Twee voor twaalf kijk je zo

In onze kijkcursussenreeks: twaalf kijkplezier verhogende weetjes over (het kijken naar) Twee voor Twaalf

Twee teams van twee spelers, twaalf vragen, uit de beginletters van de twaalf antwoorden een twaalfletterig woord samenstellen. Zo was het in 1971 en zo is het nu. Tien jaar presenteerde wijlen Joop Koopman de quiz der quizzen, tien jaar was er duisternis en vanaf 1991 stelt Astrid Joosten de vragen - al die tijd geschminkt door dezelfde visagiste (Claudia Esser).

12:55 Het programma lijkt nooit veranderd en dat komt door twee ingrepen.

Aanvankelijk speelden deelnemers om de eer, en om hun kennis te etaleren. Tot in de jaren negentig de calculerende burger zijn entree maakte. Die kwam al snel tot de conclusie dat je het woord ook met zeven letters kon raden en liet bij twijfel ogenblikkelijk een X noteren - niet leuk voor de kijker. Vandaar de invoering van de bonus: vier fouten of minder gemaakt én het woord geraden, levert extra punten op. Er was nog een maatregel nodig. Sommige deelnemers speelden het spel heel snel en gingen in de opgespaarde tijd zitten staren naar de letters. Ook niet heel aantrekkelijk om te zien. Daarom krijgt elk team tegenwoordig twee minuten om het woord te raden, ongeacht de eerder gebruikte tijd. En zo lijkt de quiz weer op die uit de jaren zeventig.

12:55 De grootmoeder aller kennisquizzen is Ellen Blazer (1931).

Blazer, tevens twintig jaar steunpilaar van Sonja Barend, wees er al eens op: 'Bij dit soort televisie gaat het om het scheppen van intimiteit, maar alle omstandigheden (de lampen, de camera's, de spanning) zijn daar tegenstrijdig aan.' Ook intrigerend: Blazer zou haar rechten, die veel geld hadden kunnen opleveren, belangeloos hebben afgestaan aan de VARA. Minder bekend is dat ze nog onlangs vragen maakte. Acht stuks, over klassieke muziek. Een onderwerp, vindt zij, waar de vaste vragenmaker en haar dierbare vriend Ruud van Marion nu eenmaal weinig verstand van heeft.

12:55 An unhappy childhood...

Terwijl boven zijn hoofd zijn vader en moeder oorlog voerden, vond de jonge Ruud van Marion beschutting in de encyclopedie. Zo is het begonnen, die belangstelling voor feiten en anekdotes. Dat een overtoom een helling is waarop schepen van het ene water naar het andere werden getrokken, wist hij al toen hij 12 was - 'varen we naar de Overtoom'.

Een goede vraag heeft 1. een kop, een romp en een staart en 2. een rare kronkel of angel, vindt Ruud. Niet dat dat altijd lukt, maar hij doet zijn best. Laat hem de eerste maten van de Pianosonate nr. 23 van Ludwig van Beethoven horen en hij zal je niet alleen vertellen dat de bijnaam van dit stuk Appassionata is, maar ook dat het de lievelingsmuziek van Lenin was. Zij het dat de man van de Lena er niet te vaak naar luisterde, omdat hij dan te week van binnen werd om mensen op hun lazer te geven, of erger.

12:55 Een goede vraag kan ook een heel moeilijke vraag zijn.

De vragenmaker: 'Dat ze achteraf zeggen: 'Dat is interessant!' Wist u trouwens dat als je een stukje kroepoek ter grootte van een 2 euro-stuk bakt, het net zo groot wordt als een vijf euro biljet?

12:55 Associëren: de kunst van het vragenmaken.

