Twijfelende twintiger (v) met hitserie

Ze geeft zichzelf in haar rauwe comedy Girls, tweede seizoen nu op betaalzender HBO, nogal bloot - ja, ook letterlijk. Dat maakt Lena Dunham (26) geliefd en gehaat, maar in elk geval een van de meest besproken vrouwen van het moment.

Tot vier jaar geleden stond er een filmpje op YouTube waarin een studente zich wast in een fontein. Het tafereel vindt plaats op de campus van Oberlin College, een artistieke privéschool in Ohio. Ze draagt alleen een bikini, haar stevige dijen en mollige buik zijn goed zichtbaar. Terwijl ze haar tanden poetst, verzoekt een campusbeveiliger haar uit de fontein te stappen.

De studente creatief schrijven plaatste de video op YouTube voor haar vrienden in New York, zodat zij er ook om konden lachen. Onbedoeld ging het filmpje viral: binnen een jaar werd het anderhalf miljoen keer bekeken en kwamen er duizenden reacties op. Die gingen vooral over het lichaam van de vrouw. Ze was te dik, of juist niet te dik, en haar borsten lelijk.

Het is een van de weinige keren dat Lena Dunham, want over haar gaat het, iets verwijderde van het internet. De 26-jarige schrijfster, actrice en regisseur is niet terughoudend met het verstrekken van persoonlijke informatie. In al haar werk staat Dunham zelf centraal, de belevenissen van haar personages baseert ze op privébeslommeringen of die van haar vrienden. Dat exhibitionisme maakt haar geliefd en gehaat, maar in elk geval een van de meest besproken vrouwen van dit moment.

Op Dunhams cv staan korte verhalen voor het Amerikaanse tijdschrift The New Yorker en de arthousefilm Tiny Furniture (2010). Ze is het bekendst om Girls, de rauwe komische HBO-serie die ze bedacht, schrijft en waarin ze eveneens de hoofdrol speelt. Girls gaat over vier jonge vrouwen in het New Yorkse Brooklyn die veel willen, maar weinig doen. De openheid over seks, abortus en drugs in de serie - maar dus ook in haar eigen leven - maakte Dunham tot het lievelingetje van jong, links en ruimdenkend Amerika. Ja, ze maakt zich vaak zorgen of ze niet te veel van zichzelf prijsgeeft, zei ze tegen The Telegraph. Maar: 'Tegelijkertijd zou ik niet weten hoe ik het anders zou moeten doen.'

Bij het maken van de film Tiny Furniture in 2010 zocht ze nog een zinvolle levensinvulling. Pas afgestudeerd trok ze in bij haar ouders om deze film te maken over een jonge vrouw die, jawel, pas afgestudeerd bij haar ouders intrekt.

Die onzekere tijden zijn voorbij: onlangs won ze twee Golden Globes voor Girls in de categorie comedy, voor 'beste serie' en 'beste actrice'. Het Amerikaanse opinieblad Time riep haar uit tot 'coolest person of 2012'. In oktober tekende ze een boekencontract van 2,8 miljoen euro voor een bundel met essays over de dingen die ze als jonge vrouw heeft 'geleerd'. De uitgever Random House roemde haar als de volgende David Sedaris of Nora Ephron.

'Jammer dat Lena Dunham nooit mijn beste vriendin zal zijn en dat we nooit samen aan de coke kunnen op een rave voor homo's', twitterde een Amerikaans meisje naar aanleiding van de laatste aflevering van Girls. Het is een van de duizenden tweets van vrouwen en homo's die openlijk fantaseren over hoe het is om in haar wereld te leven.

Er is ook kritiek. Vaak hangt die samen met haar geprivilegieerde achtergrond: als dochter van een fotografe en een kunstenaar groeide ze op tussen de creatieve elite van New York. De school die ze als kind bezocht in Brooklyn Heights heeft geen cijfersysteem, omdat men niet gelooft in 'het geven van numerieke waarden aan de individuele academische ontwikkeling'. Docenten schrijven daarvoor in de plaats pagina's tellende verslagen over elke student.

