analyse

Tweederde besmettingen is nu ‘Brits’, maar klopt dat wel? Drie uitspraken van Rutte gewogen

We zijn in een ‘spannende en onzekere fase van de coronacrisis beland’, zei premier Rutte op zijn persconferentie. Op welke wetenschap baseert Rutte zich? Drie uitspraken tegen het licht.

Premier Mark Rutte tijdens de persconferentie over corona.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Premier Mark Rutte tijdens de persconferentie over corona.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

1. ‘Om de snelle opkomst van de Britse variant kunnen we niet heen. Op dit moment is tweederde van de besmettingen in ons land van de Britse soort.’

Dat is een beetje een gok – maar wel een goede gok. Elke week verzamelt het RIVM een steekproef van honderden virusmonsters bij de teststraten voor nadere analyse, nodig om te kunnen zien met welke ‘stam’ van het virus men te maken heeft. Eind december was 1,1 procent van de virusmonsters Brits, de eerste week van januari 8,9 procent, weer een week later 19,8 procent.

Zet die cijfers uit op de karakteristieke grafiek die beschrijft hoe infectieziektes oprukken, en je kunt uitrekenen: van de besmettingen die vandaag plaatsvinden, moeten er intussen ongeveer twee op de drie ‘van de Britse soort’ zijn, zoals Rutte het zegt. Uiteraard is dat nu nog niet meetbaar: wie vandaag besmet raakt, krijgt pas over een dag of vijf symptomen – en belandt pas over een week of twee in de RIVM-steekproef.

Voorbehoud: de steekproef van het RIVM is nog aan de magere kant. Daartegenover staat dat men de steekproef elke week herhaalt. ‘De onzekerheden nemen dus snel af’, zegt RIVM-viroloog Chantal Reusken.

null Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

2. ‘Uit onderzoek van het OMT blijkt dat kinderen minder bijdragen [aan de epidemie] dan volwassenen. De meeste mensen krijgen het virus van volwassenen en niet van andere kinderen.’

Dat klopt, zij het dat het ‘onderzoek’ niet van het OMT is, maar van talloze internationale onderzoeksteams. Het beeld dat daaruit naar voren komt is inmiddels vrij consistent: de kans dat kinderen het virus oplopen is ongeveer half zo groot als bij volwassenen, en de kans dat ze het doorgeven aan andere kinderen of volwassenen nog eens tientallen keren kleiner. De reden is waarschijnlijk biologisch: besmette kinderen krijgen minder symptomen, en zijn daardoor al snel 50 tot 80 procent minder besmettelijk voor anderen.

Waarmee niet is gezegd dat schooluitbraken nooit voorkomen. Hoe hoger de virusoverdracht in het gebied waar de school staat, des te meer besmettingen er zullen plaatsvinden, blijkt uit cijfers die de Schotse kinderepidemioloog Muge Cevik een paar dagen geleden presenteerde op een digitale bijeenkomst voor medici.

3. ‘De realiteit is dat honderd procent zekerheid op dit moment niet is te geven. (…) Nu is er geen ruimte om te versoepelen. Die is er gewoon niet.’

Op dit moment bevindt de ziekte-uitbraak zich in een soort luwte: het ‘gewone’ virus is op zijn retour, maar de uit Engeland overgewaaide variant is in opmars. ‘Je moet dit niet analyseren als één, maar als twee epidemieën, die door elkaar heen lopen’, zegt OMT-lid en arts-microbioloog Marc Bonten (UMC Utrecht).

En naar het zich laat aanzien ergens de komende week of weken wordt de tweede, ‘Britse’ epidemie ook zichtbaar in de statistieken, volgens de rekenmodellen van zowel het RIVM als die van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ). Het aantal ziekenhuisopnames kan dan weer oplopen tot zo’n 450 per dag eind april, ongeveer drie keer zo veel als nu.

Kán, want uit steen gehouwen zijn de prognoses allerminst. Iets te stellig is de opmerking van Rutte dat de Britse variant ‘anderhalf keer besmettelijker’ zou zijn: het is 30 tot 45 procent erbovenop, een aanzienlijke marge. Zo groot is de onzekerheid in de prognoses, dat het ook kan uitdraaien op lege, in plaats van volle ziekenhuizen, met maar vijftien opnames per dag in april.

Dat er een derde golf ‘onvermijdelijk op ons lijkt af te komen’, daarin heeft Rutte gelijk. Het is alleen nog onduidelijk of de golf een tsunami is die de zorg overspoelt – of een onschuldig rimpeltje waarin je kunt pootjebaden.

Lees ook:

Opmars Britse variant maakt kabinet angstig voor versoepelingen.

Het is een kostbaar goedje, het coronavaccin. Schaars en gewild. Soms zijn er onvermijdelijk een paar doses over. Wat gebeurt daar eigenlijk mee?

Met 91,6 procent bescherming lijkt Russisch vaccin veel effectiever dan westerse evenknieën.

Meer over