Analyse

Twee coups in 9 maanden is er in Mali een te veel, maar uitweg uit chaos is niet in zicht

Twee militaire coups hebben de chaos in Mali er niet minder op gemaakt. De West-Afrikaanse woestijnstaat worstelt met jihadistisch terrorisme en een falende democratie, maar een junta is niet wat de burgers, en de buitenwereld, willen. De Franse president Macron dreigt met het terugtrekken van 5.000 Franse militairen.

De lidstaten van de West-Afrikaanse organisatie Ecowas. Mali is vrijdag door Ecowas geschorst als lid. Beeld de Volkskrant
De lidstaten van de West-Afrikaanse organisatie Ecowas. Mali is vrijdag door Ecowas geschorst als lid.Beeld de Volkskrant

Als één ding duidelijk is in Mali, dan is het wel dat kolonel Assimi Goita graag in het middelpunt van de belangstelling staat. In slechts 9 maanden tijd heeft Goita tot tweemaal toe een staatsgreep gepleegd. Vorige week liet hij zich bovendien tot staatshoofd benoemen. Goita doet het allemaal om de wanorde in Mali te beteugelen, zo zegt hij, maar vooralsnog leiden zijn acties alleen maar tot meer onzekerheid in het uitgestrekte woestijnland, dat al jaren gebukt gaat onder jihadistisch geweld, gewapende bandieten en drugs- en mensensmokkel.

De eerste militaire machtsgreep onder leiding van Goita, in augustus vorig jaar, kon op behoorlijke bijval van gewone Malinezen rekenen. Burgers demonstreerden toen al maanden tegen de regering van president Ibrahim Boubacar Keïta, die er niet in was geslaagd de verslechterende veiligheidssituatie en de economische crisis en halt toe te roepen. Om het vertrek van Keïta werden daarom weinig tranen gelaten.

De tweede machtsgreep van Goita en zijn medesoldaten, vorige week, leidt tot beduidend minder gejuich. De persoon die ditmaal is afgezet, de civiele interimpresident Bah Ndaw, had als taak het organiseren van nieuwe verkiezingen zodat Mali kan terugkeren naar een burgerbestuur, zonder de bemoeienis van de militairen die sinds de coup van vorig jaar meeregeren. Ndaw probeerde de invloed van de militairen onlangs al wat te verkleinen door twee officieren weg te halen uit het overgangsbestuur – en prompt trok Goita alle macht definitief naar de militairen toe.

Verdeeldheid

De belofte van Goita dat hij zorg zal dragen voor een politieke transitie die in 2022 moet uitmonden in verkiezingen, stuit na de gebeurtenissen van afgelopen week op redelijk wat twijfel bij een deel van de Malinezen. ‘Ik zie vooral afwachtendheid en verdeeldheid onder de mensen om me heen’, zegt Mirjam Tjassing, vertegenwoordiger van het Nederlandse instituut voor meerpartijendemocratie NIMD, telefonisch vanuit de hoofdstad Bamako. ‘Sommige mensen zeggen uit principe dat militairen niet aan de macht moeten zijn, anderen zijn de politieke chaos zo zat dat ze zeggen: we wachten het wel af want veel slechter kan de toestand in Mali toch niet worden.’

In een poging zich geliefd te maken, belooft junta-leider Goita dat hij op korte termijn een premier zal aanwijzen uit de rangen van de zogeheten M5-beweging, een breed verbond van burgergroepen dat vorig jaar vooropliep in het verzet tegen president Keïta. Na de coup tegen Keïta werd M5 nog uitgesloten van bestuursposities in de overgangsregering. Dat de militairen nu wel aan M5 lijken te denken, komt volgens Tjassing vooral voort uit opportunisme. ‘De militairen voelen aan dat ze met argusogen worden bekeken, en dus proberen ze geloofwaardigheid te kopen door een plekje voor M5 in te ruimen.’

Bij een demonstratie in Mali zwaaien mensen met Russische en Malinese vlaggen. De demonstratie in de stad Bamako is gericht tegen de Franse aanwezigheid in het land, waar bovendien een junta nu al voor de tweede keer de macht heeft gegrepen. Beeld AFP
Bij een demonstratie in Mali zwaaien mensen met Russische en Malinese vlaggen. De demonstratie in de stad Bamako is gericht tegen de Franse aanwezigheid in het land, waar bovendien een junta nu al voor de tweede keer de macht heeft gegrepen.Beeld AFP

Internationaal wordt het optreden van Goita scherp veroordeeld. Direct na Goita’s staatsgreep van vorige week eisten de VN, de EU en de VS de vrijlating van interim-president Ndaw en een herstel van de civiele invloed op het Malinese bestuur. De vraag is wel wat Westerse landen verder kunnen doen om druk te zetten: zij hebben zelf de medewerking van de Malinese machthebbers nodig in de strijd tegen extremistische groeperingen in de Sahel. Behalve een trainingsmissie van de EU opereren in Mali ook de 12 duizend man sterke VN-missie Minusma en de 5.000 soldaten tellende Franse anti-terreurmissie Barkhane.

Macron

Vooral de Franse president Macron zit met een lastig dilemma als hij, bilateraal, moet samenwerken met een recidiverende couppleger als Goita. Zonder zich rechtstreeks tot Goita te richten, probeerde Macron zondag een signaal af te geven over de door hem gewenste, politieke transitie: tegen de Franse krant Le Journal du Dimanche zei Macron dat hij aan West-Afrikaanse leiders had laten weten dat ze het niet kunnen maken om nog langer samen te werken met Mali, waar ‘niet langer democratische legitimiteit is’. Macrons uitspraak viel samen met een bijeenkomst waarin de West-Afrikaanse landenorganisatie Ecowas besloot Mali te schorsen, al moet nog maar blijken hoeveel indruk zo’n schorsing op de Malinese junta maakt.

Opvallender nog was Macrons opmerking dat Frankrijk zijn troepen uit Mali terugtrekt als daar de ‘radicale islam’ de overhand krijgt. ‘Als het die richting uitgaat, zal ik terugtrekken’, aldus Macron. Niet helemaal duidelijk lijkt aan wie zijn boodschap gericht is. Tjassing denkt vooral aan ‘het Franse publiek’, aangezien er in Frankrijk volgend jaar verkiezingen zijn en president Macron al langere tijd zinspeelt op een einde aan de slepende missie in Mali, waar sinds 2013 zeker 50 Franse militairen zijn omgekomen zonder dat de missie een einde heeft kunnen maken aan de chaos in het land.

Salafisten

Een andere mogelijkheid is dat Macron Goita wil waarschuwen geen salafistische figuren in een nieuwe overgangsregering op te nemen. De protestbeweging M5, waarnaar Goita nu lonkt, werd vorig jaar aangevoerd door een salafistische imam, Mahmoud Dicko. Mogelijk wil Macron Goita onder druk zetten door te suggeren dat Mali door jihadisten overlopen wordt als Frankrijk zich terugtrekt.

Als Macrons boodschap aan Mali is gericht, dan zal hij op de meeste Malinezen weinig indruk maken, denkt Tjassing. Hoewel sommige inwoners vrezen voor een Franse terugtrekking, zullen anderen juist blij zijn als de Fransen vertrekken. Bij een flink deel van de bevolking bestaat een grote weerstand tegen de militaire aanwezigheid van de ex-kolonisator. ‘Zij zeggen al jaren: we willen dat je opdondert met je Franse militairen.’

Meer over