Weer een rijk kind dat het zo zwaar heeft met haar bevoorrechte leven, is de teneur van de kritiek. De feministische blogger Elizabeth Gumport, een fan van Dunham, vatte het zo samen: 'Het probleem voor de critici is niet de manier waarop ze haar verhaal vertelt, maar het feit dat ze denkt dat haar verhaal de moeite waard is om te vertellen.'

Zelfs tot in de hoogste regionen van de Amerikaanse pers wordt er over haar al dan niet misplaatste exhibitionisme gesproken. Kunstredacteur Katherine Boyle van The Washington Post vergeleek Dunham met Kim Kardashian, een Amerikaanse realityster die bekend is vanwege haar welgevormde achterwerk en diverse showbizzhuwelijken. 'Ze volgt het businessmodel van Kardashian: overshare, overexpose en wordt bekend om wie je bent.' Ze rekt de fatsoensgrenzen op, vindt Boyle, omdat ze openlijk praat over dingen 'die de meesten van ons niet op onze Facebook-timeline zouden plaatsen'.

En juist dat zou het succes van de jonge schrijfster en actrice weleens kunnen verklaren. De wereld van de twintigers, logischerwijs het speelveld van Dunham, is er een van doen geloven. Ja, ze delen online alles over hun leven, maar vooral om te laten zien hoe fantastisch dat leven is. Op vrijdagavond overspoelen zij Facebook met statusupdates vanaf goede feesten. Degenen die op de bank met een dekentje naar The Voice Kids zitten te kijken, houden zich afzijdig - te treurig. Succes wordt gedeeld, falen niet. Tenzij de ellende ironisch verpakt kan worden ter meerdere eer en glorie van de spitsvondigheid van de betreffende auteur.

Dunham doet dat ook, maar laat tegelijkertijd de wereld zien achter de façade van de Facebook-timeline. Haar karakters in Girls denken na over hun online-identiteit, maar de kijker ziet dat ze dat thuis doen, verveeld en in spuuglelijk huispak.

Ze toont soms daadwerkelijk wat er gebeurt op Facebookplekken die anderen niet kunnen zien. Zo schreef ze in augustus een kort verhaal in The New Yorker over een privébericht dat ze van haar ex-schoonmoeder Nancy kreeg. 'Hi Lena, Bill en ik herinneren je met plezier en liefde, maar het is tijd om deze Facebookconnectie te verbreken. Ik ga je blokkeren. We wensen je het beste!' 'What the fuck', schrijft Dunham: alsof ze het überhaupt had gemerkt als haar ex-schoonmoeder haar zou ontvrienden. In plaats daarvan meldt deze Nancy het expliciet in een privébericht en gooit er ook nog een blokkade over - een fijne botsing van de generaties. Dunham wil haar ex-schoonmoeder een bericht met allerhande krachttermen terugsturen, maar in plaats daarvan belt ze haar moeder. Huilend, over al deze volwassen onbarmhartigheid.

Het is het goudeerlijke exhibitionisme van de schrijfster, dat ook een fysieke vorm kent: ze heeft, zoals ook al uit de beschrijving van het filmpje over de fontein bleek, allerminst een perfect bikinifiguur. Dat weerhoudt haar er niet van veelvuldig naakt door het beeld te lopen. 'Na series zoals The Hills en Gossip Girl waarin iedereen bloedmooi en rijk is, is zij een verademing', zegt Meike Bergwerff (26), die sinds het zien van Girls fan is. 'Ze laat veel van zichzelf zien, naakt en hard. Dat is een risico in het preutse Amerika, maar ze krijgt er nu lovende kritieken door.'

Niet dat Dunham nooit twijfelt over haar lijf. De opmerkingen onder het filmpje op YouTube deden pijn, bekende ze tegenover The New Yorker. 'Ik houd mezelf constant voor: zo zie ik er nou eenmaal uit - fuck you, maar tegelijkertijd denk ik: ik wil mezelf bedekken.' Die ambivalentie spreekt ook uit Girls. Bij de pitch zei ze tegen HBO: 'Ik wil een serie maken over de vrouwen die ik ken. Ze hebben niet allemaal werk, maar zijn wel slim. Ze nemen ritalin voor de lol, maar zijn niet naar de klote. Ze hebben vernederende relaties, maar voelen zich wel feministe.'

