op elkaar lijken. Nol Sanders van boekhandel Minotaurus: 'Alle uitgaven van Kickshaws, dus ook When the Cat's Away, worden in hoogdruk gedrukt. Het boekje zou eigenlijk in het Nederlands moeten verschijnen, maar in off-set bereik je nooit die warme kleuren.'

De boeken van Kickshaws worden verzameld door bibliofielen, maar ontsnappen door hun experimentele en speelse uiterlijk aan het beeld dat bibliofiele edities doorgaans aankleeft. Een prachtig voorbeeld is One Hundred Million Million Poems van Raymond Queneau, een vertaling van Crombie zelf die als freelance vertaler werkzaam is voor de Unesco. Op de handpers maakte hij het origineel na, waarbij door het verleggen en combineren van honderden smalle strookjes steeds wisselende gedichten kunnen ontstaan.

Bij Kickshaws verscheen meer werk van de taalvirtuoos Queneau in bijzondere uitvoering, maar om onnaspeurlijke redenen raakte Crombie halverwege de jaren tachtig in aanvaring met de zoon van de in 1976 overleden Queneau en uitgeverij Gallimard - eerder waren er nooit problemen over de auteursrechten. Na slepende processen nam Crombie wraak met Cette galère: bijtende teksten vergezellen de door Sheila Bourne gemaakte 'koppen' van de zoon, de uitgever en de vele justitiële autoriteiten die bij het conflict waren betrokken. Collage-achtige illustraties, die de woede niet verhullen en de bureaucraten op onvergetelijke wijze portretteren.

Eindeloos speelt het drukkersduo met het loden zetmateriaal, maar het is hun nog niet genoeg: sjablonen, elastiekjes en paperclips worden naar believen toegevoegd om een expressief effect te bereiken. Maar het zijn niet alleen de grafische vondsten die verbluffen; veel meer nog is het de symbiose van - soms zelfs onleesbare - typografie, taalacrobatiek en weergaloze illustraties die de boeken van Kickshaws zo uniek maken. Museum Meermanno laat de niet meer verkrijgbare uitgaven zien; bij boekhandel Minotaurus zijn de tentoongestelde boeken tevens te koop. De catalogus kost ¿ 15,-.

Hub. Hubben

Meer over