Als u in een hondendrol trapt, denkt u gadverdamme. Als Ruud van Marion in een hondendrol stapt, vraagt hij zich af waarom poep bruin is (dat doet de lever) of denkt hij aan de twisten tussen de 18de-eeuwse patriotten (symbool: keeshond) en de orangisten (mopshond). Vragenmaken is meer dan een baantje: zo gaat het de godganse dag. Tenzij Van Marion slaapt, detectives leest (vijftien per maand) of in de weer is met zijn minihelikopterverzameling.

12:55 De meeste tijd van de redactie gaat op aan feiten checken.

Van Marions vragen worden door de redactie eerst getoetst aan twee onafhankelijke bronnen. Daarna kan nog een aanpassing volgen naar aanleiding van materiaal uit het archief van Beeld en Geluid. Televisie = beeld, dus als er een leuk filmpje of plaatje opduikt, zal dat waarschijnlijk gevolgen hebben voor de vraag.

12:55 Inlegkruisje kan niet. Hakenkruisje ook niet.

Wel: homoseksueel, knapenliefde, tippelverbod. Politieke incorrectheid alsook beladenheid zijn uit den boze, net als twaalfletterwoorden met veel klinkers (te lastig voor de vragenmaker).

12:55 'Dat zoeken we op.'

Dit zijn de boeken die de spelers tot hun beschikking hebben. De Winkler Prins Encyclopedie, De Grote van Dale, Bos Basisatlas, Kroniek van de Mensheid (wereldgeschiedenis op datum van de prehistorie tot aan 1900), Kroniek van Nederland (geschiedenis van de Lage Landen vanaf de prehistorie tot 1988), Kroniek van de 20ste eeuw (Wereldgeschiedenis van de 20ste eeuw tot 1992), Jaarboeken (per jaar alles wat in Nederland en de rest van de wereld gebeurt, op datum), Kroniek van de klassieke muziek. Winkler Prins Culinaire Encyclopedie, Larousse Gastronomique, Speelfilmencyclopedie, Filmjaarboeken, Popencyclopedie, hitdossiers op naam van artiest en jaartal, Is er nog iets leuks vanavond (naslagwerk over televisie), diverse natuurgidsen, de bijbel, incidenteel andere boeken zoals Alle Heiligen. Op de testdag krijgen alle deelnemers bovenstaande lijst mee. Astrid Joosten geeft al twintig jaar hetzelfde advies: ga naar de bibliotheek en blader ze door zodat je weet hoe je ze moet gebruiken. De helft van de mensen volgt dit advies niet op. De andere helft wel. Die wint meestal.

12:55 Met de tweevoortwaalfcomputer kun je niet googlen.

Je kunt er twee dingen wel mee: de vraag nalezen en zoeken in de online-editie van de Winkler Prins, maximaal drie keer per spelronde en alleen als het is aangegeven.

12:55 Je kunt geen twee dingen tegelijk doen.

Thuis denkt iedereen van wel, maar nee, zegt Astrid Joosten. Het is of opzoeken of naar de presentatrice luisteren; tegelijk lukt niet. 'Anders gaat het zoeken zo langzaam dat het te veel geld kost. Daar zijn teams door gesneuveld.'

12:55 De animo om mee te doen is al decennia onverminderd groot.

Eén maand per jaar, in het voorjaar, kun je je inschrijven. Een selectie van zo'n tweehonderd uitverkorenen reist vervolgens af naar Hilversum en beantwoordt honderd vragen. De beste kandidaten mogen meedoen of komen op een reservelijst. Al een paar keer deden nazaten van vroegere deelnemers mee. Onlangs speelde een moeder samen met haar dochter, van wie ze zwanger was toen ze de eerste keer meedeed. Drie keer per jaar drie dagen achter elkaar worden de opnamen gehouden. Net als bij Per Seconde Wijzer wordt elke ronde van Twee voor Twaalf eerst gespeeld door proefspelers.

12:55 'Als je het woord maar hebt.'

Het criterium van bijna alle deelnemers. Wie het woord raadt, kan over straat.

undefined

Meer over