Hè, hè, eindelijk eens iemand die het misschien ook niet altijd zo goed weet, is de gedachte die blijft hangen bij de Girls-kijkende twintiger. Dat geldt ook voor het economisch perspectief van de serie: de vrouwen sukkelen van rotbaantje naar rotbaantje. Dat moet een geruststelling zijn voor de jonge, verkapte werklozen die onder het mom van zzp'er dag in dag uit op hun MacBook zitten te Facebooken in de Coffee Company. 'Door de crisis neemt een groot deel van onze generatie met drie diploma's op zak genoegen met een minder baantje', zegt Nienke Blokhuis (29), journalist en eveneens fan van de serie. 'Want, zo sussen we de ambitie, het kan even niet anders. Eigenlijk zouden we er onrustig van moeten worden, zelfs een beetje voor moeten schamen, maar Dunham geeft met haar serie het idee dat het nu eenmaal van deze tijd is.'

De schrijfster zelf vindt zich een 'te grote weirdo' om voor een generatie te kunnen spreken, zei ze tegen The Telegraph. Toch trekt ze, met haar persoonlijke ervaringen als leidraad, twijfelende, grootstedelijke twintigers over de hele wereld aan.

Een co-producer van Girls maakt zich niettemin zorgen. Nu Dunhams ster rijzende is, komt ze steeds verder af te staan van de personages die haar zo succesvol hebben gemaakt. Ze is gewild, heeft het tegenovergestelde van een rotbaan en moet veel van haar tijd doorbrengen in het glamoureuze Los Angeles. Houdt ze nog wel voeling met het rauwe Brooklyn en de inwoners die haar van zo veel goede verhalen hebben voorzien? 'Zelfs als je succesvol bent, komt niet alles tegelijkertijd samen', zei ze daarover. 'De kans om jezelf teleur te stellen en voor schut te zetten is eigenlijk alleen maar groter. Er is altijd een bron van emotionele wanhoop om uit te putten.'

KLEINE GESCHIEDENIS VAN DE ZO-WIL-IK-OOK-ZIJN-TELEVISIEVROUW

Mary Tyler Moore Show (1970-1977)

Mary Richards (Mary Tyler Moore) uit de gelijknamige serie werd door The Huffington Post verkozen als belangrijkste vrouwelijke tv-karakter ooit.

Lichtjaren ver van Sex and the City was Mary, moderner kon niet, de tweede feministische golf kwam net aanrollen, begin dertig, niet getrouwd, niet op zoek naar een echtgenoot. Mary wilde zelf haar geld verdienen en voor zichzelf een hyperhip appartement inrichten (50 tinten chocoladebruin). Daten wilde ze ook. Met diverse mannen: een korte, een oude, een getrouwde. Mary, met d'r klapdeurwimpers, was de Carrie Bradshaw van haar tijd. Opvallend: ze was een stuk zelfbewuster en minder desperaat dan latere tv-collega's zoals Ally McBeal. De Mary Tyler Moore Show werd jammer genoeg niet in Nederland uitgezonden.

Murphy Brown (1988-1998)

In de nadagen van yuppies en powervrouwen, verscheen Murphy Brown ten tonele. 'Tough as nails', deze onderzoeksjournaliste, en uitgerust met dé karaktertrekken voor een carrièrevrouw: competitief, zelfverzekerd, ambitieus, niet schattig. En ze droeg - natuurlijk - de breedgeschouderde blazer die bij dat succes hoorde. Dat Murphy Brown zo aansloeg (Candice Bergen kreeg tien Emmy's voor de rol), kwam doordat Murphy grappig was, schwung had - ze zong hard Motown-klassiekers mee - en pms-grappen niet schuwde. Maar ook doordat ze worstelde met haar vrouwenkeuzes. Murphy had een carrière, maar daarom weinig vriendinnen, en moeite met relaties. 't Is het een of het ander. Je kunt niet alles hebben was de boodschap. Carrière = opoffering.

