Tweedeling moet uitholling zorg voorkomen

Op de markt van gezondheid zullen steeds meer ouderen hun eigen hulp organiseren. Ziekenhuisdirecteur J. Hamel hoopt die rijke groep patiënten voor de reguliere zorg te behouden....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

De rijke dame die het zich kan veroorloven een particuliere verpleegster in dienst te nemen om te voorkomen dat zij in een verpleeghuis moet worden opgenomen. De topmanager die een hartoperatie moet ondergaan en buiten alle wachtlijsten om wordt geholpen.

De sportman voor wie de orthopedisch chirurg klaarstaat. Of het ziekenhuispersoneel zelf dat bij ziekte direct wordt behandeld. En het welgestelde echtpaar in de seniorenflat, dat een dure maandelijkse toeslag betaalt om verzekerd te zijn van hulp als het nodig is.

Dit lijstje voorbeelden van tweedeling in de gezondheidszorg is zeker niet uitputtend. Het is zelfs de vraag of deze soorten voorrangsbehandeling veel weerstand oproepen. Toch heeft ziekenhuisdirecteur J. Hamel het afgelopen weekend veel verzet opgeroepen met zijn pleidooi om welgestelden bij voorrang - tegen een forse betaling, dat wel - in gewone ziekenhuizen of door de gewone thuiszorg te laten helpen.

De heftigheid van de kritiek wordt vooral veroorzaakt doordat Hamel de bekende, gedoogde, min of meer geaccepteerde en in elk geval onvermijdelijke tweedeling lijkt te willen legaliseren.

Laat degenen die snelle hulp of extra zorg willen en bereid zijn om daarvoor te betalen, dat vooral doen, redeneert Hamel. Maar dan níet aan allerlei privé-klinieken in binnen- of buitenland of aan privaat ingehuurd personeel, maar aan de gewone, reguliere zorg.

Binnen die instellingen worden dan twee soorten patiënten verzorgd: rijken die snelle of luxe hulp krijgen en minder bedeelden die de standaardbehandeling krijgen.

Hamel erkent dat zijn voorstellen, die overigens nog niet concreet zijn uitgewerkt, neerkomen op tweedeling. Maar hij wil met dit 'kleinere kwaad' een groter kwaad keren.

Want wie het zich financieel kan permitteren, zorgt tóch wel dat hij hulp krijgt. Hetzij in het buitenland, hetzij in het uitdijende particuliere zorgcircuit. De groep ouderen die een eigen huis heeft en daarmee straks beschikt over een spaarpotje om dure zorg in te kopen, wordt steeds groter, signaleert Hamel.

Veel babyboomers zullen er op hun oude dag - in het begin van het volgend millennium - redelijk warmpjes bijzitten en er eenvoudig niet over peinzen om hun laatste dagen te slijten in een verpleeghuis, waar de zorg schraal is dankzij een beknibbelende overheid.

Dit zo zijnde, kiest Hamel voor een pragmatische benadering: laat het geld van deze kapitaalkrachtige zorgbehoevenden niet wegvloeien naar het particuliere circuit, maar houd het binnenboord, in de reguliere gezondheidszorg. Op die manier kunnen de extra inkomsten nuttig worden besteed, namelijk aan een betere en wie weet ook snellere hulp voor álle patiënten.

Deze Robin Hood-gedachte is niet nieuw. De voormalige directeur van het onderzoeksbureau NZI, Guus van Montfort - sinds kort directeur zorg van zorgverzekeraar Zilveren Kruis - pleitte enkele jaren geleden al voor een financiële injectie door de rijke patiënten ten gunste van de 'armen'.

Van Montfort dacht daarbij vooral aan een snelle behandeling van zieke werknemers op kosten van hun werkgevers, waardoor wachtlijsten voor de zieken zonder baan korter zouden moeten worden. Maar het idee werd verguisd door de politiek, die - met uitzondering van de VVD - mordicus tegen deze vorm van tweedeling is gekant.

Hamel vindt die categorische afwijzing te gemakkelijk. Sinds Van Montfort met zijn idee kwam, is er het een en ander gebeurd.

Niet alleen zullen steeds meer ouderen hun eigen hulp organiseren op de markt van gezondheid en geluk, ook ziekenfondsverzekerden krijgen meer mogelijkheden om zorg te halen in het buitenland.

Het Europese Hof van Justitie bepaalde vorig jaar dat ziekenfondsen de hulp moeten vergoeden die al hun verzekerden - dus niet alleen rijke particulieren! - in het buitenland halen. Het risico is dus levensgroot dat Nederlandse ziekenhuizen of andere zorgverleners steeds meer revenuen zien wegvloeien naar het buitenland. Met alle gevolgen van dien voor de zorg aan de patiënten in Nederland.

En dat is nog niet alles. Terwijl ziekenhuizen en thuiszorg kampen met een toenemend personeelsgebrek, gaan verpleegkundigen steeds vaker freelancen: ze werken als kleine zelfstandige voor thuiszorg of particulier bureau.

De wereld van de gezondheidszorg verandert snel. Met het oog daarop lijkt de oproep van Hamel aan de politiek om de kop uit het zand te halen en een methode te vinden om de uit elkaar groeiende zorgcircuits bij elkaar te houden, niet onverstandig.

Jet Bruinsma

Meer over