bellen metGijs Herderscheê

Tweede Kamer debatteert over abortus: ‘Ik kan iedereen aanraden te luisteren. Het gaat over de visies op het leven’

De Tweede Kamer buigt zich donderdagavond over het D66-initiatiefwetsvoorstel om de vijf dagen verplichte bedenktijd voorafgaande aan een abortus af te schaffen. Een Kamermeerderheid lijkt het voorstel te steunen. We bellen met politiek verslaggever Gijs Herderscheê.

Pepijn de Lange
De plenaire zaal in het tijdelijke parlementsgebouw. Beeld Bart Maat / ANP
De plenaire zaal in het tijdelijke parlementsgebouw.Beeld Bart Maat / ANP

In hun coalitieakkoord noemen de regeringspartijen de bedenktijd voor abortus een ‘persoonlijke afweging voor Kamerleden’. Het CDA en ChristenUnie moeten tijdens de formatie toch hebben voorzien dat dit niet in hun voordeel zou uitpakken?

‘De traditie van de christelijke partijen is om medisch-ethische zaken in een regeerakkoord te blokkeren. In 2017, bij het vorige kabinet in deze samenstelling, gebeurde dat ook. Nu is er voor de formulering gekozen om initiatiefvoorstellen die al waren ingediend, als vrije kwesties aan de Kamer over te laten. Dat betekent dat Kamerleden naar eigen inzicht en geweten mogen stemmen.

‘ChristenUnie en CDA zijn zich er terdege van bewust geweest dat er nu geen blokkade in het regeerakkoord zit. Als een soort zoenoffer is dezelfde formulering gekozen voor een initiatiefvoorstel van Kees van der Staaij van de SGP, die betere voorlichting en begeleiding wil voor vrouwen die ongewenst zwanger zijn. Maar dat wetsvoorstel bevindt zich nog in een veel vroeger stadium. Daar volgt eerst nog een hele procedure voordat het überhaupt in stemming wordt gebracht.

‘Enerzijds zou je kunnen denken dat dit strategisch handig is van D66 en de VVD om dit wetsvoorstel meteen bij de start van coalitie te doen. Maar het is ook een beetje toeval dat het nu al op de agenda komt.’

Zijn enkel de christelijke partijen tegen het afschaffen van de bedenktijd?

‘Bij een eerdere motie over dit onderwerp stemden alleen de drie christelijke partijen en Denk tegen. Forum voor Democratie lijkt nu ook tegen te zijn. Ik weet niet hoe JA21 of de BoerBurgerBeweging gaat stemmen. Maar met de ondertekenaars van het wetsvoorstel (D66, PvdA, GroenLinks en VVD, red.) heb je precies 75 stemmen. Ook de SP en de PVV lijken voor: dan heb je zelfs een riante meerderheid. Dat was ook zo toen een jaar geleden over de motie met dezelfde strekking werd gestemd.’

Vermoed je dat deze kwestie in het kabinet-Rutte IV tot interne spanningen leidt?

‘Nee, dit is bij de onderhandelingen over het regeerakkoord aan de orde geweest. Het had misschien een probleem kunnen zijn als de minister van Volksgezondheid van de ChristenUnie was geweest. Maar dat is niet zo: Ernst Kuipers is van D66. De staatssecretaris van dat ministerie is wel van de ChristenUnie, maar die weet waarvoor hij getekend heeft. Dit gaat geen politieke problemen meer geven, denk ik.’

En bij de achterban van de christelijke partijen?

‘Daar doet het pijn. Maar ze zien daar ook wel dat je niet eindeloos blokkades kunt blijven opleggen. Zij zullen hun lijn blijven voortzetten om de alternatieven voor abortus aan te blijven dragen, van steun voor moeders die in hun eentje met een kind zitten tot adoptie.’

Hoe is die bedenktijd eigenlijk in de wet terechtgekomen?

‘In 1911 werd abortus strafbaar gesteld in Nederland, om zedeloosheid tegen te gaan. Maar abortus heeft altijd bestaan. Voor de Tweede Wereldoorlog deden artsen het al, maar ook niet-bevoegde lieden. Voor vrouwen was dat vaak verschrikkelijk. In de jaren zestig kwamen de pil en de feministische golf, met de ‘Baas in eigen buik’-beweging. In die tijd was er een arts van het Wilhelmina Gasthuis in Amsterdam, dat ondertussen is opgegaan in het AMC, die nota bene op televisie stelde dat hij vrouwen zou helpen die in “existentiële nood” zaten. Dat werd eigenlijk de eerste abortuskliniek van Nederland.

‘Zo ontstond een semi-legale abortuspraktijk. In 1976 kwamen VVD en PvdA met een initiatiefwetsvoorstel, dat door de Tweede Kamer werd aangenomen, maar door de Eerste Kamer werd verworpen. Drie jaar later, in het eerste kabinet-Van Agt, hebben VVD en CDA een compromis gesloten: de Wet afbreking zwangerschap. In 1984 is die wet met vijf dagen bedenktijd van kracht geworden.

‘Het klinkt heel paternalistisch, maar in die wet staat: “Een vrouw die niet geheel zeker is dat zij de zwangerschapsafbreking ook inderdaad wenst, een situatie die geenszins uitzonderlijk is, zal zo enige dagen gelegenheid hebben zich nader te beraden en eventueel op haar aanvankelijke voornemen terug te komen.” Het suggereert dat een vrouw die ongewenst zwanger is emotioneel labiel is. Dat was toen de teneur.’

Beide Kamers lijken het nu eens te zijn met de afschaffing van de bedenktijd. Waar gaat het debat van donderdagavond dan nog over?

‘Over de formulering van het wetsvoorstel zoals het er nu ligt. Dat het geen overhaaste praktijk wordt, maar een zorgvuldig proces blijft. En de christelijke partijen, met name de ChristenUnie en de SGP, zullen de beschermwaardigheid van het ongeboren leven benadrukken. Voor hen is dat een leidraad in de politiek.’

‘Ik kan iedereen aanraden om naar het debat te luisteren. Het gaat over de visies op het leven en het ongeboren leven en hoe je daarmee om moet gaan. Dit zijn de meest gedragen debatten die er in de Tweede Kamer zijn.’

Het debat is ook nog eens op primetime, van 19.00 tot 22.00 uur.

‘Ja, al hebben die debatten wel de neiging om wat uit te lopen. Maar het is leuk om te zien hoe de fracties met zo’n onderwerp omgaan en hun eigen positie kiezen. Debatten over de donorwet waren ook de mooiste die ik de afgelopen jaren heb meegemaakt. Het gaat over iets wat iedereen aangaat. Het gaat over vragen van leven en dood.’

Meer over