Thirtysomething (1987- 1991)

Dezelfde worsteling zie je bij Hope uit de relatieserie Thirtysomething uit dezelfde tijd. Hope is een 'thuisblijfmoeder'. Ze wil niet uit werken, maar thuisblijven vindt ze ook hoogst onbevredigend. De dertigsters van toen zweefden blijkbaar ongemakkelijk tussen hun keuzes in. Thirtysomething was 'dé watercoolerserie voor vrouwen in die dagen', volgens tv -chroniqueurs Jim Sangster en Paul Condon. Door de muziek, van Ricky Lee Jones en Joni Mitchell, die bij de serie hoorde (voor het eerst werd muziek gebruikt om de karakters meer diepte te geven), de jaren negentigfeel, bandplooibroeken en Levi's 501, en omdat er in Thirtysomething voor het eerst uitvoerig over intimiteit en gevoelens werd gepraat. 'Wat voel ik over wat ik voel?'

Ally Mc Beal (1997-2002)

En toen kwam Bridget Jones. De heldin van Helen Fieldings boeken. Die onzekere zeurdertigster die zo wanhopig een man zocht. Wat raakte Jones een snaar! Alsof het opeens tot vrouwen doordrong dat vrijheid ook een leven alleen kon betekenen. Overal verschenen Bridgets van 30. De eerste heette Ally McBeal. Op z'n aardigst kun je van Ally zeggen dat ze herkenbaar was, en kwetsbaar. Maar wat een pathetisch kindvrouwtje ook. Zo'n meisje dat sneu in pyjama ijs lepelde met haar huisgenoot. AllyMcBeal had behalve het Bridgetisme nog een troef. Met satanisch genoegen bombardeerden de makers de politieke correctheid van die dagen: seksistische grappen, meisjes die hun borsten in de strijd gooiden, en Ally in d'r ultraultrakorte rokje. 'Is feminism dead?', kopte Time.

Sex and the city (1998-2004)

Sex and the city was glamoureus, glanzend, luxe, rijk, en daarom perfect voor de hedonistische jaren nul, maar, terugkijkend, ook verwarrend. Aan de ene kant benutte het kwartet uit SatC alle verworven vrouwenvrijheden. Ze neukten er op los, waren veel machtiger en gelaagder dan mannen, en solidair met elkaar. De droom van iedereen die ooit baas in eigen buik predikte. Toch? Aan de andere kant: was dit nu waar een vrouwenleven op uitkwam? Liefdeloze seks en Pradajurkjes? Waarom deed werk er niet meer toe, en familie niet, en kinderen? Terugkijkend is de vraag: was Sex and the City nou goed nieuws of slecht nieuws?

DOOR DE WAR DAT HAAR!

Het is een anekdote in een van de extra's op de dvd die de cruciale informatie bevat. In een soort interviewgesprek tussen schrijfster, hoofdrolspeelster en regisseuse Lena Dunham en een van de producers Judd Apatow, merkt de laatste op hoe hij Dunham na de eerste aflevering moest corrigeren. Met die eerste aflevering had zij haar contract voor een seizoen verdiend. We leren in die pilot de belangrijkste personages, vier vriendinnen van begin tot midden twintig, kennen. Slimme meisjes die domme keuzen maken, zoals Dunham zegt. Met het contract op zak ging de ploeg onder leiding van Dunham aan de slag met de afleveringen 2 tot en met 10. En toen greep Apatow in. Dunham was op de set verschenen met een aanzienlijk ander kapsel en met corrigerend ondergoed. Ze dacht dat ze haar punt wel gemaakt had en nu verder 'gewoon' kon doen en lijken. Maar dat verbood Apatow. Uit dat ondergoed en door de war dat haar! Hij besefte dat dat het unieke verkoopargument van Girls was.

Girls, seizoen 1

Bedacht, (deels) geschreven en (deels) geregisseerd door Lena Dunham

10 afleveringen, 277 min.

Distributeur Warner Bros

undefined

Meer over