Twee jaar lang luisteren naar 'Het Bureau'

Het hoorspel, een in Nederland reeds lang doodverklaard verschijnsel, zal vanaf 5 april op wonderbaarlijke wijze herrijzen. Dan begint Het Bureau, naar de gelijknamige zevendelige roman (in totaal 5500 pagina's) van J.J....

'Je hebt natuurlijk de echte Bureau-addicts', zegt regisseur Peter te Nuyl, 'die meteen toesloegen en tussen 1996 en eind 2000 alle delen verslonden. Maar daarnaast bestaan er nog veel meer mensen die ooit op vakantie maar tot deel of twee zijn gekomen. Ze willen dan vaak wel verder, maar het ontbreekt hun aan geduld of tijd om de hoofdpersoon Maarten Koning, zijn belevenissen gedurende tientallen jaren als volkskundige op het Beerta-instituut, en natuurlijk thuis met zijn vrouw Nicolien, op de voet te volgen.'

Zelf behoorde Te Nuyl tot die tweede groep, toen hij tijdens de zomervakantie van 1998 begon aan de omvangrijkste roman uit de Nederlandse letterkunde. Kort ervoor had hij met acteur Krijn ter Braak een hoorspelserie gemaakt naar de Metamorfosen van Ovidius. Te Nuyl: 'Ik weet nog dat ik toen tegen mijn vrouw zei dat ik Het Bureau nooit uit zou krijgen, hoe graag ik dat ook wilde - geen geduld dus -, tenzij het werk was. Waarop mijn vrouw de suggestie opwierp er dan werk van te maken.'

En dat deed hij. Met Krijn ter Braak werkte hij de reuzenroman respectvol om tot een hoorspelserie van circa driehonderdzestig afleveringen.

Daarvan wordt de eerste uitgezonden op maandag 5 april. De NPS brengt Het Bureau twee jaar lang, elke werkdag van 12.45 uur tot 13.00 uur op 747AM, met een herhaling op Radio 1 van 00.45 uur tot 1.00 uur. Stemmen: Krijn ter Braak (Maarten Koning), Joop Keesmaat (Meneer Beerta, zijn baas), Yvonne van den Hurk (Nicolien, zijn vrouw), Gerardjan Rijnders (vriend Frans Veen), Hans Hoes (Ad Muller, collega) en Mark Rietman (Jaap Balk, directeur na Beerta).

De NPS meldt dat hiermee omroepgeschiedenis wordt geschreven: het is de langstlopende Nederlandse hoorspelserie. Te Nuyl: 'En dat terwijl het hoorspel niet meer bestond. De omroep is gezwicht vanwege het seriekarakter. Als het om een eenmalig project ging, of een korte reeks, dan had het niet gemogen. Maar twee jaar lang dagelijks een kwartier Voskuil-dialogen - van Harold Pinter-kwaliteit -, daar waren ze voor te porren.

'De historische serie over de detective Paul Vlaanderen heeft vele jaren gelopen, net als Paulus de Boskabouter. In het laatste geval ging het om een zogeheten single play. Wat Het Bureau uniek maakt, is dat het om , almaar doorlopend hoorspelverhaal gaat.

'We hebben de dialogen integraal overgenomen. Hoefden we niets aan te veranderen. Dat is al ongeveer vijftig procent van de tekst. De andere helft bevat bijvoorbeeld opmerkingen over geluiden - dat is mooi, want die kunnen we laten horen -, en verder zijn er nog de reflecties van Maarten Koning. Zijn gevoelens en gedachten. De meest voorkomende zin uit Het Bureau is: ''Hij voelde zich bedreigd.'' Die spreekt Krijn ter Braak uit als een terzijde, een binnenstem. In de hijvorm, dat bleek het best te werken. Later hoorde ik van Voskuil zelf dat die zijn droomdagboeken ook in de hijvorm heeft geschreven. Het is dus geen rare, gekunstelde oplossing.'

In een hoorspel horen omgevingsgeluiden. En zeker in Het Bureau, een cyclus van een scherp observator die bovendien een buitengewoon aandachtig luisteraar is. Te Nuyl: 'De gesprekken die Maarten voor zijn werk voert met boeren in Drenthe en de Achterhoek heeft Voskuil fonetisch genoteerd. Dertig jaar na dato hoefde hij slechts uit zijn geheugen te putten. Wij laten die dialogen uitvoeren door native speakers, die zich erover verbaasden dat alles klopt. Tot op de lettergreep.

'In een hoorspel zorgen geluiden voor interpuncties in een sc. Wij laten natuurlijk de typemachines-met-belletje horen. Voor de buitenscs hebben we een beroep gedaan op het geluidsarchief van de omroep. Dus als Maarten in 1957 door het centrum van Amsterdam loopt, op weg naar zijn nieuwe werk, dan hje oude trams, oude auto's en het geklots van de gracht. Allemaal geluiden uit 1957.'

Meer over